The Lighthouse

1890-yillar. Yangi Angliya qirğoği yaqinidagi kiçik toşloq orol. Efraim Vinslou, sobiq ötinçi, orolga yangi mayoq yordamçisi sifatida işlaşga keladi — u eski, oqsoq va xurofotga moyil, içkilikka ruju qöygan Tomas Ueyk bilan birga işlaydi. Vinslou mayoqda 4 hafta işlaşi kerak. Xizmat juda zerikarli ötadi. Ueyk yangi yordamçiga öz şaxsiy qulidek munosabatda böladi. Vinslou asosan oğir işlarni bajaradi: mayoq mexanizmlariga xizmat körsatadi, kerosin solingan oğir idişlarni taşiydi, kömir va toşlar ortilgan aravaçalarni suradi. Ueyk yigitga fonar xonasiga çiqiş va «yoruğlik»ni boşqarişni qatʼiy taqiqlaydi (özi esa mayoq çiroğiga, «yoruğlik»ka, deyarli xotinidek munosabatda böladi). Şuningdek, yigitda mayoq çiroği haqida azob beruvçi qiziqiş paydo böladi, ammo fonar xonasiga olib boruvçi lyuk doim qulflangan böladi. Bir kuni Efraim uxlab yotgan Ueykdan kalitni öğirlaşga urinadi, ammo muvaffaqiyatsiz böladi.

Ueyk har keça Efraimni içişga taklif qiladi; yigit dastlab alkogoldan voz keçadi, ammo vaqt ötişi bilan tobora köproq şişaga yopişib qoladi. Matrasida u kökragi yalanğoç suvpari haykalçasini topadi va vaqti-vaqti bilan unga qarab özini qondiradi. Tez orada Vinslou orolda sodir bölayotgan ğalati hodisalarni payqaydi: tuşida u qirğoqda çökkan odamni va Efraimni tortib, dengiz tubiga olib ketmoqçi bölgan suvparini köradi. Bir keça u mayoqqa kirganida, Frenel linzasi yonida çigallar köradi. Şuningdek, ish paytida Vinslou köpinça bir közli qarğaga duç keladi va uni ğazabga minib, şafqatsizlarça öldiradi (Ueykning sözlariga köra, qarğani öldiriş yomon alomat). Ueyk bilan navbatdagi içkilikbozlik paytida Efraim keksa odamdan sobiq yordamçining taqdirini bilib oladi: u ölgan, ammo ölişidan oldin aqldan ozgan — unga doim suvparilar va boşqa jin-şaytonlar körinib turgan.

Xizmatning sönggi kunida Vinslou qirğoqqa otilgan suvparini köradi. Dastlab u huşsiz yotadi, söngra öziga keladi va qiçqira boşlaydi. Qörqib, hayratga tuşgan Vinslou bölgan voqeani mayoq nazoratçisiga aytişga jurʼat etmaydi. Böron boşlanadi va Vinslouni olib ketişi kerak bölgan barkas kelmaydi; Ueykning sözlariga köra, ular barkasni bir neça kun yoki hatto bir neça hafta oldin ötkazib yuborgan bölişlari mumkin. Şuningdek, jala tufayli oziq-ovqatning katta qismi namlanib yaroqsiz bölib qoladi, içimlikdan esa faqat spirtli içimlik qoladi. Har keça Vinslou va Ueyk mast bölib, dengiz qöşiqlarini aytadi, raqsga tuşadi va ötmişlari haqida gapirib berişadi. Ueyk uylanganini, ammo dengizdagi xizmati tufayli oilasi bilan kam körişganini aytadi. Keksa odam oqsoqlik sababi haqida ham hikoya qiladi, ammo Vinslou uning hikoyalaridagi ziddiyatlarni payqaydi va ularni töqima deb biladi, Ueykni hikoyalarning mazmunini yoki tafsilotlarini özgartirişda ayblaydi; keksa odam esa Vinslouga eşitgandir yoki mast holatda hammasini aralaştirib yuborgandir, deb taxmin qiladi. Dengizçilar oziq-ovqat haqida bahslaşib qolişadi va mast holdagi Ueyk ğazabga minib, Vinslouga Neptunning laʼnat sözlarini yoğdira boşlaydi.

Haftalar ötadi. Vinslouda paranoya boşlanadi, u aqldan ozayotganini his qiladi. Omar ovlaş paytida unga kesib taşlangan boş körinadi; şundan söng Vinslou sobiq yordamçini Ueykning özi öldirgan va endi keksa odam uni ham öldirmoqçi, deb gumon qila boşlaydi. Keçki içkilikbozlik paytida Vinslou özining haqiqiy ismi Tomas Govard ekanligini aytişga qaror qiladi. Oldingi işida janjal paytida u boşliğini öldirib, yangi hayotni boşlaş uçun uning ismini olgan (maʼlum bölişiça, unga köringan çökkan odam yoki kesilgan boş — bu uning öldirgan ish beruvçisining obrazi edi). Paranoya kuçayib boradi va Tomasga Ueyk bilan boğliq dahşatli tuşlar köra boşlaydi. Bu dahşatli orolni tark etişga urinib, Govard böronga qaramay, qayiqda suzib ketişga qaror qiladi, ammo Ueyk uni quvib yetadi va qayiqni boltasi bilan çopib taşlaydi. Ertasi kuni ertalab Govard tasodifan mayoq nazoratçisining jurnalini topadi va u yerda Ueykning özi va boşqa yordamçilar haqida salbiy tavsifnomalar yozgani, hatto uning maoşidan mahrum qilişni niyat qilgani maʼlum böladi. Govard va Ueyk örtasidagi sözli janjaldan söng kuraş boşlanadi; kuraş davomida Ueyk Govard oldida baʼzan xudo Proteyga, baʼzan suvparига, baʼzan halok bölgan ish beruvçiga aylanadi. Keksa odamni kaltaklagaç, Govard uni xörlay boşlaydi va it kabi harakat qilişga majbur qiladi: vovullaş va tört oyoqlab yuriş. Govard Ueykni mayoq yonidagi çuqurga olib boradi va uni tirik-tirik kömişni boşlaydi. Ueykni yarmigaça tuproq bilan kömgaç, Govard nazoratçining belidagi kalitni yeçib oladi va fonar xonasiga şoşiladi. Yölda Ueyk boltasi bilan unga hujum qiladi va «Yoruğlik faqat mening!» deb baqirib, uning yelkasiga bolta uradi. Govard özini himoya qilib, boltani tortib oladi va keksa odamni öldiradi, söngra darhol çiroqqa yöl oladi. Qulfni oçgaç, Govard xonaga kiradi. Frenel linzasi unga oçiladi va uni yorqin nur örab oladi, Govardning yoritilgan yuzi ekstaz bilan aqldan ozgan quvonç va hayajonga töladi. Tösatdan u sirğanib, mayoq zinasidan yiqiladi.

Yakuniy sahnada qonga belangan Govard qirğoqda yalanğoç yotadi va uni qarğalar tirik-tirik çökişadi.