«Kiçik suvperi» (Русалочка) — 1968-yilda Ivan Aksençuk rejissyorligida suratga olingan sovet rasmli multfilmi. Multfilm Hans Christian Andersenning 1837-yilda yozilgan şu nomli ertagi asosida yaratilgan. Filmda musiqaga muhim örin berilgan.
1Rollarda
2Syujet
Sayyohlar avtobusda Kopengagenga keladilar va piyoda sayr qilgaç, Kiçik suvperi haykali yonida töxtaydigan…
Sayyohlar avtobusda Kopengagenga keladilar va piyoda sayr qilgaç, Kiçik suvperi haykali yonida töxtaydigan portga çiqadilar. Gid Andersen ertagining qahramoni haqida hikoya qila boşlaydi. Suvda baliqlar suzib yuradi, ulardan biri boşqalarga bu qayğuli hikoyani, sevgi va suvperilar haqidagi ertakni aytib bera boşlaydi va odamlar adaşayotganini taʼkidlaydi: ular «suvperilar yöq, lekin sevgi bor», deb öylaşadi, holbuki aslida hammasi teskari — «sevgi yöq, suvperilar bor».
Suvperilar dengiz tubida yaşaydi va ularga 15 yoş tölganda yuzaga çiqişga ruxsat beriladi. Hamma suvperilardan eng kiçigi bölgan bu suvperi yuqoriga çiqiş imkoniyatiga ega böladigan kun keladi. U yerda u sukkon orqasida yoş yigit turgan kemani köradi. Suvperi unga birinçi körişdanoq oşiq bölib qoladi. Boşlangan böron kemani çöktiradi, lekin suvperi yigitni qutqarib, behuş holda qirğoqqa olib çiqadi. Uning gözalligi va jasoratidan hayratga tuşib, unga çiroyli qöşiq kuylaydi. Yaqin atrofda ayollar monastiri bor edi, u yerdan rohibalar çiqib, dengiz tomon yöl olişadi. Suvperi suvga sakrab, yaşirinadi, bir rohiba esa yigitni şahzoda deb taniydi; şahzoda bir lahzaga közlarini oçib, unga qaraydi. Şundan söng barça rohibalar behuş şahzodani monastirga olib ketişadi.
Tubiga qaytgan suvperi uç opasining barça savollariga «Heç narsa körmadim, faqat uni», deb javob beradi. Opalar hayratlanib, özlari bir paytlar körgan yuqori dunyoning barça gözalliklarini sanab berişadi, ammo suvperi öz sözlarini takrorlayveradi. Unga hamma joyda şahzoda körinadi va u engib bölmas muhabbat tuyğusi bilan dengiz jodugari yordamiga murojaat qiladi. Jodugar uning istagini biladi va uzoq ötmişda suvperilardan biri ham odamga oşiq bölib, uning uçun dumidan voz keçib, oyoq olişga tayyor bölganini eslaydi. Jodugar suvperiga kerakli iksirni berişga vaʼda beradi, lekin ogohlantiradi: u endi dengizga qaytmaydi, har bir qadami oğriq keltiradi, tölov sifatida jodugar uning gözal ovozini oladi, agar şahzoda boşqa qizni sevsa, ertasi kuni tong otganda suvperi dengiz köpigiga aylanadi. Suvperi bu dahşatli şartlarga rozi bölib, iksirni içadi.
Qirğoqda suvperi şahzoda bilan uçraşadi. U uni körganda kökragida tuşunarsiz hayajon sezadi va uni öşa qiz deb taxmin qiladi, bu qiz kemalokatdan keyin uni qutqargan edi. U suvperining lol ekanini bilsa ham, baribir uni dunyodagi eng gözal qiz deb hisoblaydi. Suvperi öz-öziça şahzoda yonida böliş uçun qançalik qimmat tölovni tölaganini öylaydi, şahzoda esa buni umuman bilmaydi. Tösatdan ularning oldiga elçi keladi va şahzodaga otasidan xat topşiradi: şahzoda qöşni mamlakatga borib, u yerdagi boşqa qirol va malikaga özini taniştirişi kerak. Şahzoda rozi böladi, lekin suvperiga faqat uning özi kerakligini aytadi. Kemada u suvperiga özi tuşgan va undan faqat tirik qolgan böron haqida gapirib beradi. Qirol bilan uçraşganda şahzoda tösatdan malikani tanib qoladi — aynan u monastirda birinçi bölib yoniga kelgan va unga köz tikkan qiz edi. Şahzoda özini qutqargan qizni topganiga işonadi va baxtiyor holda suvperidan xursandmi-yöqmi, deb söraydi. Suvperi qayğu bilan boşini egadi.
Şahzoda va malika darhol turmuş qurişadi, söngra ularni kemaga kuzatib qöyişadi. Şahzoda malikadan öşa paytda qanday qöşiq kuylaganini söraydi, lekin malika uning nima haqida gapirayotganini tuşunmaydi va buni eslay olmasligini aytadi. Suvperi tong yorişini qayğu va qörquv bilan kutadi, çunki quyoşning birinçi nuri bilan u halok bölişini biladi. Tösatdan uning opa-singil suvperilari yetib kelişadi; ular uni ölimdan saqlab qoliş uçun dengiz jodugariga barça zeb-ziynatlarini va hatto soçlarini berişgan edi. Evaziga jodugar ularga böron solingan idiş beradi: agar uni oçsa, böron çiqib, kemani çöktiradi, şahzoda va malika halok böladi — faqat şunday qurbon evaziga suvperi dengizga qaytib, tirik qola oladi. Suvperi bunday qurbonlikka qodir emas va idişni dengizga otib yuboradi. Quyoş çiqadi, tölqinlar suvperini kemadan olib ketadi va u köpikka aylanadi. Şahzoda uning yöqolganini sezib, uni çaqiradi, ammo besamar. Havoda yana suvperining qöşiği yangraydi. Şahzoda öz quloğiga işonmay, malikaga yaqinlaşadi va u qöşiğini eslagan, deb xursand böladi.
Gid hikoyasini multfilm ham şu sözlar bilan yakunlaydi: «Bu juda qayğuli hikoya, hurmatli xonimlar va janoblar, juda qayğuli va juda gözal! Bu heç qanday tösiqni tanimaydigan sevgi, jasorat va mehr-oqibat haqidagi hikoya».
3Musiqa
Suvperining qöşiği «Sening beçora kemangça dengizda ğoyib böldi» (Sgin v more tvoy bedniy korablik) Aleksandr…
Suvperining qöşiği «Sening beçora kemangça dengizda ğoyib böldi» (Sgin v more tvoy bedniy korablik) Aleksandr Galiç sheʼrlari asosida ijro etilgan, uni maşhur kamera xonandasi Viktoriya Ivanova kuylagan.
Filmda Johann Sebastian Baçning «Re minor toккатasi va fugasi (BWV 565)» asaridan parça işlatilgan.
4Işlab çiqariş
Multfilmda fon tayyorlaşda texnologik yangilik sifatida fotokollaj…
Multfilmda fon tayyorlaşda texnologik yangilik sifatida fotokollaj qöllangan.
5Kadrlar
6
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDB
6 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Русалочка (мультфильм, 1968)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.