The Long Goodbye

Ogastinning yordamçilaridan biri sifatida kadrda Arnold Şvartsenegger paydo böladi, lekin titrlarda u körsatilmagan.

Dastlab filmni yaratişda prodyuserlar Çandlerning romanini klassik ekranlaştirişni namuna sifatida olişgan. Bu 1946-yilda Xamfri Bogart boş rolida Govard Xoks tomonidan Li Brekett ssenariysi asosida qöyilgan «Çuqur uyqu» filmi edi. «Uzoq xayrlaşuv» ssenariysi aynan unga buyurtma qilingan, şart esa voqea zamonaviy Amerikaga köçirilişi edi. Prodyuserlar rejissyor kursisida Xoksni, boş rolda esa tajribali aktyorlar Li Marvin yoki Robert Mitçumni körişgan.

Xoks rejissyorlikdan voz keçgaç, prodyuserlar ssenariyni öşa paytda maşhur bölgan Piter Bogdanoviçga yuborişdi, u esa ssenariyni Robert Altmenga topşirdi. Altmen Marlou rolini Elliott Gould ijro etsa, şartiga köra işga kirişişga rozi böldi; ular «Harbiy-dala şifoxonasi» (1971) kultli komediyasida birga işlagan edilar. Biroq bu aktyor asabiy inqiroz va Barbra Streisand bilan ajraşganidan söng ikki yildan beri heç qayerda suratga tuşmagan edi. U boş rolga faqat psixiatr tekşiruvidan ötgandan keyin tasdiqlandi.

Terri Lennoks rolига maşhur beysbolçi Jim Bouton tanlandi.

Eyleen rolini Nina & Frederik duetidan bölgan daniyalik qöşiqçi ijro etdi.

Klassik nuarlar «Asfalt jangallari» va «Qotillik» boş rollari bilan maşhur Sterling Heyden yozuvçi Rocer Veydning rolini ijro etişi kerak edi; spirtli içimliklarga va narkotik qaramligiga berilganligi sababli Sterling rolini yoddan örganolmasdi. Suratga oliş maydonçasida u köp improvizatsiya qildi, ovoz esa keyinroq studiyada yozildi. Oxir-oqibat Altmen Heydenning aktyorlik işidan butunlay mamnun qoldi.

Ssenariyni yozişda Li Brekett romanning trafaret tuyulgan joylarini qayta işlaşga qaror qildi. Natija adabiy manbadan ança uzoq, voqea esa qirqinçi yillardan yetmişinçi yillarga köçirilgan. Filmda Lennoksning qaynotasi örniga ekssentrik gangster Ogastin bilan boğliq syujet liniyasi paydo böldi. Altmen tomonidan «Uçinçi odam»ga hurmat sifatida hal qilingan qotillik bilan yakunlaniş kitobda umuman yöq. Yozuvçining öz joniga qasd qilişi va «Coca-Cola» şişasi bilan boğliq voqea (Fris Langning «Kuçli issiqlik» filmidagi şunga öxşaş sahnaga işora) rejissyorning özi tomonidan öylab topilgan.

Altmen Marlouni muvaffaqiyatsiz, ötgan davrning qadriyatlarini aks ettiruvçi şaxs sifatida körsatmoqçi edi. U boş qahramonni «Rip van Marlou» deb atagan: göyo qirqinçi yillar filmlarining qahramoni Kaliforniyada uzoq uyqudan uyğonganday, zamonaviy Kaliforniyada heç kim allaqaçon galstuk va «Bogart uslubidagi» kostyum kiymaydi, heç kim kun böyi oğzida sigaret bilan yurmaydi, heç kim vintage kabriolet haydamaydi, hamma fitnes va soğlom turmuş tarzi bilan band. Bu jihatdan u öşa qirqinçi yillarning maşhurlarini tasvirlab kun böyi ötkazadigan darvozabonni eslatadi, lekin Marloudan boşqa kam odam kimni aynan tasvirlayotganini tuşunadi.

«Uzoq xayrlaşuv» Altmenning 1970-yillar boşidagi naturalistik filmlari qatoriga kiradi, ularda u klassik Gollivud janrlarining asoslarini qayta körib çiqadi. Bu holda rejissyorning tanqidiy eʼtibor obʼekti fil-nuar böldi. Marlouning yengilmas xususiy detektiv sifatidagi afsonaviy qiyofasi, bir paytlar amerikaliklarga qonunning jinoyatçilik ustidan ğalabasiga işonç bağişlagan, 1970-yillardagi tuşkunlik şaroitida (Vyetnam uruşi, siyosiy janjallar) ötmişga aylangan davrning köngli qolgan qoldiği darajasiga tuşib qoldi:

Bu xususiy detektiv şu darajada xususiyki, u göyo doimo özi bilan gaplaşadi, öz harakatlarini uzluksiz izohlaydi, göyo özining mavjudligiga özini işontirmoqçi bölgandek — atrofdagi dunyoning u aytayotgan va qilayotgan hamma narsaga deyarli butunlay befarqligiga qaramay.

Film yaratuvçilari yaqinda qatʼiy deb hisoblangan hamma narsaning beqarorligini taʼkidlaydi, jumladan döstlik va nikohni ham. Marlou kitoblardagi olijanobligini saqlab qoladi, lekin zamonaviy şaroitda bu talab qilinmaydi. Operator Jigmond yaratgan sersuv, rang-barang «tasvir» klassik nuarlarning qoronği kinematografiyasiga ongli ravişda zid va u bilan polemikaga kirişadi. Altmenning boşqa ilk filmlarida bölgani kabi, kamera közgu sirtlarida köp marta uzoq töxtaydi. Yozuvçining xotini bilan tuşuntiriş sahnasi şişa aksi orqali berilgan, unda Marlouning plyajdagi harakati ham körinadi. Bu tasvirga beqaror noaniqlik effektini beradi.

Los-Anjeles va AQŞning boşqa bir qator yirik şaharlarida çeklangan prokatga çiqarilgan «Uzoq xayrlaşuv» filmi matbuot tomonidan duşmanlik bilan qarşi olindi. TIME jurnali bu Filipp Marlou va «qora» janr muxlislariga tarsaki ekanini yozdi: «Altmen öşa mahorat darajasini masxara qilayotganini kuzatiş qiziq, unga hali ösiş va ösiş kerak». Robin Vud Altmenda Xoksdan köra Antonionining filmlariga köproq öxşaşlik topdi. Filmning Nyu-Yorkdagi premyerasi sönggi daqiqada bekor qilindi. Reklama strategiyasi qayta körib çiqilgandan söng film kinoteatrlarga qaytdi va ijobiyroq qabul qilindi. The New York Times gazetasida Vinsent Kanbi ğoyaning öziga xosligini va operatorlik mahoratining yuqori darajasini qayd etdi. Kassa yiğimlari natijalari, biroq, juda kamtarona böldi.

Roger Ebert keyinçalik «Uzoq xayrlaşuv»ni XX asrning buyuk filmlari röyxatiga kiritdi, Time Out kinomaʼlumotnomasi esa uni 1970-yillardagi eng yaxşi filmlar qatoriga qöşdi. Rotten Tomatoes saytida töplangan şarhlarning 94 foizi ijobiy.

Dev Kerning fikriça, bu ixtiroçilik bilan töla, hazilga boy film, detektiv Marlouning qahramonligini şubha ostiga qöyadi, mustahkam yiğilgan va bu ssenariy arxitektonikasi uni Altmenning boşqa asarlaridan ajratib turadi.

2021-yilda kartina AQŞ milliy boyligi deb eʼtirof etilib, Kongress kutubxonasining Milliy film reyestriga kiritildi.