The Man from Earth

Universitet professori John Oldman u yerda aynan 10 yil işlagaç, kutilmaganda işdan ketadi va jönab ketmoqçi böladi. Jönaş niyatini bilgaç, uning döstlari va hamkasblari — biolog Garry, antropolog Dan, tarixçi Sandy, sanʼatşunos Edith, arxeolog Art va uning talabasi Linda — xayrlaşiş uçun uning uyiga kelişadi. Keyinçalik ularga Art çaqirgan keksa psixiatr, doktor Gruber ham qöşiladi.

Nega bunday keskin qaror qabul qilib, hammasini taşlab ketayotganini söraşlaridan çarçagan Jon, nihoyat döstlariga haqiqatni aytadi: u aslida 14 ming yil oldin tuğilgan “ğorda yaşagan odam”, Madlen madaniyatiga mansub kromanyonlik bölib, taxminan 35 yoşga yetganda qarişdan töxtagan va şu kungaça yaşab kelgan. Uning regeneratsiya qobiliyati juda yuqori: eng oğir kasalliklardan ham tiklanadi, tanasida heç qanday çandiq qolmaydi. Atrofdagilar uning qiyofasi özgarmayotganini payqagani uçun Jon har 10 yilda yangi joyga köçişga, boşqalar uni tanimaydigan joyda ismini va hayot tarzini özgartirişga majbur böladi. Baʼzan bir neça ön yildan keyin u eski joyiga qaytib, özini öz öğli sifatida körsatadi.

Jon bilan birga maşinaga çiqqan Sandy unga muhabbatini tan oladi. Oldman aççiq ohang bilan, ular orasida nima bölmasin, 10 yildan keyin u ketişga majbur bölişini aytadi — xuddi ming yillar davomida şunday qilib kelgani kabi. Sandy esa ğamgin tabassum bilan öylanib gapiradi: uning otasi u tuğilişidan oldin ketib qolgan, onasining keyingi nikohi esa uç yildan ham oşmagan. Şuning uçun ön yil uning nazarida deyarli abadiyatdek.

Döstlarining savollariga javob berar ekan, ularning gaplarini darhol jiddiy qabul qilmagan Jon öz hayotini qisqaça hikoya qiladi. Uning umri turli mamlakatlarda va turli davrlarda ötgan: Jon şumer ham, bobilliklar orasida ham, finikiyalik dengizçi ham bölgan. U Buddaning şogirdi ham, Van Gogning dösti ham bölgan — bir paytlar unga sovğa qilingan rasm, hozir “yomon emas nusxa” deb atalib, maşinaning yukxonasiga beparvolik bilan qöyilgan, professional sanʼatşunos Edithni çuqur hayratga solgan. Jon qayta tuğilmagan, boşqa tanaga köçmagan, şunçaki yangi joyga köçib, yaşaşni davom ettirgan. U turli vaqtlarda önlab ilmiy darajalarga ega bölgan, ammo, masalan, bugun Garry bilan biologiya böyiça bahslaşmaydi, çunki uning biologiya darajasi XIX asrning örtalarida Oksfordda olingan. Yangi Gvineyada bir qabila bor, u hali ham Jonni ölmas xudo sifatida siğinadi — baʼzan yarim asrda bir marta Jon u yerga qaytib, “ruhan dam olişga” harakat qiladi.

Bundan taşqari, qiziquvçan savollar ostida, u oxir-oqibat Budda bilan uçraşganidan keyin odamlarga uning taʼlimotini tarğib qilişga qaror qilganini, ammo Hindistondan Örta er dengizi sohillariga qaytib kelgaç, tuşunilmaganini aytişga majbur böladi. Uning sözlariga köra, vaqt ötişi bilan tasodifiy va ataylab qilingan tarixiy buzilişlar natijasida bu voqealar Iso Masihning hayoti bayoni sifatida tanila boşlagan. Bu sönggi bayonot tinglovçilarda alohida qiziqiş uyğotadi va dindor xristian Edithning qattiq ğazabini keltirib çiqaradi — u Jonni kufrda ayblaydi.

Grubering faktik şantajiga böysunib — u Oldmanni yakka holatga taşlaş va majburiy davolaş bilan jiddiy tahdid qila boşlagan — Jon öz hikoyasini öylab topganini, bu butun gapning şunçaki kulgili, tasodifiy hazil ekanini tan olişga majbur böladi. Şubha içida mehmonlar tarqalib ketişadi, faqat Jonga oşiq Sandy va keç qolgan Gruber qoladi. Sandy Jon turli davrlarda işlatgan ismlarning tasodifiy emasligi haqida söraganida (Jon ismini doim saqlaşga harakat qilgan, çunki uning asl ismi şunga juda öxşaş bölgan; ammo familiyasini u katta qiziqiş bilan tanlagan: John Oldman — “qari odam”, John Savage — “vahşiy”, John Paleo — “paleolit” va hokazo), Jon ötmişda 60 yil oldin Bostonda kimya öqitayotganda özini qanday atagani haqida gapiradi: John Thomas Party, “Boston Tea Party” nomi asosida. Şunda hayratga tuşgan Gruber, otasi onasini u ön yoşga ham tölmasdan taşlab ketgani esiga tuşib, tösatdan uning otasi aynan Jon ekanini tuşunadi: u onasining ismini, itlarining ismini, kiçkina Uilliga doim sovuq bölgani va soqolini tortib, u haqiqiymi yöqmi tekşirgani esiga tuşadi… Kuçli yurak xurujidan 60 yoşli psixiatr halok böladi. Jon ğamgin ohangda Sandyga, ming yillar davomida birinçi marta uning qölida kattalaşgan farzandi vafot etayotganini aytadi.

Politsiya va tez yordam şifokorlari jasadni olib ketgaç, Jon yuk maşinasiga minimal narsalarni ortib, böşab qolgan uydan jönab ketadi. Ammo tösatdan töxtaydi va yölovçi örindiğiga çiqiş uçun maşinasiga yaqinlaşayotgan Sandyni kutadi.