Voqea yaqin kelajakda boşlanadi. Marsdagi ekspeditsiya böron tufayli sayyorani zudlik bilan tark etişga majbur böladi. Astronavt Mark Watney böronda yöqolib, hamrohlari uni halok böldi deb hisoblaydi va uni sayyorada qoldirib ketişadi. Huşiga kelgan Watney yolğiz qolganini tuşunadi: Yer bilan aloqa yöq, zaxiralar esa faqat bir muddatga yetadi. U keyingi missiya kelguniga qadar omon qolişi va tirikligini Yerga bildirişi kerak.
Filmni Ridley Scott suratga oldi, ssenariysini Drew Goddard yozgan, asos böldi Andy Weirning romani. Boş rolni Matt Damon ijro etgan, kartinada Jessica Chastain va Kristen Wiig ham rol oldi. Film fantastika, omon qoliş va sarguzaşt janrlariga mansub, uni Scott Free Productions studiyasi tayyorlagan. AQŞda 2015-yil 2-oktabrda prokatga çiqdi. Film jahon prokatida $600 mln dan ortiq daromad keltirgan va «Oscar» mukofotiga yetti marta nomzod böldi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Matt Damon, Jessica Chastain, Kristen Wiig
·Ensiklopediyadan
The Martian (ingl. The Martian) — ilmiy-fantastik film, rejissyor Ridley Scott, boş rolda Matt Damon. Ssenariyni Drew Goddard yozgan, u Andy Weirning «Marsianin» romani asosida. Yaqin kelajakda bölib ötadigan syujet astronavt Mark Watneyning Marsga tadqiqot ekspeditsiyasi aʼzosi sifatida qilgan sarguzaştlarini hikoya qiladi. Tasodifan sayyorada qoldirilgan Watney topqirligi va irodasi tufayli ekstremal şaroitda omon qoladi va nihoyat unga qaytib kelgan ekipaj tomonidan qutqariladi.
Kartina töliq raqamli formatda, darhol 3D tarzida suratga olingan. Suratga oliş 2014-yil noyabridan 2015-yil martigaça Budapeştda va Iordaniyadagi Vadi Ram çölida ötkazilgan. Premyera 2015-yil 11-sentyabrda Torontodagi kinofestival doirasida bölib ötgan. AQŞda prokat 2015-yil 2-oktabrda, Rossiyada esa 8-oktabrda boşlangan. Film 2D, 3D, IMAX 3D, 4DX, Dolby Vision formatlarida çiqqan. U 20th Century Fox studiyasining Blu-Ray 4K formatidagi ilk relizlaridan biri böldi.
Ridley Scottning filmografiyasidagi eng tijorat jihatdan muvaffaqiyatli ish jahon prokatida $600 mln dan ortiq daromad keltirdi. «The Martian» tanqidçilardan umuman olganda ijobiy baho oldi. Ular ilmiy tafsilotlarga töla ssenariy ularni ommaga öyin-kulgili va komediya ruhida yetkaza olganini qayd etişdi. Matt Damonning aktyorlik öyini va kartinaning maxsus effektlar jamoasi yuqori baholandi. Biroq mutaxassislar voqealarning ilmiy işonçliligi bilan boğliq muammolarni taʼkidlaşdi.
Film bir qança muhim kinematografik mukofotlarga sazovor böldi, jumladan, komediya filmidagi eng yaxşi film va eng yaxşi erkak roli (Matt Damon) uçun «Oltin globus» va AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşi mukofotlari (uç nominatsiyada). Şuningdek, kartina «Oscar» mukofotiga yetti marta nomzod böldi.
3Syujet
Yaqin kelajak. Ares III Yer ekspeditsiyasi Acidalia Planitia hududiga qönadi va qum böroniga tuşib qoladi.…
Yaqin kelajak. Ares III Yer ekspeditsiyasi Acidalia Planitia hududiga qönadi va qum böroniga tuşib qoladi. Oltita astronavtdan iborat guruh rejadan oldin sayyorani tark etib, uyga qaytişga majbur böladi. Uçiş maydonçasiga ötiş paytida botanik va muhandis Mark Watneyni sunʼiy yöldoş antennasining bir qismi urib yiqitadi va böron uni uçirib ketadi. Astronavtning biomonitori şikastlanadi. Missiya rahbari Melissa Lewis uni topa olmay, halok bölgan deb hisoblab, start buyruğini beradi. Astronavt yaralangan holda, Yer bilan aloqasiz (antenna va kema endi işlamaydi), bir oylik resurs bilan olti kişilik guruh uçun möljallangan yaşaş modulida yolğiz qoladi. Mark Yer bilan signal orqali boğlanişi va keyingi Ares IV missiyasi kelguniga qadar uç yil omon qolişi kerakligini hisoblaydi. Oziq-ovqat zaxirasini töldiriş uçun Mark Minnatdorçilik kuni keçki ovqati uçun saqlangan bir neça kartoşka tuganagidan foydalanadi; u modul içiga Marsning tuproğini tökib, töplangan çiqindilardan olingan organikani öğit sifatida işlatib, issiqxona quradi va kartoşka yetiştira boşlaydi. Suvni esa Mark ketgan kemaning qöniş bosqiçi bakida qolgan gidrazindan kimyoviy reaksiya yordamida oladi.
Evakuatsiyadan deyarli 2 oy ötgaç, Yerdagi NASA mutaxassislari sunʼiy yöldoş suratlarini tahlil qilib, Watney omon qolganini taxmin qiladi va uni qutqariş operatsiyasini rejalaştira boşlaydi. Marsda Watney 1997-yildan beri işlamayotgan Mars Pathfinder apparatini topadi va uning uzatgiçidan foydalanib, Yerga xabar yuboradi. NASA uning niyatini töğri taxmin qilib, uzoq vaqtdan beri heç kim kuzatmayotgan apparat dasturini qayta tiklaydi. Aloqa örnatilgaç, mutaxassislar qutqariş operatsiyasini hisobga olgan holda keyingi Ares IV pilotli missiyasini hisoblaşni boşlaydi, lekin tayyorgarlik uzoq vaqt oladi. Astronavtga asbob-uskuna va omon qoliş uçun zaxiralar bilan yuk kemasi yubormoqçi bölişadi. Qisqa muddatda, tekşiruvsiz tayyorlangan uçiriş start paytida portlaş bilan halokatga uçraydi. Xitoylik hamkasblar yordamga keladi: öz raketasida zondni uçirişni taklif qiladi, evaziga Ares IV tarkibiga xitoylik astronavt qabul qilinişi şarti bilan. Sayyora yuzasida Mark xatoga yöl qöyadi: yaşaş modulining faqat bitta şlyuzidan foydalanadi. Eskirgan şlyuz germetikligini buzadi, Markning turar joyi zararlanadi va kartoşka fermasi halok böladi.
Şu orada Ares III ekipaji uyga uçadi, ularning kuratori Mitç Henderson nihoyat Mark omon qolganini aytadi va bu ularni qattiq hayratga soladi. Oradan biroz vaqt ötgaç, NASAda hisob-kitoblar qilinadi: agar Ares III ekipaji Yer atrofida gravitatsion manevr qilsa, nazariy jihatdan Marsga qaytib, Markni qutqarişi mumkin. NASA direktori Teddy Daniels rejani juda xavfli va sarguzaştli deb hisoblab, unga qarşi çiqadi, lekin Lewis va ekipaj kema kompyuterlarini buzib, boşqaruv markazi ularni töxtata olmasligini taʼminlaydi va örtoqlarini qutqariş missiyasini boşlaydi. Ular kosmosda yana 533 kun qolişga tayyor. Yölda xitoylik zondni uşlab olgan astronavtlar Marsga yöl oladi. Oxir-oqibat Daniels bu ğoyani jamoatçilik oldida qöllab-quvvatlaşga majbur böladi, lekin keyinroq şaxsiy suhbatda Hendersonning darhol isteʼfoga çiqişini talab qiladi.
Yetti oy ötadi. Watney Ares III qaytayotganini bilib, uçişga tayyorlanadi. Sayyorada 461 sol bölgandan söng, Mark vezdekhodda Skiaparelli krateriga, 3200 km masofaga yöl oladi: u yerda Ares IV ekipajining kelajakdagi uçişi uçun start moduli joylaşgan. Modulni imkon qadar yengillaştirib, astronavt Mars yuzasidan uçib çiqadi. U yetarli balandlikka kötarila olmaydi, şuning uçun Ares III ekipaji kemani orbitada bort havosi reaktiv oqimi bilan tormozlaş xavfli qadamiga boradi, lekin tezliklar tenglaşgandan keyin ham Watney qutqariş uçun hali yetib bölmaydi. Şunda u improvizatsiya qiladi: skafandr qölqopini teşadi, muvaffaqiyatli Hermes kemasiga qaytadi va söngra Yerga yetib keladi.
Uyda Mark Watney kelajakdagi astronavtlarga murakkab şaroitda omon qoliş böyiça instruktor böladi. Ares III ekipajining barça aʼzolari Yerda tinç hayot keçiradi, faqat Ares IV rahbariga aylangan Rick Martinez bundan mustasno.
4Ssenariy
2009-yilda AOLning dasturçisi Andy Weir öz blogida «Marsianin» ilmiy-fantastik romanining boblarini eʼlon…

2009-yilda AOLning dasturçisi Andy Weir öz blogida «Marsianin» ilmiy-fantastik romanining boblarini eʼlon qila boşlagan. Topqir va hazilkaş boş qahramonning prototipi maşhur «MacGyver» serialining markaziy qahramoni bölgan. 2012-yil sentyabrda yozuvçi elektron kitobini Amazon xizmatida joylaştirdi va bir neça oy içida 35 ming nusxa sotdi. 2013-yil boşida romanning bir nusxasini prodyuser Aditya Sood yuklab olib, öz boşliği Simon Kinbergga körsatgan. Kinberg «X-odamlar» filmlari seriyasining prodyuseri va «Yulduzli uruşlar» ettinçi qismining kreativ maslahatçisi bölgan. Kitobda aniq salohiyat bor edi. 2013-yil martida 20th Century Fox studiyasi romanni ekranlaştiriş opsionini sotib oldi.
Şu yilning mayida Drew Goddard studiya bilan «Marsianin» ekranlaştirişida rejissyor va ssenariyçi sifatida iştirok etiş böyiça muzokaralarni boşlagan. 2013-yil oktabrida Goddard filmning birinçi ssenariy variantini yozib, Matt Damonga körib çiqiş uçun topşirgan. Aktyor Goddard rahbarligidagi ekranlaştirişda iştirok etişga dastlabki qiziqiş bildirgan, çunki ssenariy unga yoqqan va jadvalida böş vaqt bölgan. 2014-yil aprelida aktyor suratga olişda iştirok etiş şartnomasini imzolagan.
Şu paytda Goddard kutilmaganda loyihani tark etib, «Sinister Six» filmining rejissyori böliş taklifini qabul qilgan. Damonning Jason Born haqidagi seriya davomida suratga olinişi yaqinlaşayotgan edi. Birinçi darajali aktyor bilan şartnoma imzolagan studiya foydali loyihani boy bermaslikdan qörqib, tezda teng qiymatli örin bosuvçi qidirişni boşlagan. Fox vitse-prezidenti Steve Asbell va prodyuser Simon Kinberg rejissyor Ridley Scott bilan muzokaralar olib borgan: Asbell bilan u «Prometey» ustida işlagan vaqtdan beri yaxşi munosabatda edi. 2015-yil rejissyorning jadvali «Prometey»ning davomi suratga olinişi bilan töliq band edi, uning premyerasi 2016-yil martiga rejalaştirilgan edi, lekin u rejalarini qayta körib çiqişga rozi bölgan. Keyinçalik, 2015-yil avgustida rejissyor keyingi loyihasi «Prometey 2» ekanini tasdiqlagan. Ridley Goddardning loyihadan kutilmagan ketişidan biroz şubhalangan, lekin ssenariy birinçi öqişdayoq unga taʼsir qilgan. Rejissyorning sözlariga köra, kitobda uni ilmga berilgan alohida eʼtibor va öyin-kulgi bilan yangi narsani biliş imkoniyati örtasidagi oqilona muvozanat qiziqtirgan.
Damon «Marsianin» rejissyori kim ekanini bilib, iştirokini iştiyoq bilan tasdiqlagan. Scottning ijodiy uslubini örganiş imkoniyati aktyorni juda jalb qilgan. Simon Kinbergning sözlariga köra, kartina göyo darhol barakali bölgandek edi, çunki hamma narsa har doim ham silliq keçavermaydi. Ssenariy birinçi urinişda tayyor bölib, jiddiy qayta işlaşni talab qilmagan, jamoa esa katta qiyinçiliksiz yiğilgan. Ridley Scottning ijodiy jamoasining katta qismini köp yillik hamkorlik tajribasiga ega hamkasblar taşkil etgan: Dariusz Wolski, Richard Stammers, Arthur Max, Janty Yates, Harry Gregson-Williams. Muharrir Pietro Scalia bilan ular 2000-yildan, «Gladiator» kartinasidan beri birga işlaşgan. Harry Gregson-Williams Scott bilan işlaş juda qulay ekanini taʼkidlagan: «Rejissyorlik kreslosida şunday obröli odam bölganda, odatda prodyuser yoki studiyaga murojaat qiliş zarurati tuğilmaydi. U barça masalalarni özi hal qiladi».
5Tayyorgarlik
Goddard «fan oldidagi muhabbat eʼtrofi» deb atagan Vejerning kitobini badiiy asar deb ataş mumkin, lekin…

Goddard «fan oldidagi muhabbat eʼtrofi» deb atagan Vejerning kitobini badiiy asar deb ataş mumkin, lekin uning katta qismini texnik tilda yozilgan, surviwalizm ruhidagi omon qoliş böyiça qöllanma taşkil etadi. Ridley Scott vaqt yetişmasligi tufayli romanni öqib çiqmagan va töliq ssenariyga tayangan. «Kitobning texnik tagmatnini men umuman tuşunmadim. Uyimdagi lampoçkani almaştiriş ham men uçun butun hikoya», — deb intervyusida tan olgan. Romanning baʼzi joylari şunçalik murakkab bölganki (masalan, Mars—Yer maʼlumot almaşinuvi uçun 16-lik kodlaş), Scott tuşunişga urinmasdan, ssenariyga imkon qadar yaqin qilib filmga ötkazgan. Yaratuvçilarga kitobdagi kuçli komik boşlaniş yordam bergan, u faqat tomoşabinga mohirlik bilan yetkazilişi kerak edi. Ridley esa şunday deb taʼkidlagan: «Hazil, albatta, bor, lekin bu osilgan odamning hazili. Men ingliz bölsam ham, bunday kulgiga munosabat menga yoqadi».
Scottning ssenariyga yagona sezilarli hissasi — Watneyning video kundaligi bölib, u kosmik Robinzon uçun suhbatdoş, öziga xos Juma vazifasini bajargan. Yakuniy variantda u romandagiga qaraganda ança muhimroq rol öynagan.
2014-yil yozida rejissyor yordamçisi Arthur Max dastlab skaut sifatida işga kirişgan. U kelajakdagi umumiy kadrlar uçun Vadi-Ram (Iordaniya) hududini tanlagan. Çölning fonida şunga öxşaş janrdagi boşqa fantastik kartinalar ham suratga olingan: «Mars missiyasi», «Qizil sayyora», «Marsdagi sönggi kunlar». Minimal ösimlik qoplami, mos landşaft va tuproq rangi loyihaga töliq mos kelgan. Britaniyalik rejissyor ilgari «Jeyn askari» filmi ustida işlagan vaqtida Iordaniyada bölgan. Yaratuvçilar tabiiy joylarda suratga oliş uçun Avstraliya outbekidagi ayrim joylarni ham körib çiqişgan, lekin manzaralar ularni qoniqtirmagan. Studiya suratga oliş uçun Budapeşt çekkasidagi Korda Studio tanlangan, uning pavilonilari dunyodagi eng yirik paviloniлардан biri hisoblanadi. London studiyalarining eng yaxşilari esa «Yulduzli uruşlar»ning sönggi qismi bilan band edi. Şuningdek, Vengriya soliq siyosatining sodiqligi tufayli ham mos edi. Tayyorgarlik davrida Max Lyndon Johnson nomidagi Kosmik markazga, Reaktiv harakat laboratoriyasiga, vezdexodlarni sinaş poligoniga taşrif buyurgan, NASA vakillari bilan muzokaralar va maslahatlar ötkazgan hamda kosmik agentlik qöllab-quvvatlaşini taʼminlagan. Şuningdek, u filmning vizual konsepsiyasini işlab çiqiş uçun kerakli jihozlarning yuzlab fotosuratlarini olib kelgan.
Preprodaksiya bosqiçi 2014-yil avgustida boşlangan, öşanda Richard Stammers rahbarligidagi maxsus effektlar jamoasi asosiy sahnalarni previzualizatsiya qilişni boşlagan. Ular 3D muharririda qoralama şaklida yaratilgan, rejissyor tomonidan maʼqullangan va şu asosda dekoratsiyalar va pavilyonlarning texnik jihozlarini tayyorlaş boşlangan.
6Aktyorlarni tanlaş
Matt Damonning şartnomasi suratga oliş boşlanişidan ança oldin imzolangan bölsa, jamoaning qolgan qismi…

Matt Damonning şartnomasi suratga oliş boşlanişidan ança oldin imzolangan bölsa, jamoaning qolgan qismi böyiça qarorlar 2014-yil sentyabr-oktabr oylarida qabul qilingan. Sentyabrda Jessica Chastain Hermes kemasi kapitani rolida iştirokini tasdiqlagan. Bu rol uçun dastlabki tanlov Cate Blançett edi — rejissyor avstraliyalik aktrisani suratga olmoqçi edi, lekin u «Haqiqat» loyihasida band bölib qolgan. Michael Peña oxirgi damgaça qaroriga kelmagan, çunki uning jadvali «Ant-Man» filmi bilan töqnaşgan. Oxirida Chiwetel Ejiofor va Sebastian Stan qöşilgan. Dastlab matnda ikkinçi örinda turgan Vencan Kapur roli uçun Irrfan Khan tanlangan edi, lekin u rad etgan. Vaqt tanlaşga yetmagan va prodyuserlar qahramonni yarim qora tanli, yarim hind qilib, ismini Vincent Kapur deb özgartirişga qaror qilişgan. 2014-yil oktabr oxiriga kelib aktyorlar jamoasi töliq şakllangan.
Aktyorlar uçun qiyinçilik şundaki, ularga ilm odamlari, tajribali mutaxassislarni öynaşga töğri kelgan, kitob va ssenariy heç qanday yengillik bermagan. Rolga tayyorgarlik körişda ular mavzuni örganişlari kerak bölgan. Kate Mara şunday deb qayd etgan: «Mening qahramonim mendan ança aqlli. U butun operatsiyaning miyasi va guruhning kompyuter daholi. Men NASA haqida heç narsa bilmasdim va ularning saytiga kirib, kosmosdagi ayollar haqida öqişga harakat qilardim…». Aktyor tanlovida rejissyorning şaxsiyati ham katta rol öynagan. Matt Damon Scott bilan işlaş tajribasi, uning «aktyor hissi» va vazifani qöyiş qobiliyati haqida mamnuniyat bilan gapirgan. «Heç qanday sehr-jodu yöq. „Bir neça oydan keyin hamma narsani bilib olasan, taşvişlanma“ degan gaplar ham yöq. U aniq komiksdek, hamma narsasi aniq çizilgan raskadrovka-qöllanma beradi».
Manbalarga köra, aksariyat aktyorlar odatdagidan kamroq haq evaziga işlaşga rozi bölgan, çunki materialni juda yoqtirişgan. Biroq, yetakçi aktyorlarning daromad miqdori atrofida keyinçalik gender kamsitilişi haqida munozara paydo bölgan. Cinemablend resursining baholaşiga köra, Jessica Chastain kartinadagi ish uçun $7 mln olgan. Aktrisaning özi intervyusida ança kam — $1,75 mln miqdorini aytgan. Şu bilan birga, Matt Damonning daromadi 15 dan 25 mln dollargaça baholangan.
Garçi birinçi qaraşda kartinada aktyorlarni tanlaş juda siyosiy töğri bölgandek körinsa-da, yaratuvçilar tanqidga uçradi. Afro-osiyolik aktyorlar assotsiatsiyasi MANAA Ridley Scottni «Marsianin»da rollarni «oqartirişda» ayblagan. Assotsiatsiya asosiy personajlar sifatida kartinada oq tanli aktyorlar Damon va Çastainni tanlaşini afro-osiyolik aktyorlarning imkoniyatlarini kam baholaş deb hisoblagan, ularga faqat ikkinçi darajali rollar berilgan. MANAA vakili baʼzi personajlar kitobda, uning fikriça, osiyolik ildizlarga ega bölsa-da, filmda oq tanli bölib qolganini taʼkidlagan. Xususan, kitobda Minди Pak koreyalik kelib çiqişli qahramon. Filmda uni oq tanli aktrisa Mackenzie Davis ijro etgan. Şu bilan birga, Andy Weirning özining sözlariga köra, kitobda qahramonning kelib çiqişini aniqlaştirmagan. Rejissyorga bunday daʼvolar «Xudolar va şohlar» filmidan keyin ham bildirilgan edi. Ridley Scott bu izohlarga heç qanday munosabat bildirmagan.
7Işlab çiqariş
Kartinani işlab çiqariş 2014-yil 8-noyabrda boşlanib, 2015-yil 23-martda tugagan, turli maʼlumotlarga köra…

Kartinani işlab çiqariş 2014-yil 8-noyabrda boşlanib, 2015-yil 23-martda tugagan, turli maʼlumotlarga köra 70—74 suratga oliş kunini talab qilgan. «Marsianin» Ridley Scottning ikkinçi kartinasi böldi, u töliq raqamli formatda, darhol stereotasvirda suratga olingan. Tegişli ish jarayonlari uning jamoasi tomonidan işlab çiqilgan. Red Dragon kameralari bilan Ridley Scott «Prometey» davridanoq yaxşi taniş edi va endi hamkorlik davom etdi. Operator Dariusz Wolski Angenieux Optimo obyektivlari bilan Red Dragon va Scarlet Dragon kameralarining sönggi modellaridan foydalangan, ular stereojuftlik yaratiş uçun birlaştirilgan va 6K ölçamda (işlab çiqaruvçi maʼlumotlariga köra 19 mpx) asosiy 48 fps kadr çastotasi bilan işlagan. Ikki kameraning apparat majmuasi maʼlumotlar oqimini 3D tasvirni renderlovçi 3Ality SIP videoprotsessoriga uzatgan. Kun davomida suratga olingan maʼlumotlar OpenEXR formatida Avid Unity ISIS massivlarida saqlangan. Montaj suratga oliş tugaşidan oldin boşlanganligi sababli, kunlik maʼlumotlar darhol boş serverga köçirilgan. Ertasiga kartina montaj markazida Londonda ovozni birlaştiriş va maxsus effektlar qöşiş mumkin bölgan.
Şuningdek, suratga oliş uçun GoPro Hero 4 aksiya kameralari işlatilgan, ular astronavtlarning şlemlariga örnatilgan, dekoratsiyalar içiga va rover ustiga joylaştirilgan. Aksiya kameralari tomoşabinga voqealar atmosferasiga şönğiş imkonini bergan va qöşimça vizual ölçov yaratgan. Dastlab yaratuvçilar aksiya kameralariga yordamçi rol berişgan, pauzalarni töldiriş uçun (filmlarda köpinça bu rolni taşqi kuzatuv kameralari bajaradi). Biroq, tasvirni tahlil qilib, video kundalik munosabati bilan vizual konsepsiyani biroz qayta körib çiqqandan söng, GoPro bilan olingan material yakuniy montajda muhim örin egalladi. Dastlabki ssenariyda katta rolni ovozli hikoyaçi öynaşi kerak edi, lekin bu filmga aniq foyda keltirmasdi. Video kundalik muammoni hal qildi va kartinaga öyin-kulgi elementini qöşdi.
Ish jadvalining birinçi qismida Budapeştdagi pavilyon suratga olişlari ötkazilgan. Buning uçun Korda studiyasi xonalari, jumladan, Marsning sirtidagi voqealarni suratga oliş uçun taxminan 6000 m² maydonli eng yirik 6-sonli pavilyon işlatilgan. Pavilyonga Vadi-Ram çölidagi tabiiy tuproq rangiga mos bölişi uçun töq sariq va qizil böyoq bilan böyalgan bir neça ming tonna tuproq keltirilgan. Yaşaş moduli va Hermes kemasining interyerlari qurilgan. Dekoratsiyalarni quriş uçun 3D printerlar işlatilgan. Pavilyon № 6 ning kolossal ölçamlari töğri yoritiş bilan boğliq muammo tuğdirgan. Yetarliça kuçli bölişi bilan birga, yoritiş kun vaqtiga qarab harakatlanuvçi quyoş nurining yagona soyasiga öxşaş soya hosil qilişi kerak edi. Mizansenani rejalaştirayotganda maxsus effektlar mutaxassislari va operator taxminan qaysi vaqtda sahna suratga olinişi mumkinligini va öşa paytda osmonda «quyoş» qayerda bölişini tasavvur qilişgan.
Filmda taşkilot ofislari rolini Budapeştning baʼzi binolari öynagan, ular CGI bilan «qayta işlangan». Şunday qilib, NASA ştab-kvartirasi vengriya poytaxtida «Kit» (Bálna) nomi bilan maşhur, nosimmetrik tomi bilan yorqin futuristik arxitekturaga ega savdo markazi binosiga aylangan. Uning interyerlarida agentlikdagi maslahat va muzokaralar epizodlari suratga olingan va «NASA direktori kabineti» yaratilgan. Arthur Max binoning kartina ğoyasiga juda mos kelganini eslagan. «Uni pavilyonda quriş qança turişini tasavvur ham qila olmayman», — deb taʼkidlagan u. Reaktiv harakat laboratoriyasining dekoratsiyalari 1970-yillardan beri taşlandiq bölgan Hungarian Expo xalqaro körgazmasi pavilyonlari hududida qurilgan. Bu yerda «laboratoriya»ning özi va angar qurilgan, u yerda kartina qahramonlari Pathfinder zondining Yerdagi nusxasini ajratişgan. Körgazmaning kiçik pavilyonlaridan birida vaqtinçalik issiqxona qurilgan va unda taxminan 1200 tup kartoşka yetiştirilgan. Ekinlar ekranda işonçli körinişi uçun ösişning turli bosqiçlarida suratga olingan.
Vaqt jihatidan birinçi suratga olingan sahna NASA boşqaruv markazidagi epizodlar böldi. Noyabr oyi davomida Budapeştda suratga olişlar ötkazilgan, u kartina işlab çiqarişning barça harakatlarini muvofiqlaştiruvçi vaqtinçalik markazga aylangan. NASA ofisi, Parvozlarni boşqariş markazi va Reaktiv harakat laboratoriyasi bilan boğliq sahnalar suratga olingan. Boşqaruv markazidagi sahnalar ustida işlayotganda (masalan, Watneyning tirikligi maʼlum bölgan payt), Scott monitorlarda haqiqiy tasvirni körsatişni söragan. Odatda maxsus effektlar mutaxassislari uni keyinroq yaşil ekranga qöşişlari mumkin edi, lekin rejissyor şunday qilib aktyorlarning mizansenaga köproq jalb etilişiga erişiş mumkinligini hal qilgan. Boşqaruv markazi monitorlarida işonçli grafikani tayyorlaş va körsatiş bilan Territory kompaniyasi şuğullangan. Kema monitorlarining interfeys oynalari Compuhire kompaniyasi vakillari tomonidan Adobe Illustrator dasturida çizilgan. Ular jami 400 ga yaqin dizayn elementi yaratgan. Baʼzi interfeyslar uçun tugmaçalarni bosişga javob beradigan haqiqiy interaktiv kod yozilgan. Prologda, Martinez oynada grafik tugmalarni bosganda, sodir bölayotgan narsa 3D simulyatsiya emas, balki işlaydigan foydalanuvçi ilovasi elementidir. Xayoliy interfeysning işlanmalari keyinçalik kartinaning Blu-Ray disk menyusini bezaş uçun işlatilgan. NASA ofisi va Reaktiv harakat laboratoriyasining birgalikdagi miya hujumi sahnalari qöşni xonalarda bir vaqtning özida suratga olingan va aktyorlar oldida Skype videokonferensiyasi taqlid qilingan, şuning uçun ular haqiqatda bir-biriga replikalarini ayta olişgan.
Noyabr oxirida Matt Damon kartina ijodiy jamoasiga qöşilgan. Şu paytda Hermes ekipaji aktyorlar guruhi chang böroni epizodini töliq tugatgan edi. Suratga oliş uç kun davom etgan va töliq pavilyonda ötgan. Böron kuçli ventilyatorlar yordamida taqlid qilingan, ular soatiga 100 km dan yuqori tezlikda havo oqimini yaratgan. «Bu olovli suv ostidan ötiş edi», — deb esga olgan Jessica Chastain kartinadagi eng oğir epizodni. Qahramonining qiyofasini izlaş böron şamoli va chang ostida, oğir skafandrlarda ötgan. Sahnaning birinçi variantida ekipajning oltala aʼzosi ham yaşaş modulidan çiqib, böron orqali MAV uçiş modulига yöl olişi kerak edi. Sahna sahnalaştirişda juda murakkab bölib qoldi, çunki pilot Martinez boşqalardan oldinroq kemaga yetib, startga tayyorgarlik körişi kerak edi. Biroz öylanib, rejissyor vizual effektlar jamoasi bilan birga joylaşuvni qayta körib çiqqan. Martinezni boşidanoq kema yonida qoldirişga qaror qilingan. Şundan söng sahna tabiiyroq bölib, Martinezning kema içidagi va boşqa ekipajning taşqaridagi kadrlari dinamizm qöşgan.
Vadi-Ramdagi ayrim kadrlar töğridan-töğri işlatilgan va kengaytirilgan reallik texnologiyasi yordamida qayta işlangan. Xususan, roverdagi sayohat. Ayrim rejalar vertolyotdan suratga olingan. Çöl deyarli ösimliksiz edi, lekin rassomlar kam uçraydigan butalarni kadrma-kadr qölda olib taşlaşga majbur bölişgan. Boşqa sahnalar avval Vadi-Ramda tabiiy şaroitda suratga olingan va keyin Korda Studio pavilyonida aniqroq va barça tafsilotlari bilan qayta yaratilgan. Masalan, Uotni quyoş batareyalarini örnatib, tozalaydigan sahna avval çölda sahnalaştirilgan. Keyin dekoratorlar uni pavilyonda qayta tiklaşgan. Bunda quyoş batareyalari sahna rejissyori kadrda eng yaxşi natijaga erişiş uçun boşqarişi mumkin bölgan radioboşqariladigan dekoratsiya elementlari bölgan.
Suratga oliş jadvali oxirida Damon va texnik guruhning bir qismi Iordaniyaga jönagan. Oxirgi tört hafta davomida aktyorlar guruhidan faqat Matt Damon suratga tuşgan. «Aktyorlar köpinça ploşçadkadagi gavjumlik va şovqindan şikoyat qilişadi, lekin yolğiz qoliş juda qiyin böldi», — deb uşbu ish qismi haqida izoh bergan Damon. Taxminan bir hafta davomida Ridley Scott va Matt Damon uning qismini maşq qilib, barça replikalarini körib çiqişgan. Marк obrazini muhokama qilganda ular köpinça «qörquv» tuşunçasiga qaytişgan. Ridley «Ajoyib yigitlar» kartinasini eslaşni maslahat bergan — professionallar qörquvni his qiladi, lekin uni boşqarişni biladi. Matt Damon iştirokidagi birinçi sahna — uning Watney yolğiz qolib, öziga kelganidan söng video kundalikdagi dastlabki yozuvi bölgan. Bir sahifadan köproq matnga ega murakkab va hissiy epizod bitta dublda suratga olingan. Aynan öşanda aktyor va rejissyor, özlarining fikriga köra, heç qanday muammo bölmasligini tuşunişgan. Watney maʼnan singan va omon qolişiga şubha qilgan sahnada Ridley Scott kiçik improvizatsiyaga ötgan: Damonning skafandr interkomiga bir neça hafta oldin suratga oliş maydonçasini tark etgan şeriklarining haqiqiy ovozlarini uzatgan. Syujetga köra, asosiy qahramon Marsdagi qoliş oxirida kuçli ozadi va Matt Damon vaznini tuşirişga tayyor edi, lekin qattiq jadval bunga imkon bermagan. Tegişli sahnada aktyorning örnini dublyor bosgan. Kartinaning yakuniy epizodlari endi asosiy aktyorlarsiz suratga olingan. Xususan, Mark Watneyni kosmosda qutqarişning ayrim yakuniy lahzalari dublyorlar iştirokida suratga olingan.
8Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDB9Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Марсианин (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.



