The Master and Margarita

Ssenariy muallifi: Yuriy Kara

Rejissyor-postanovçi: Yuriy Kara

Boş operator: Yevgeniy Grebnev

Rassomlar-postanovçilar: Boris Kuzovkin, Yuriy Ustinov

Kompozitorlar: Alfred Şnitke

Tryuk postanovçilari: Oleg Korytin, Nikolay Sysoyev

Işlab çiqariş: «Xalqaro dasturlar ijodiy assotsiatsiyasi» («TAMP») iştirokida «Mosfilm», Gorkiy nomidagi kinostudiya, Sverdlovsk kinostudiyasi, «Klassika» studiyasi.

S. Şilovskiyning fikriça, Bulgakov vasiyatnoma qoldirmagani, farzandi bölmagani va vafoti paytida ota-onasi allaqaçon vafot etgani sababli, yagona merosxöri (şu jumladan muallif huquqlari böyiça) uning rafiqasi Ye. S. Bulgakova (Şilovskaya) bölgan. Ye. S. Bulgakova vafotidan söng muallif huquqlari uning avlodlariga ötgan va hozirda uning nabirasi S. S. Şilovskiy va jiyani D. V. Pisarçikka tegişli. Amaldagi qonunçilikka köra, jamoat mulkida faqat 1942-yil 31-dekabrgaça naşr etilgan Bulgakov asarlari bor; «Usta va Margarita» romani esa birinçi marta 1965-yilda naşr etilgan.

Yaratuvçilarning fikriça, film RF «Muallif huquqi va qöşni huquqlar töğrisida»gi qonun kuçga kirgunça (1993-yil 3-avgust) tugallangan edi; öşa paytda muallif huquqi amal qiliş muddati RSFSR Fuqarolik kodeksi böyiça muallif vafotidan keyingi yildan boşlab 1-yanvardan hisoblanib 25 yil deb belgilangan edi, şuning uçun roman öşa davrda jamoat mulkida edi (M. A. Bulgakov 1940-yilda vafot etgan, 25 yillik muddat 1966-yil 1-yanvarda tugagan).

RF Oliy Kengaşining 1993-yil 9-iyuldagi 5352-I-sonli qarorining 3-bandida aytilişiça, «Muallif huquqi va qöşni huquqlar töğrisida»gi qonunda belgilangan muddatlar 1993-yil 1-yanvar holatiga köra 50 yillik himoya muddati tugamagan asarlarga qöllanadi (bunday oşirilgan muddat ilgari SSSR va ittifoq respublikalarining fuqarolik qonunçiligi asoslari töğrisida, 1991-yil 31-mayda belgilangan edi). Biroq bu oşirilgan muddat 1991-yil 1-yanvarda tugagan, yaʼni 1993-yil 1-yanvar holatiga köra amal qilmagan va «Usta va Margarita» romani baribir jamoat mulkida bölgan.

Biroq qonunning 27-moddasi 5-bandida muallif vafotidan keyin birinçi marta naşr etilgan asarga muallif huquqi birinçi naşrdan keyin 50 yil davomida amal qilişi belgilangan edi (2004-yilda bu muddat 70 yilgaça uzaytirildi). Şunday qilib, 1966-yilda naşr etilgan «Usta va Margarita» romani muallif huquqi obyekti bölib qolmoqda.

Uzoq vaqt davomida filmni prokatga çiqariş turli sabablarga köra imkonsiz edi va Yuriy Kara prodyuserlar umuman kartinani çiqarişdan manfaatdor emas deb qörqardi. Keyinroq Rossiyada kinofestivallarda va boşqa maydonlarda filmning bir neça namoyişi bölib ötdi[aniqlansin]. 2010-yilda «Lyuksor» kinokompaniyasi filmni prokatga çiqariş va DVDʼda naşr etiş niyatida ekanini eʼlon qildi.

2011-yil 17-yanvarda Sankt-Peterburgda filmning premyera namoyişi bölib ötdi; tomoşabinlarga ikki soatlik versiya namoyiş etildi. 2011-yil 4-aprelda Moskvadagi Crocus City Hallʼda filmning premyera namoyişi bölib ötdi.

MDHda filmning keng ekrandagi premyerasi 2011-yil 7-aprelda bölib ötdi. Kino versiyaning davomiyligi 123 daqiqa, rejissyor versiyasining davomiyligi — 3 soat 27 daqiqa (207 daqiqa), köplab sahnalar kesib taşlangan.

2006-yil dekabr oyining boşida film kuçli siqilgan va past aniqlikda FunkySouls forumiga Alexo foydalanuvçisi tomonidan joylaştirildi. Bu variantda montaj va ovozlaştirişda ayrim nuqsonlar kuzatiladi, lekin 50 daqiqadan iborat 4 qismli versiya yakuniyga yaqin. Norasmiy maʼlumotga köra, bu variant qisqartirişlarni kelişiş uçun tayyorlangan montaj nusxasi. Keyinçalik film tezda Internetga tarqaldi, garçi unga qarşi harakatlar bölsa-da (eʼlon qilinganidan qisqa muddat içida film köpgina yirik saytlar va trekerlardan öçirildi).

2011-yil 3-mayda DVD va Blu-rayʼda «Master va Margarita» filmining prokat versiyasi (123 daqiqa) relizi bölib ötdi. Filmning Rossiya va MDH mamlakatlaridagi naşriyotçisi «Flagman Distribyuşn» kompaniyasi hisoblanadi.

«Flagman Distribyuşn» kompaniyasining 2011-yil 1-maydagi izohi:

Afsuski, huquq egalari bizga faqat şu versiyani taqdim etişdi, ehtimol, keyinçalik töliq versiyani ham çiqaramiz.

Kompaniyaning 2011-yil 25-maydagi izohi:

Keyinçalik filmning töliq versiyasini çiqarişni rejalaştirmoqdamiz.

Yu. Karaning ekranlaştirişida asl asar bilan bir qator farqlar bor, xususan, 2006-yilgi 3 soatlik versiyada:

Masalan, Şayton ballida V. Lenin, I. Stalin, A. Gitler, kardinal Rişele, Dzerjinskiy, Pyotr I, Kayafa, Napoleon, Mazepa, xotini bilan Makbet, Yahudo va boşqa siyosiy arboblar iştirok etadi — bu Bulgakov romanining asl nusxasida yöq edi (Gitler va Stalin roman yakunlangan paytda tirik bölgani uçun ballda qatnaşa olmas edilar; şu bilan birga Margarita nomuvofiqlikka eʼtibor qaratadi va u darhol Korovyevning «Bular esa maxsus taklif etilganlar!» degan iborasi bilan izohlanadi). Ehtimol, bu usul öşa yillarda tomoşabinlarning siyosatga umuman va xususan, (birinçi uçtasiga) yuqori qiziqişi, şuningdek, Bulgakov romanida mavjud bölgan jim qoldirilgan şaxslarni oçiş istagi bilan boğliq.

Levi Matvey Voland huzuriga kelgan sahnada Matvey Iyeşuaning buyruğini yetkazadi, holbuki asl nusxada Iyeşua iltimos qilgan, buyurmagan edi.

Filmda Behemot muşuk va Poplavskiy örtasidagi dialog yöq. Şu bilan birga, romanda bölgani kabi, Azazello Margarita bilan uçraşganda çöntagidan tovuq suyagi çiqib turadi.

Boşlanğiç sahnada «Usta va Margarita» romanining birinçi variantidan parça bor: Voland qumda Masihning yuzini çizadi va Bezdomnydan uni oyoq osti qilişni söraydi. U jurʼat etolmaydi va faqat Voland uni ziyoli deb atagaç, obrazni oyoq osti qiladi. Bu sahna tomoşabinlar tomonidan tanqid qilindi.

Varyetedagi çiqişdan Semplеyarov bilan dialog olib taşlangan (garçi Semplеyarov kadrda körinsa ham).

Varyetedagi tuşumni topşiriş epizodi olib taşlangan.

Pontiy Pilatning balkonidagi közani sindiriş sahnasi yöq.

Moskva ustida kösada uçiş paytida romanda Margarita körinmas edi (va töliq yalanğoç edi), filmda esa u ötkinçilarning eʼtiborini tortardi.

Margaritaning Latunskiy xonadonini vayron qiliş sahnasi yöq: filmda u Dramaturg va adib uyi yonidan uçib ötayotganda faqat oynalarni sindiriş bilan çeklangan.

Nikanor Ivanoviç Bosoyning tuşi çiqarib taşlangan.

Behemotning oziq-ovqat dökonini yoqişi sahnasi yöq (50-xonadon sahnasidan keyin).

Barça asosiy qahramonlarning uçişi haqidagi yakuniy muhim sahna yöq.

2011-yil aprelidan kinoteatrlarda namoyiş etilayotgan film versiyasida yanada köproq qisqartirişlar bor, sahnalar qisqaroq montaj qilingan. Xususan, dökondagi xorijlik bilan sahna butunlay yöq, Poplavskiy bilan sahna kesib taşlangan, Aloiziy Mogariç bilan sahna yöq, Ivan Bezdomnining Stravinskiy bilan suhbati kesib taşlangan, Behemot muşuk va OGPU xodimlari bilan epizod yöq. Köplab sahnalar yarmi qoldirilgan.

Filmda Behemot muşuk uç qiyofada namoyon böladi. Poplavskiy bilan sahnada haqiqiy muşuk harakat qiladi (töliq qora emas, oq doğli), şampan vannasidagi sahnada u muşuk qöğirçoği körinişida çiqadi, qolgan barça sahnalarda esa Behemot muşuk Viktor Pavlov yuziga ega.

Prokat versiyasidan Stravinskiy roli kesib taşlangan, uni Igor Kvaşa ijro etgan. Titrda bu rolni Yevgeniy Vesnik ijro etgani yozilgan, aslida Vesnik oddiy psixiatrni öynagan. Kvaşaning iştirok etgan epizodini uç soatlik versiyada köriş mumkin.