«Odam-kapalak» (ingl. The Mothman Prophecies — «Kapalak-odamning başoratlari») — 2002-yilda Mark Pellington rejissyorligida suratga olingan amerikaça ğayritabiiy qörqinçli film. Boş rollarni Richard Gere va Laura Linney ijro etgan, ikkinçi darajali rollarda Will Patton, Debra Messing, Alan Bates va Lucinda Jenney rol öynagan. Film parapsixolog va Fort haqida kitoblar muallifi John Keelning 1975-yilda çop etilgan xuddi şu nomli kitobiga asoslangan.
Syujetning markazida Jon Kleyn (Gere) — şahar afsonasi «Kapalak-odam»ni tekşirayotgan reporter. Ikki yil oldin glioblastomadan vafot etgan xotinining ölimidan hali ham özini önglab ololmagan Kleyn reportaj tayyorlaş uçun yölga çiqadi va sirli tarzda Ğarbiy Virginiya ştatining Point Pleasant şahriga boradi. Bu yerda ğayrioddiy mavjudot va boşqa tuşunib bölmaydigan hodisalar qayd etilgan. U sirli kuçlar bilan tobora köproq aloqaga kirişgani sari, ular unga xotini bilan qayta uçraşişga yordam beradi deb umid qiladi, mahalliy sheriff (Linney) esa uning bu öziga berilib ketişidan xavotirga tuşadi.
Filmda u Pensilvaniya ştatining Pittsburgh va Kittanning şaharlarida 1966-yil noyabridan 1967-yil dekabrigaça Point Pleasantda sodir bölgan real voqealarga asoslangan, deb taʼkidlanadi. Kiel öz kitobida ularni şunday tasvirlagan. Kartina Pensilvaniya ştatining Pittsburgh va Kittanning şaharlarida suratga olingan. U tanqidçilardan aralaş baho olgan, lekin prokatda muvaffaqiyat qozongan va vaqt ötişi bilan kult maqomiga erişgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Richard Gere, Laura Linney, Will Patton
3Syujet
The Washington Post gazetasining reporteri Jon Kleyn va uning xotini Meri avtohalokatga uçraydi: Meri katta…
The Washington Post gazetasining reporteri Jon Kleyn va uning xotini Meri avtohalokatga uçraydi: Meri katta qora uçuvçi şaklni körib, töqnaşuvdan qoçiş uçun keskin yöldan çetga buriladi, uni faqat u köradi. Jon yöl-transport hodisasida jarohat olmaydi, lekin Meri kasalxonaga tuşadi. Unda miya ösimtasi — avariya bilan boğliq bölmagan glioblastoma aniqlanadi va u tez orada vafot etadi. Jon uning albomini topadi, unda Meri kasalxonada yotgan paytida qayta-qayta çizgan, qizil közli kapalakka öxşaş mavjudotning dahşatli rasmlari bor.
Ikki yil ötadi. Keç tunda Vaşingtondan Virginiya ştatining Riçmond şahriga ketayotganda Jonning maşinasi buziladi va u yordam sörab eng yaqin uyga piyoda yöl oladi. Uy egasi Gordon Smallwood Jonning paydo bölişiga qattiq javob beradi va unga miltiq bilan tahdid soladi. Mahalliy sheriff Konni Mills vaziyatni yumşatadi. Gordon esa Jon uçinçi keça ketma-ket soat 2:30 da telefon qiliş uçun uning eşigini taqillatayotganini aytadi. Konni va Jon bu voqealarni tuşunişga harakat qiladi. Jon mahalliy mehmonxonaga joylaşadi va özining 600 km uzoqlikdagi yönalişidan çetda, Ogayo ştati çegarasidagi Ğarbiy Virginiyaning Point Pleasant şahrida ekanini bilib oladi. Bu masofani u rekord darajadagi bir yarim soatda bosib ötgan. U qanday qilib birinçi manzilidan şunçalik uzoqqa kelib qolganini öylaydi.
Konni Jonga sönggi bir neça hafta içida köplab ğalati voqealar yuz berganini, odamlar esa qizil közli, ulkan qanotli, gigant kapalakka öxşaş mavjudotni körganini aytadi. Baʼzi guvohlar bu mavjudotni çizgan, rasmlari Meri çizgan rasmga öxşaydi. Konni unga yana bir ğalati tuş haqida ham gapiradi: unda u muz suvida çökib, toşdek tubiga tuşadi, söng «Uyğon, 37-raqam!» degan ovozni eşitadi. Öz navbatida Gordon Jonga hammomdagi lavabodan ovoz eşitganini aytadi: «99 kişi öladi. Denver reysi». Kunduzi mahalliy kafeda voqealarni muhokama qilayotib, Jon teleyangiliklarda Denverdagi aviahalokat haqida lavha köradi, uning natijasida 99 yölovçi va ekipaj aʼzosi halok bölgan.
Keyingi keça Gordon Jonga özi aviahalokat haqida ogohlantirgan yigitni körganini va uning ismi Indrid Cold ekanini aytadi. Indrid, şuningdek, ekvatorda joylaşgan şaharçada 300 kişi halok bölişini başorat qiladi, şundan söng Ekvadorda aynan şunça qurbonli zilzila sodir böladi. Keyinroq Gordon Jonga qönğiroq qilib, yonida Indrid Cold turganini aytadi. Jon Cold bilan telefon orqali gaplaşar ekan, Konnini Gordonning uyiga yuboradi. Cold Jonning hayotidan faqat unga maʼlum bölgan tafsilotlarni aytib beradi. Jon unga faqat xonada uning yonida turgan odam javob bera oladigan savollar bilan sinov ötkazadi, Cold bu vazifani uddalaydi. Jon uning ğayritabiiy mavjudot ekaniga işonç hosil qiladi. Şu orada Konni Gordonning eşigini taqillatadi. Uyqusirab çiqqan Gordon bir neça soat oldin yotganini aytadi.
Bu voqea Cold tomonidan Jonning mehmonxona xonasiga qilingan ğayritabiiy qönğiroqlar zanjirini boşlab beradi. Qönğiroqlardan birida Cold Ogayo daryosidagi yaqinlaşib kelayotgan fojia haqida xabar beradi. Jonga Gordondan qönğiroq keladi va u uning uyiga şoşiladi. U Gordonni örmonda topadi: u sovuqdan qotib vafot etgan böladi, ammo politsiya hisob-kitobiga köra, u Jonga qönğiroq qilişdan bir neça soat oldin ölgan.
Jon «Kapalak-odam» haqidagi mahalliy afsonaga öziga berilib ketadi, çunki ayrim xabarlar va hodisalar unga Meri haqida eslatadi. U ğayritabiiy hodisalar böyiça mutaxassis Aleksandr Lik bilan uçraşişga kelişib oladi. Lik afsonaning sirli tabiatini tuşuntiradi va Jonni qöşimça tekşiruvdan qaytaradi, çunki başorat qilingan voqealarning oldini olişga uriniş befoyda ekanini ogohlantiradi. Biroq Jon ertasi kuni Ğarbiy Virginiya gubernatori Ogayo daryosi böyidagi kimyo zavodiga taşrif buyurişini bilgaç, fojia aynan öşa yerda sodir böladi, deb qaror qiladi. Konni va gubernator uning ogohlantirişlarini eʼtiborsiz qoldiradi, zavodga ekskursiya paytida esa heç narsa röy bermaydi.
Şundan söng köp ötmay Jon xat oladi, unda unga Rojdest arafasida tuşda Jorjtaunda vafot etgan xotini Meridan qönğiroq kutiş buyuriladi. U uyiga qaytadi. Konni Jonga qönğiroq qilib, «Meri»dan kelgan qönğiroqni eʼtiborsiz qoldirişga, Point Pleasantga qaytib, uni va uning oilasini Rojdest keçki ovqatiga qöşilişga köndirişga harakat qiladi. U arafada yolğiz bölmasligi kerakligini aytadi, çunki «bunday qiliş mumkin emas», söng qarorni Jonning öziga qoldirib suhbatni tugatadi. Ruhiy azoblarga qaramay, Jon özining öziga berilib ketişi uni jamiyatdan ajratib qöyayotganini tuşunadi va Point Pleasantga qaytib, bayramni Konni bilan ötkazişga qaror qiladi.
Jon Kumuş köprikka yetib kelganda, nosoz svetoforlar tufayli u yerda tirbandlik ekanini köradi. Ortiqça yuklangan köprikning bolt va tayançlari ğiçirlaşini eşitib, Jon Ogayo daryosidagi başorat qilingan fojia kimyo zavodi bilan emas, balki köprik bilan boğliq ekanini tuşunadi. Köprik qulaydi va Konnining jipi suvga tuşib ketadi. Jon uning ortidan sakrab, uni daryodan xavfsiz joyga olib çiqadi. Tez yordam maşinasida ötirib, ular 36 kişi halok bölganini bilib oladi. Demak, Konni tuşidagi maşhur «37-raqam» ekan.
Film şunday xulosa bilan tugaydi: Kumuş köprik qulaşining yakuniy sababi heç qaçon aniqlanmagan. Şu bilan birga, Kapalak-odam dunyoning turli mamlakatlarida kuzatilgan, Point Pleasantda esa uni boşqa körişmagan.
4Rollarda
Richard Gere — Jon…
Richard Gere — Jon Kleyn
Laura Linney — Konni Mills
Will Patton — Gordon Smallwood
Debra Messing — Meri Kleyn
Lucinda Jenney — Denis Smallwood
Alan Bates — Aleksandr Leek
David Eigenberg — Ed Fleisçman
Bob Tracey — Cyrus Bills
Bill Laing — Indrid Cold
Mark Pellington — bar xizmatçisi / Indrid Cold (ovoz)
5Suratga oliş
Filmni suratga oliş 2001-yil 24-yanvardan 2001-yil may oyigaça Pensilvaniya va Vaşington ştatlarida davom…
Filmni suratga oliş 2001-yil 24-yanvardan 2001-yil may oyigaça Pensilvaniya va Vaşington ştatlarida davom etgan.
Filmning boşida Richard Gere qahramoni va uning turmuş örtoği 1981-yildan boşlab bir neça yil işlab çiqarilgan, ança antiqa BMW 5-seriya E28 kuzovli avtomobilda sayohat qilişadi.
6Haqiqiy voqealardan farqlari
Filmda voqealar 2000-yillarning boşida bölib ötadi, holbuki real voqealar 1960-yillarda sodir bölgan. Ogayo…

Filmda voqealar 2000-yillarning boşida bölib ötadi, holbuki real voqealar 1960-yillarda sodir bölgan. Ogayo daryosi ustidagi Kumuş köprik 1967-yil 15-dekabrda qulagan. Halokat natijasida 46 kişi halok bölgan, filmda körsatilganidek 36 kişi emas. Yakuniy titrlarda qulaşning sababi heç qaçon aniqlanmagani haqidagi bayonot ssenariy yölidir. Haqiqatda ekspertiza Rojdest arafasida köpaygan transport oqimidan tuşgan yuk köprikning bir tayanç osilma sterjenining buzilişiga olib kelganini va bu konstruksiyaning zanjirsimon buzilişiga sabab bölganini körsatdi. Guvohlarning sözlariga köra, köprik bir daqiqa içida butunlay qulagan.
Kumuş köprikning qulaşi sahnalari Pensilvaniya ştatining Kittanning şahridagi köprikda suratga olingan.
7Mavzu va talqinlar
Yozuvçi Pol Mixan filmdagi Kapalak-odam hodisasining izohini «ilmiy fantastika va şaytonparastlikning…

Yozuvçi Pol Mixan filmdagi Kapalak-odam hodisasining izohini «ilmiy fantastika va şaytonparastlikning mazmunsiz aralaşmasi» deb atagan va uni «Oçiq sirlar» teleserialiga öxşatgan, garçi Kielning «böğiq hayajonini» ham qayd etgan. Mixan «başorat qiluvçi musofirlar NLO adabiyotida kam uçraydi» deb taʼkidlagan.
Mixandan farqli ölaroq, yozuvçi Jeyson Horsli «Kapalak-odam»ni Amerika kinematografidagi şaytoniy kuçlarning «ehtimol, eng işontiruvçi tasviri» deb atagan. Horsli kriptid afsonasiga bu yondaşuvni «haqiqatning şizofrenik tabiati»ni körsatuvçi, qörqinçli filmda «vahiy» vazifasini bajaruvçi tasvir sifatida baholagan, çunki u «umumqabul qilingan haqiqatning qulay qobiğini yeçib, irrasionallikning qaynoq jarligini oçib beradi». Horsli Kapalak-odamning filmda boşqa ölçamdan kelganini, lekin «jismoniy mavjudotga ega bölmagani» uçun Point Pleasant aholisi ongining mahsuli ham ekanini, «şaklsiz va şaxssiz energiya»ga asoslanganini taʼkidlagan. Horsli «Id elçisi» deb atagan Kapalak-odam filmda elektr kabi tabiiy hodisa sifatida körsatilgan.
8Kapalak-odam obrazi
Filmda Kapalak-odamni batafsil köriş imkonsiz, çunki u uzoqdagi silueti yoki bir zumda ötib ketgan soya…

Filmda Kapalak-odamni batafsil köriş imkonsiz, çunki u uzoqdagi silueti yoki bir zumda ötib ketgan soya sifatida tasvirlanadi. Kapalak-odam filmda tört marta qisqa vaqt körinadi: birinçi marta Meri Kleynning old oynasiga uçib kelganda, ikkinçi marta Jonning Point Pleasantlik ayol bilan suhbati paytida, uçinçi marta Jon eşikni kuçli yopganida eşik oynasining aksida Indrid köringanida va törtinçi marta Kumuş köprikda uzilgan osilma kabel şu maşinaning oynasiga kuç bilan urilganda maşina oynasining aksida.
9Çiqiş va kassa
Filmning premyerasi 2002-yil 25-yanvarda bölib ötdi. Yozuvçi Brad Steiger uning tarğibotida Point Pleasant…

Filmning premyerasi 2002-yil 25-yanvarda bölib ötdi. Yozuvçi Brad Steiger uning tarğibotida Point Pleasant markaziy örin tutganini taʼkidlagan. Televizion reklamada va afişalarda film «real voqealarga asoslangan» deb taʼkidlangan, garçi Pellington tarixning badiiy hikoya sifatida qayta işlanganini tan olgan va filmda ğayritabiiy tarkib mavjud bölsa-da.
AQŞda film 35 746 370 dollar yiğdi, şundan birinçi dam oliş kunlarida 11 208 851 dollar. Boşqa mamlakatlarda 19 411 169 dollar yiğildi, umumiy yiğindi esa 55 157 539 dollarni taşkil etdi.
10Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Человек-мотылёк (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.