«Yangi sarguzaştlari Etikli Muşukning» — Sovet töliq metrajli rangli badiiy ertak filmi bölib, 1958-yilda M. Gorkiy nomidagi Kinostudiya va Yalta kinostudiyasida rejissyor Aleksandr Rou tomonidan suratga olingan.
Şarl Perroning «Etikli muşuk» va Karlo Gotstsining «Uç apelsinga muhabbat» ertaklarining ğayrioddiy talqini bölib, unda ertak qahramonlari oddiy maktab öquvçilari bilan birga saroy aʼyonlarining xiyla-nayrangini foş etadi va öğirlangan malikani qutqaradi. Ssenariy asosida Sergey Mixalkovning «Kulgu va köz yoşlari» pyesasi yotadi.
Filmning SSSRdagi premyerasi 1958-yil 27-mayda bölib ötgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Georgy Millyar, Mariya Barabanova, Anatoly Kubatsky
3Syujet
Saroy-bolalar uyida «Etikli muşuk» ertagi böyiça spektakl tayyorlanmoqda, ammo premyeradan bir kun oldin qiz…
Saroy-bolalar uyida «Etikli muşuk» ertagi böyiça spektakl tayyorlanmoqda, ammo premyeradan bir kun oldin qiz bola Lyuba, unga malika roli berilgan edi, şamollab qoladi. Şifokor unga dori yozib beradi, Lyubaning bobosi Stepan Petroviç esa retseptga «umumiy holat uçun» baliq yoği qöşişni söraydi. Ketayotganda mijozi çalğigan doktor portfelini deyarli unutib qoldiradi, ammo Stepan Petroviç uni «yöqolgan narsa»sini topşirib, eşikkaça kuzatib qöyadi.
Doktor va bobo çiqib ketişi bilanoq xonaga Lyubaning sinfdoşlari — Klava, Olya va Vanya kirib keladi. Döstlarining kasal bölganidan hayron va xavotirga tuşgan bolalar maşq qila boşlaydi, ammo qaytib kelgan Stepan Petroviç bunga ğazablanadi. Keyin xonaga janjalkaş qöşni Klara kirib, muşuk Barsikni olib ketişni talab qiladi; uning ortidan kelgan eri Vova uni tinçlantirişga urinadi. Qöşnilar va bolalarni jönatib yuborgaç, bobo Lyubaga dori beradi va qiz uxlab qoladi. Sehrli tuş boşlanadi…
Şaxmat, öyin kartalari va boşqa stol öyinlari birga yaşaydigan sehrli olamda şaxmat malikasi oğir kasal bölib qoladi. Uning otasi, qirol Unilio XVII, qayğudan özini qöyarga joy topolmaydi, ammo şifokorlar bitta maslahat beradi: qiz nafas olişi qiyin bölgan qoronği xonada, örnidan turmasdan yotişi va doim yiğlaşi kerak, şunda uning içidagi «barça mikroblar çiqib ketadi». Şifokorlarni layoqatsizlikda ayblaş mumkin edi, agar ularni kartalar sotib olmaganida. Bular saroy xonimi Trefalar malikasi Dvuliçе va «portfelsiz» vazir Pik valeti Krivello bölib, ular malikani yöq qilib, taxtni özlari egallaşni maqsad qilgan. Krivello dahşatli «hikoyalar» töqib, saroy şutiga ularni kasalga öqitişni buyurardi. «Portfelli» birinçi vazir Patissone esa malika soğayişi uçun faqat kulişi kifoya deb hisoblaydi. Tasalli topa olmagan ota-qirol bu taklifni qöllaydi, ammo Krivello va Dvuliçе buning qatʼiy qarşisida. Şunga qaramay, Unilio farmon çiqaradi: yagona qizini kuldirgan kişi mukofot sifatida qirollikning yarmini oladi.
Şu orada tegirmonçining kenja öğli Vanya merosga olgan muşuk oddiy emasligini bilib qoladi — u gapira oladi va, ustiga-ustak, juda aqlli va topqir. Şaxmat qirolining farmonini eşitgan sehrli etikli muşuk xizmatkor-etiklarda saroyga yöl oladi, ammo qorovullar uni darvozadan ötkazmaydi. Şunda u sabzavotçi aravasiga yaşirinib, qirol dasturxoni uçun oziq-ovqat olib kelayotgan aravaga çiqib, malikaning xonasiga kirib boradi va u yerda Domino graflididan kelgan elçi sovğa qilgan mexanik bulbulni köradi. Biroq Krivello öyinçoqni yaşirinça buzib qöygan edi, şuning uçun u darhol sinadi. Xafa bölgan malika otasidan unga örniga tirik quş keltirişni iltimos qiladi va Unilio darhol Krivelloni olib, örmonga quş izlaşga ketadi.
Qirol qizini yordam beriş va şu bilan birga xöjayinini kambağallikdan qutqariş uçun Etikli muşuk hiyla işlatişga qaror qiladi. U Vanyadan özi örgatgan bulbul solingan qafasni qarzga oladi va uni qirolga topşirib, quşni marquiz de Karabas olib kelganini aytadi. Unilio bu sirli sovğa egasini mukofotlamoqçi böladi, ammo Muşuk rad etib, şoşilib qoçib ketadi. Xöjayini oldiga qaytib, uni kiyimlarini yeçib suvga sakraşga va çökayotganga öxşaş bölişga majbur qiladi. Qirollik karetasi qirğoqqa yaqinlaşgaç, Muşuk Vanyani Karabas deb körsatadi va marquizni göyo öğirlab, daryoga taşlab yuborişganini aytadi. Qirol yigitni saroyga taklif qiladi va Krivellodan uning kiyimini berişni söraydi. Qirollikka yetib kelgan yangi marquiz vazir Patissone bilan tanişadi va u unga işning mohiyatini tuşuntiradi.
Sovib ketgan Krivello örmondan faqat tunda qaytadi. Dvuliçе notaniş mehmon va uning «muşukka öxşaş» yordamçisi rejalarini buzib yuborişidan xavotirga tuşib, zaigovorga özining keksa amakivaççasi — maşhur sehrgar Pik xonimni jalb qilişga qaror qiladi va unga qarğa orqali xabar yuboradi.
Ertasi kuni Muşuk xöjayinini malika oldiga olib boradi, şu payt shut unga yana bir «hikoya» öqiyotgan edi. Vanya malikaning özi nima bilan kasallanganini bilmasligidan, şu bilan birga köp dori içib, bemaʼni qörqinçli hikoyalarni tinglaşga majbur bölayotganidan hayron böladi. Shut ham bu «bemaʼnilik»dan özi ham azob çekayotganini tan oladi. Karabas taxt vorisini eng oddiy yöl bilan davolaşga qaror qiladi: u malikani töşagidan turğazib, derazani oçadi va u bilan birga badan maşqlarini bajaradi. Vanyaning usuli foyda beradi: malika nihoyat soğayadi! Quvongan Unilio qirollikning deyarli barça aholisi va qöşni davlatlar mehmonlari taklif etilgan katta karnaval uyuştiradi.
Krivello va Dvuliçе voqealarning bunday burilişidan ğazablanadi, şu payt heç qayerdan Pik xonim paydo böladi. Dvuliçе dahşatli körinişdagi kampirning qanday qilib osonlik bilan qiyofasini özgartirib, yoş gözalga aylanişini hayrat bilan kuzatadi. Dvuliçе xolasiga «Rio-Kio» nomi bilan sehrgar sifatida birinçi raqamda çiqişni taklif qiladi, va u rozi böladi. Bayram boşida Unilio tantanali nutq sözlaydi. Kutilmaganda maydonda «Rio-Kio» paydo böladi va heç narsadan şubhalanmagan tomoşabinlar quvonişadi. Ammo gözal notaniş malikaga qora lola uloqtirişi bilan, malika ğoyib böladi, sehrgar esa kampirga aylanib, dahşatli böron çaqiradi. Tomoşabinlar vahimaga tuşib tarqalib ketadi, yovuzlar esa xursand bölişadi: rejalari amalga oşdi!
Malika asirga va Pik malikasining quliga aylanadi. Etikli muşuk va Vanya-Karabas uni qutqariş uçun yölga çiqadi, ammo yovuz kampirning qalʼasiga yetib borişganda ularning yölini burgut tösib, toşlar bilan kömib taşlaydi. Şu orada Krivello şutni va Patissoneni qirollikdan haydaydi, qizining yöqolganidan qattiq zarbaga uçragan qirol esa huşini yöqotib, isitma tutadi. Ğalaba qozongan Dvuliçе yangi malika bölişni, şaxmatni taqiqlab, qirollikni kartalar qirolligiga aylantirişni orzu qiladi.
Uyumdan çiqqan Vanya va Muşuk jarohat olgan va azoblangan eşakçani uçratib, undan malikaning baland toş minorada qamalganini bilib oladi. Muşuk xöjayiniga eşak bilan qolişni buyuradi, özi esa tun qoronğisida Pik xonimning qalʼasiga yöl oladi va özini «merosxör şahzoda Kis-Kis Myau-Myau» deb taniştiradi. Suhbat davomida qahramon hiyla bilan sehrgarni avval şerga, keyin esa siçqonçaga aylanişga köndiradi va uni yeb qöyadi. Nihoyat, Muşuk minoraga yetib boradi, ammo yovuz ayol bilan birga u tasodifan zindon kalitlarini yutib yuboradi, şuning uçun u malikaga arqon taşlaydi va qiz derazadan unga tuşadi.
Ertalab Patissone va shut daryo böyida ötirib, savat töqiyotgan edi, qirol, uning qizi va Karabas haqida taşvişlanişardi. Şu payt ularning yonidan Vanya, Muşuk va eşakdagi malika ötadi va xursand bölgan erkaklar ular bilan birga şaxmat saroyiga qaytib ketişadi. Şu orada qirol Unilio huşiga keladi va kartalarning xiyonati haqida bilib, ularni öz yotoqxonasiga qamaydi hamda bu haqda saroy aʼyonlariga xabar beradi. Qizi va ikki marta uni qutqargan marquizni soğ-salomat körgan monarx ularni quçoqlab, nikohga duo qiladi, yovuzlarga esa hukm çiqaradi: ikkalasini ham qamoqqa taşlaş, Dvuliçеni piyodaga tuşiriş, Krivelloni esa umrining oxirigaça özining «hikoyalari»ni eşitişga mahkum etiş.
Lyubaning tuşi tugaydi. U butunlay soğ-salomat va baxtli holda uyğonadi, derazani oçadi va sevimli Barsikni quçoqlaydi. Film Barsikning Etikli muşuk ovozida tomoşabinlarga murojaati bilan yakunlanadi: «Sizga qaçondir şunday ertaklar tuşganmi?»
4Rollarda
Mariya Barabanova — Etikli…

Mariya Barabanova — Etikli muşuk
Anatoliy Kubatskiy — Stepan Petroviç, Lyubaning bobosi, u ayni paytda qirol Unilio
Vyaçeslav Jarikov — Vanya, u ayni paytda marquiz Karabas
Olga Gorelova — Lyuba, u ayni paytda malika
Irina Asmus — Klava, u ayni paytda qora piyoda
Olga Krilova — Olya, u ayni paytda oq piyoda
Stepan Kayukov — Patissone, saroy vaziri / şifokor (ovozini Grigoriy Şpigel bergan)
Konstantin Zlobin — Krivello, portfelsiz vazir, Pik valeti / Vova, qöşni
Tamara Nosova — Dvuliçе, davlat xonimi, Trefalar malikasi / Klara, qöşni ayol
Georgiy Millyar — Shut / Pik xonim, sehrgar (titrlarda faqat shut sifatida körsatilgan)
Lidiya Vertinskaya — yoş Pik xonim
Vladimir Volodin — sabzavotçi
Nikita Kondratyev — graf Domino elçisi
Lev Potyomkin — qorovullar boşliği
5Syomka guruhi
Ssenariy, sheʼrlar va qöşiqlar — Sergey…
Ssenariy, sheʼrlar va qöşiqlar — Sergey Mixalkov
Rejissyor — Aleksandr Rou
Boş operator — Igor Şatrov
Kompozitor — Andrey Volkonskiy
Ovoz operatori — Anatoliy Dikan
6Yaratilişi
Etikli muşuk roli uçun Aleksandr Rou yorqin komediyaçi, şijoatli, közlarida ayyor kulgi bor aktrisa izlagan —…

Etikli muşuk roli uçun Aleksandr Rou yorqin komediyaçi, şijoatli, közlarida ayyor kulgi bor aktrisa izlagan — bunday aktrisa Mariya Barabanova bölib çiqdi.
Suratga oliş Yalta studiyasida qurilgan dekoratsiyada, şuningdek, Qrim tabiatida qöşimça qurilişlar bilan ötkazildi: Livadiya saroyi boğida Turk kavkiyasi yonida va Alupkadagi Voronsov boğida Yuqori boğ köllari yonida.
Qrimning boy va xilma-xil tabiiy şaroitlari ekranda nomaʼlum qirollikning sehrli olamida namoyon böldi. Rassomlar dekoratsiyalarni va tabiatdagi qöşimçalarni şunday qurdiki, hamma narsa — qalʼa ham, qirollikning keng kengliklari ham — ulkan kölamga ega böldi.
Filmda Isaak Dunayevskiyning «Kapitan Grantning bolalari» kinofilmidan musiqa va Iogann Ştraussning «Gözal kök Dunay böyida» valsi işlatilgan, uni Kinoişlab çiqariş boşqarmasi orkestri ijro etgan, dirijyor Arnold Roytman.
1976-yilda «Lenfilm» kinostudiyasida Sergey Mixalkovning «Kulgu va köz yoşlari» pyesasi asosida yangi ekranlaştiriş suratga olingan — «Quvnoq tuş, yoki Kulgu va köz yoşlari».
7Videoda çiqarilişi
1980—1990-yillarda film VHS videokassetalarda çiqarilgan, 2002-yilda esa DVD formatida…
1980—1990-yillarda film VHS videokassetalarda çiqarilgan, 2002-yilda esa DVD formatida çiqarilgan.
8Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Новые похождения Кота в сапогах» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.