The Others

Jersi, Normand orollari, 1945-yil. Uzoq çekkadagi katta uyda Greys Styuart bolalari, qizi Enn va öğli Nikolas bilan yaşaydi. Uning eri Çarlz Fransiyadagi uruşda jang qilmoqda, ammo oila undan bir yarim yildan beri xabar olmagan va u halok bölgan deb hisoblanadi. Bir kuni uydan barça xizmatkorlar birdaniga ğoyib böladi, mulk esa tuman bilan qoplanadi. Bu tuman bu joylar uçun odatiy bölsa-da, heç qaçon tarqalmaydi. Film bir hafta ötgaç uyga uçta kişining kelişi bilan boşlanadi: enagа Berta Mills, lol xizmatkor Lidiya va boğbon Edmund Tattl. Ular Greysga avval şu yerda işlaganliklarini va özlari uçun aziz bölgan bu uyga xursand bölib qaytganliklarini aytişadi.

Greys ularni qabul qiladi, garçi keyinroq bilib olsa ham, poçtaçi mahalliy gazetaga bergan ish eʼlonini nima uçundir olmagan bölsa-da. Berta uni tinçlantiradi, ular şunçaki omad bilan kelganliklarini, ish topilişiga umid qilganliklarini aytadi. Şunda Greys ularga uydagi qatʼiy qoidalarni taniştiradi: şovqin va rояlda çaliş taqiqlanadi (çunki Greys migren xurujlariga moyil), Enn va Nikolas kunduzgi yoruğlikka kamdan-kam uçraydigan çidamsizlik bilan kasal bölganliklari uçun esa birorta eşikni oldingisi qulflanmagunça oçiş mumkin emas; xonalarga kirilganda pardalar doim qalin bölişi kerak. Berta bolalar bilan suhbatlaşgaç, ular yaqinda sodir bölgan biror narsadan qattiq taʼsirlanganini va bu haqda ataylab jim turişni yoki umuman gapirmaslikni afzal körişlarini payqaydi. Şu bilan birga Greys Bertaga, eri yöqligi va sivilizatsiyadan uzoqda yaşaş unga çidab bölmas darajada oğirligini, şuning uçun özini qölga olişga harakat qilayotganini aytadi.

Greys bolalarning taʼlimi bilan özi şuğullanadi. U qatʼiy va dindor, şuning uçun Ennning kufrona savollari doim keskin qabul qilinadi. Tez orada Enn uyda Viktor ismli bolani va boşqa odamlarni körganini aytadi, ammo unga heç kim işonmaydi. Biroq Greys bir muddat ötib özi ham ğalati narsalarni sezadi: u gah dupur, gah bola yiğisi, gah boşqa tovuşlarni eşitadi, qulflangan eşiklar esa oçiq bölib çiqadi va qulflangan xonalarda kimdir pardalarni tortib qöyadi. Şunda u Ennga quloq soladi, qiz esa onasiga Viktordan taşqari uning ota-onasini va köpinça körinadigan közlari oppoq bölgan keksa ayolni ham körganini aytadi. Greys xizmatkorlar bilan birga uyni xona-xona qilib qidirişni boşlaydi va jarayonda uyda «Öliklar kitobi»ni topadi: ölganlarning fotosuratlaridan iborat albom. XIX asrda yaqinlari sevganlarining ruhini suratlarda saqlab qolişga umid qilişgan. Greys Bertadan uni darhol yöqotişni söraydi. Heç kimni topa olmagaç, Greys uyda arvohlar paydo bölgan degan fikrga işonç hosil qiladi.

Bir keça ğalati voqea yuz beradi: Greys rояl çalinayotganini eşitadi, lekin zalga kirganda musiqa töxtaydi. U rояlni kalit bilan qulflaydi, ammo xonadan çiqqaç, eşik tösatdan yopilib, boşqa tomondan kalit burilgan tovuş eşitiladi, göyo eşikni taşqaridan qulflaşayotgandek. Greys eşikni oçganda, rояlning qulflangan qopqoği kötarilganini köradi, holbuki kalit uning qölida edi. Uning asabi böşaşadi va uyni muqaddaslaş uçun mahalliy ruhoniyga boradi. Ketayotib, u boğbon Edmunddan mulk hududini tekşirib çiqişni söraydi, çunki uyga kelganda ularga bu erda bir paytlar kiçik qabriston bölganini aytişgan edi. U ketgaç, Edmund Bertaga Greysni töxtatişni taklif qiladi, ammo u Greys «tumanni töxtatadi» deb javob beradi. Keyin Edmund Greysga haqiqatni qaçon aytiş kerakligini söraydi, Berta esa hamma narsaning öz vaqti borligini aytadi va boğbonning töplagan tuşgan barglar uyumiga eʼtibor qaratadi: u yerda qabr xoçining bir parçasi körinib turadi, Edmund uni darhol barglar bilan yopadi. Köp ötmay Greys qalin tumanga kirib qoladi, yönalişni yöqotadi, ammo tösatdan Çarlzga duç keladi. Uning qaytganidan xursand bölgan Greys uni uyga olib boradi. Çarlz xursandçilik bildirsa-da, juda zaif va ğoyib bölgandek begona körinadi. Şu yerda Berta bilan Edmund yana suhbatlaşadi, bunda Edmund «ular hammasini qaçon tuşunişini» söraydi. Berta Ennning onasi kabi ahmoq emasligini va hammasini birinçi bölib tuşunişini aytadi. Edmund Çarlz haqida söraganida, Berta u «qayerdaligini biladi», deb javob beradi.

Yangi voqea yuz beradi. Greys Ennni birinçi muloqot libosiga kiyintiradi va tösatdan qiz yuzi örniga pardasi ostida dahşatli kampirning yuzini köradi. Bu kampir köpinça Enn körgan ayolga öxşaydi va u qizça ovozi bilan gapiradi. Greys qizini qaytarişni talab qilib, kampirning böynidan uşlaydi, pardani yirtib taşlaydi va yana bir bor dahşatga tuşib, qörqqan Ennni köradi. Keyinroq Çarlz Greysga Enn unga «öşa kuni nima bölganini» aytganini gapiradi. Greys javoban özi nima qilayotganini özi anglamaganini aytadi va hamma narsani uyning muhitiga yuklaydi. Şu paytda Enn akasiga, onasi unga taşlanganda xuddi «öşa vaqtdagidek» köringanini aytgan edi. Çarlz tez orada frontga qaytişini bildiradi, çunki u «istaganini qildi» — oilasini kördi. Greys isteriyaga tuşib, erini frontga faqat burç tuyğusi uçun emas, balki uni sevmay qolgani va uni körişni istamagani uçun ketayotganlikda ayblaydi. U faqat Çarlz bilan sevişgandan keyin tinçlanadi, ammo ertasi kuni erining allaqaçon ketganini bilib oladi. Ertalab bolalar öz xonalarining derazalaridan pardalar yöqolganini va u yerga kunduzgi yoruğlik tuşayotganini körib dahşatga tuşadilar. Greys esa barça derazalardan pardalar yöqolganini bilib, yanada dahşatga tuşadi. Bolalarni derazasi yopilgan xonaga tiqib qöygaç, Greys xizmatkorlarning befarqligiga duç keladi: ular uning yoruğlikning xavfli taʼsiri haqidagi xavotirlari endi behuda bölişi mumkinligini aytadi. Bu sovuqqonlik Greysda faqat ğazab uyğotadi va u uçtasiga miltiq tutib, uydan çiqib ketişni talab qiladi. Xizmatkorlar heç qanday hayrat bildirmay çiqib ketadi, ammo uy taşqarisida Berta, agar Greys heç narsani tuşunişni istamasa, ularga qabrlardagi barglarni olib taşlaşga töğri kelişini aytadi.

Greys kun böyi pardalarni izlab uyni tintadi. Keç tuşgaç, bolalar uydan çiqib, otasini izlaşga ketadilar. Ular boğda öşa qabr toşlarini topadilar. Greys uyning hammasini tintib çiqqaç, Berta va Lidiya yaşagan xonaga kirişga qaror qiladi. U yerda matras ostidan xizmatkorlarning uçtasining ölim oldidan olingan suratini topadi. Şu payt Enn qabr toşida Bertaning ismini köradi. Tösatdan xizmatkorlar ularning yonida paydo bölib, bolalarga ehtiyot böliş kerakligini, şunda hamma narsani özlari tuşunişlarini aytadilar. Bolalar dahşatga tuşib uy tomon yuguradilar, u yerda ularni Greys kutib oladi. U xizmatkorlar tomon bir neça marta öq uzadi, ammo Berta unga zahmat çekmaslikni aytadi: ularni 50 yildan köproq vaqt oldin sil öldirgan. Bolalarni yuqori qavatga yuborgaç, Greys kiriş eşigini qulflaydi. Eşik oldida turgan xizmatkorlar ayolga, u öliklar tirik odamlar bilan birga bölişi mumkinligini ança oldin tuşunişi kerak edi, deb aytadilar. Keyin ular «boşqalar» bu uyda uzoq vaqtdan beri yaşaşini va pardalarni ham ular olib taşlaganini aytadilar. Enn va Nikolas şkafga yaşirinadilar, u yerda tösatdan kimningdir nafasini eşitadilar, keyin şkafning qanotlari oçiladi va közlari oppoq bölgan kampir paydo böladi. Bolalarning qiçqiriğini eşitgan xizmatkorlar Greysga «boşqalar» ularni topganini aytadilar. «Ota Bizning» ibodatini öqiyotgan Greys öşa xonaga boradi va quyidagi manzarani köradi: bolalari burçakda siqilib turişibdi, xona örtasida stol turibdi, uning atrofida bir neça kişi ötirgan, ular bilan birga öşa kampir ham bor. Közi ojiz bölgani uçun közlari oq bölgan kampir qölidagi qalam bilan qoğozga bolalar aytgan hamma narsani yozadi. U ulardan bu xonada nima bölganini aytişni söraydi. Biror buyruqqa böysingandek, Enn Greysga qörqib qarab, kampirning quloqqa şivirlaydi: «U yostiqni oldi, men nafas ololmadim». «Yostiqmi?» — deb söraydi kampir, — «U sizni şunday öldirdimi? Yostiq bilanmi?» Enn va Nikolas navbat bilan bu yolğon ekanini va ular ölmaganliklarini qiçqiradilar. Ularning qiçqiriqlariga Greys ham qöşiladi, bir payt u stol tomon yugurib, uni silkitadi, yozilgan varaqlarni tortib olib ğazab bilan yirtib taşlaydi. Sahna bir neça qisqa kadrlar bilan uzilib, xuddi şu xona körsatiladi, ammo stol öz-özidan silkinadi, varaqlar esa havoda yirtiladi.

Keyin voqea kutilmaganda stol atrofida ötirganlarga ötadi. Ularning suhbatidan maʼlum böladiki, Greys Styuart bolalarini yostiq bilan böğib öldirgan, keyin esa özini otgan. Viktor ismli bola va boşqa «arvohlar» aslida Styuartlar ölganidan keyin uyga köçib kelgan tirik Marliş oilasining aʼzolari ekan. Közi ojiz kampir esa aloqa örnatiş uçun taklif qilingan medium ekan. Marliş oilasi özlari duç kelgan arvohlar Greys va uning bolalari ekanini bilgaç, uydan köçib ketişga qaror qiladi. Keyin voqea Greysga ötadi, u bolalari bilan koridorda ötirib, yiğlab turib, özini öldirgan paytda Enn va Nikolasni tirik körganini va Xudo uning imoni uçun unga ikkinçi imkon bergan deb öylaganini aytadi. Çarlz esa, ehtimol, uruşda halok bölgan. Enn onasidan, agar ular ölgan bölsa, Injilda «limbo» deb ataladigan joy qayerda ekanini söraydi. Greys bilmasligini va endi ularning boşiga nima tuşişini ham bilmasligini aytadi. Tösatdan Berta paydo bölib, Lidiya ham ölganliklarini tuşungaç, xuddi şunday savol bergani va öşandan beri jim bölib qolganini aytadi. Keyin u Greysdan darhol haqiqatni aytmaganligi uçun keçirim söraydi va tirik odamlar ertaga ketişini, ammo ularning örniga yangilari kelişini aytadi. Greys, Enn va Nikolas takrorlay boşlaydilar: «Bu uy bizniki». Ertalab Greys va endi tirik odamlarning yoruğligidan qörqmaydigan bolalari deraza oldida turib, Marliş oilasining maşinaga ötirişini kuzatadilar. Arvohlar olamida uy atrofida tuman osilib turaversa-da, tirik odamlar olamida esa oçiq, quyoşli kun bor.