«Sledopyt» — sovet sarguzaşt keng ekranli filmi. Rejissyor Pavel Lyubimov şu nomli James Fenimore Cooper romani asosida suratga olgan. Film 1987-yilda premyerasini ötkazgan. «Sledopyt, yoki Ontario qirğoqlarida» — Natnaniel Bampo haqidagi adabiy pentalogiyaning uçinçi qismi. Bu Andrey Mironovning kinodagi sönggi roli böldi (aktyor 1987-yil iyulida uç kun davomida suratga tuşgan).
1Treylerlar
▶2Rollarda
Andrejs Žagars, Anastasiya Nemolyaeva, Emmanuil Vitorgan
3Syujet
1758-yil. Yetti yillik uruş avj olgan, ammo raqiblar örtasidagi janglar faqat Yevropada emas, balki okean…
1758-yil. Yetti yillik uruş avj olgan, ammo raqiblar örtasidagi janglar faqat Yevropada emas, balki okean ortida ham davom etmoqda. Angliya va Fransiya Yangi Dunyoni özaro bölişmoqda va Şimoliy Amerika hindularidan öz manfaatlari yölida foydalanmoqda. Fransuz josusi, markiz Sanglier (Andrey Mironov) senekalarni uruş yöliga çiqişga, ingliz qalʼasiga hujum qilib, porox zaxiralarini qölga kiritişga daʼvat etadi. Rejaga köra, senekalar serjant Dunxemning qizi Meybl (Anastasiya Nemolyaeva)ni öğirlaydi. Qizi otasi tomon yölga çiqqan edi. Askarlar uni örmonda izlab yurganda esa hindular böş turgan qalʼani egallaydi. Ammo Dunxem qiziga qarşi Sledopytni (Andrejs Žagars) va kapitan Jasper Uesternni (Igor Rogaçyov) yuboradi, ular senekalarning rejalarini buzadi.
Meybl qalʼaga xavfsiz yetib keladi. Hind Aroxed (Aleksandr Glazun) komendantga Sanglier yuborgan xabarni olib keladi. Maʼlum böladiki, komendant Kregg (Emmanuil Vitorgan) xoin ekan. Komendant senekalar orqasiga jangovar çiqiş qilib, qalʼani himoyasiz qoldirişni taklif etadi. Şu bilan birga, askarlarning jangovar ruhini kötariş uçun öq otiş musobaqasi ötkaziladi. Ğolib yoş Jasper Uestern böladi. Musobaqada qölga kiritgan fransuzça şlyapkani u Meyblʼga sovğa qiladi. Aroxed va Iyun Rosa (Alla Plotkina) serjant qizining öğirlanişini sahnalaştiradi, şunda ular öğirlangan qayiqda senekalar oldiga borib, ularni böş qalʼa haqida ogohlantiradi.
Aroxedni ortda qoldiriş niyatida garnizonning bir qismi yurişga çiqadi. Qalʼani himoya qiliş uçun qolgan kuç juda oz. Garnizonning zarba beruvçi qismi hindular turgan joyga yetib boradi, ammo faqat böş vigvamlarni topadi. Senekalar esa lagerda qolgan askarlarni yöq qilib, qalʼani egallaydi. Meybl blokgauzga yaşirinadi. Lagerga qaytgan Sledopyt qalʼaning hindular qöliga ötganini köradi. U jangga kirişib, blokgauzga yetib boradi va u yerdan böş turgan joydan qaytayotgan senekalarga va ingliz kemasiga signal beradi. Garnizon hindularni quvib çiqarib, qalʼani qaytarib oladi. Xoin Kregg öldiriladi. Jasper Meyblʼga muhabbatini izhor qiladi, ammo serjant qizi Sledopytni tanlaydi.
4Rollarda
Andrejs Žagars — Natti Bampo, «Sledopyt» (ovozini Sergey Malişevskiy…

Andrejs Žagars — Natti Bampo, «Sledopyt» (ovozini Sergey Malişevskiy bergan)
Anastasiya Nemolyaeva — Meybl Dunxem
Georgiy Yumatov — Kap
Yuriy Avşarov — serjant Dunxem
Andrey Mironov — markiz Sanglier (ovozini Aleksey Neklyudov bergan)
Igor Rogaçyov — Jasper Uestern
Emmanuil Vitorgan — komendant Jorj Kregg
Aleksandr Glazun — Aroxed
Evgeniy Evstigneev — senekalar saçemi
Alla Plotkina — Iyun Rosa
Kirill Avenirov — Unkas (ovozini Aleksandr Ryzhkov bergan)
Tatyana Augşkap — Jenni
Sergey Kovalyov — Sendi
Vladimir Pryançin (titrda körsatilmagan)
Viktor Mosienko (titrda körsatilmagan)
5Syomka guruhi
Ssenariy muallifi va rejissyor-postanovşçik — Pavel…
Ssenariy muallifi va rejissyor-postanovşçik — Pavel Lyubimov
Boş operator — Anatoliy Grişko
Boş rassom — Oleg Kramorenko
Kostyum rassomi — Nina Yatsineviçus
Kompozitor — Yuriy Saulskiy
Ovoz operatori — Aleksey Razorenov
Montaj — Tamara Belyaeva
Grim rassomi — Valentina Motyaşçeva
Operatorlar — Aleksandr Tarasov va Vyaçeslav Saçkov
Kartina direktori — Viktor Reşetov
6Qöşimça faktlar
Andrey Mironov atigi uç kun suratga tuşdi va Sanglier rolini tugatişga ulgurmadi, suratga oliş tugaşidan…

Andrey Mironov atigi uç kun suratga tuşdi va Sanglier rolini tugatişga ulgurmadi, suratga oliş tugaşidan oldin vafot etdi. Natijada Sanglier rolini suratga oliş jarayonida bir neça epizodgaça qisqartirişga töğri keldi va ssenariyni ança özgartirişga majbur bölişdi. Masalan, filmning boşida Mironov qahramoni asosiy iştirokçilardan biri, örtada esa u sababsiz syujetdan yöqoladi. Filmning finali ham oxir-oqibat qayta işlangan. Özgartirilgan ssenariyga köra, asosiy yovuzlar qilib kapitan Kregg va Aroxed belgilandi, ularning rollari kengaytirildi.
Ssenariy özgarişi tufayli Evgeniy Evstigneevning roli ham zarar kördi, çunki u Sanglier bilan özaro munosabatda bölişi kutilgan edi. Marqizning «yöq qilinişi» tufayli saçem ham filmning örtasida sababsiz syujetdan yöqoladi. Saçem yagona «zarar körgan» emas edi. Filmdan Sanglierning ismsiz hamrohi — abbat ham çiqarib taşlandi, qalʼa ofitserlari va ularning xotinlarining allaqaçon qisqa bölgan rollari ham qisqartirildi.
Filmning zaif muvaffaqiyatini, asosan, kuçli özgartirilgan va qayta yozilgan ssenariy bilan izohlaşadi. Syujet çalkaş va baʼzi joylarda çözilib ketgan edi. Kamçiliklar sifatida past byudjet va baʼzi aktyorlarning, masalan, Andrejs Žagarsning tajribasizligi ham körsatilgan.
Sanglier rolini Aleksey Neklyudov ovozlaştirgan:
Andrey Mironov, afsuski, ulgurmadi, suratga olişni tugatişga ham, rolini ovozlaştirişga ham fursat topolmadi. Menga «işçi ovoz» (kamera yozib olgan, şovqin va begona tovuşlar bilan) tinglatişdi. Mironovning ovozini tanib bölmasdi: past, sokin… tanadan sovuq ötardi. Andrey allaqaçon oğir kasal edi. U vafot etgaç, filmning ssenariysini şunday qayta işlaşdiki, Mironov qahramoni rasmning örtasida yöqoladi. Andrey Aleksandroviç ulgurgan qismini esa menga ovozlaştirişni söraşdi. Rejissyordan söradim: «Siz meni «Sledopyt»da suratga tuşgan öşa Mironovning ovozi bilan gapirişimni xohlaysizmi, yoki uning odatdagi quvnoq ovozini taqlid qilişim kerakmi?» Yozuvni yana bir bor eşitdik, Lyubimov esa dedi: «Yöq, endi öşa ovoz bilan gapiring, hamma unga örganib qolgan». Rejissyor Mironovning rolini doim kengaytirib borardi, hatto qahramoni uzoq planlarda körinadigan kadrlarga ham matn yozdi — çunki har bir kadr qadrli edi! Kartina namoyiş etilganda, köpçilik bu meni ovozlaştirganimni ham bilmay qoldi. Demak, hammasi töğri qilingan ekan. Men darhol familiyamni titrga kiritmaslikni aytdim.
Filmdagi musiqani Yuriy Saulskiy yozgan, uni SSSR Davlat kinematografiya simfonik orkestri ijro etgan, dirijyor Sergey Skripka bölgan.
Filmning prologida Yetti yillik uruş iştirokçi davlatlari harbiy formasidagi qalay askarçalarning jang sahnalari, şuningdek, tört monarx — Fridrix II, Lyudovik XV, Mariya Tereza va Georg II haykalçalari körsatiladi. Rus imperatritsasi Yelizaveta haykalçasi yöq. Bu «öyinçoq» jang sahnasi tomoşabinga voqealar kontekstini tuşunişi va film byudjetining çeklanganligi uçun qöyilgan.
«Sledopyt» romanida Natnaniel Bamponing hamrohi sifatida tasvirlangan Çingaçguk filmda umuman yöq. Uning örniga öğli Unkas olingan va u ança yoşartirilgan (Unkas ösmir bola qilib körsatilgan). Kuperning kitoblariga köra, Unkas oldingi romanda — «Mohikanlarning sönggisi»da allaqaçon halok bölgan. Bamponing özi ham romandagiga nisbatan ança yoşartirilgan (kitobda uning yoshi 40 dan oşgan).
James Fenimore Cooper tasvirlagan muhabbat hikoyasi ança boşqaça: Sledopyt Meyblʼni befoyda sevib qolgan edi, filmda esa aksinça körsatilgan. Romanning muhabbatga oid finali ham teskarisiga özgartirilgan — kitobda Sledopyt Meyblʼning yoş dösti Jasperni sevayotganini tuşunib, öz örnini ongli ravişda unga böşatib beradi.
Matn: maqola tarjimasi «Следопыт (фильм, 1987)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.