The Piano

XIX asrning örtalari. Ada Makgrat qizi Flora bilan Şotlandiyadan Yangi Zelandiyaga «kelişuv asosida» Alistr Styuart bilan nikohga kiriş uçun keladi. Ada gapirmaydi, işoralar va pianinoda çaliş orqali özini ifodalaydi. Pianino u uçun oddiy asbobdan köra köproq narsa — his qiliş, hissiyotlarini ifodalaş usuli. Qirğoqqa tuşirilayotganda pianinoni taşiş uçun yuk taşuvçilar yetarli bölmagani sababli, uni sohilda xavfsiz qoldirişadi. Ada faqat pianinoni olib ketişni, buyumlarini esa qoldirişni söraydi, lekin uning eri Alistr Styuart buni tuşunmaydi. U boy böliş uçun iloji boriça köproq yerni marjon va miltiqlarga almaştirişga harakat qiladi va yangi kelin qoldirilgan pianino uçun qayğurayotganini tuşunmaydi. Ada hayotini musiqasiz tasavvur qila olmaydi, u yölboşçi Jorj Beynsdan uni sohilga olib borişni söraydi. U yerda filmning eng gözal sahnalaridan biri bölib ötadi — dengiz sohilida, qumloqda pianino turadi va Ada çaladi. Flora tölqinlar böylab ğildirak taşlaydi, Beyns esa böm-böş plyaj böylab yurib tinglaydi.

Styuart yaroqsiz buyumni yer akrlariga almaştiriş imkoniyatiga ega bölganda, u bu bitimga ixtiyoriy rozi böladi. Pianinoni Jorj Beyns, u Adaga darslar beriş şarti bilan sotib oladi. Adaning ijrosi uni hayratga soldi, u sevib qoldi… musiqaga mi? Adaga darslarga rozi bölişga töğri keldi. Unga alam qiladi, lekin pianinosiz yaşay olmaydi. Beyns buni sezadi va şart qöyadi — agar u unga dars bersa, Ada pianinoni qaytarib olişi mumkin. Ular kelişadi: bir dars — bir klavişa Adaning mulkiga aylanadi; şu tariqa, asta-sekin, pianino klavişalari böyiça ayolga qaytadi. Ada pianinoni göyo bölaklarga bölib «sotib oladi». Lekin Beyns öqitişga qiziqmaydi, u Adaga oşiq, unga faqat tinglaş kam, va har safar undan yanada köproq narsa talab qiladi: avval yubkasini kötarib çalişni, keyingi uçraşuvda — çalib, söng u bilan bir oz yotişni, keyin esa u bilan kiyimsiz yotişni… Talab qançalik köp bölsa, narx şunçalik baland böladi: har safar ular bu uçraşuvda Ada neça «klavişa» sotib olişi mumkinligi haqida savdolaşadi. Beynsni vijdon azobi qiynay boşlaydi. U Adaga, «klavişalar uçun» qilişgan işlaridan söng, u fohişa, u esa badbaxt bölib qolganini tuşuntiradi. Beyns pianinoni, garçi u hali butunlay «sotib olinmagan» bölsa-da, ayolga qaytaradi. Keyingi uçraşuvda u Adadan, agar unda javob tuyğulari bölmasa, endi unga kelmaslikni söraydi. Ada çuqur ğazab bilan Beynsga tarsaki tortadi, şundan söng u şiddat bilan u bilan öpişişni boşlaydi. Şu lahzada ikkala qahramon ular orasida haqiqatan ham tuyğular borligini va ular juda kuçli ekanini tuşunadi. Bu oddiy sevgi emas — bu ruhiy boğliqlik. Ada va Beyns sevişganlarga aylanadi.

Adaning qizi Flora nimadir notöğri ekanini sezadi, bolaga bölayotgan narsa yoqmaydi. Ada Floraga Beyns bilan yolğiz qolgan paytida köçada sayr qilişni buyuradi. Beyns va Ada jinsiy aloqada bölganlarida, qiz uyning taxtalari orasidagi yoriqdan ularni kuzatgan. Flora şunday qiladiki, hamma narsa erga maʼlum böladi (bunda qizning munosabatidagi özgariş ham eʼtiborga loyiq — filmning boşida u Adaga, begona erkak Styuartni «dada» deb çaqirmasligini va umuman heç kimni şunday çaqirmasligini aytadi, lekin Adaning Beynsga bölgan tuyğulari paydo bölgaç, Flora keskin tarzda otasi tomoniga ötadi va uni «dada» deb ataydi). Dastlab u xabarga nisbatan xotirjam munosabatda böladi, garçi xafa bölsa-da. U xotinining mehrini qaytarişga harakat qiladi, lekin Ada qonuniy eriga özini hatto tegizişga ham ruxsat bermaydi. Styuart Adaga Beyns bilan uçraşişni taqiqlaydi va hatto uyning derazalarini mixlab taşlaydi, toki u heç qayerga çiqolmasin, eşikni taşqaridan ulkan tösin bilan qulflaydi. Lekin bir neça kundan söng u taxtalarni olib taşlaydi, Adaga işonçni rivojlantirişni taklif qilib. Bir kuni uyga kelgan ayollardan Ada Beynsning yiğiştirayotganini va bir neça kundan söng suzib ketişini bilib oladi. Ada juda xafa böladi, lekin Styuartga vaʼda berganidek, sevgilisi oldiga bormaydi. Biroq u pianinodan bitta klavişani suğurib oladi, asbobni «ovozidan» mahrum qiladi, uning uçiga «Mening yuragim senga tegişli. Ada.» deb yozadi va qizidan bu klavişani Beynsga olib borişni söraydi, çunki Floraga uning uyiga borişni taqiqlovçi buyruq taalluqli emas. Qiz uzoq vaqt qarşilik körsatadi, lekin ona öz sözida turib oladi. Biroq Beynsning oldiga bormasdan, qiz sotib olingan yerlarni tösiq bilan örab çiqayotgan Styuartning oldiga boradi va klavişani unga beradi. Styuart ğazabga tölib, affekt holatida boltani olib, butun kuçi bilan uyga yuguradi. Ğazabda u pianinoning qopqoğini yorib taşlaydi, söng Adaning barmoğini kesib taşlaydi. Lekin keyinroq, Ada öziga kelganida, Styuart tuşunadi, uning «kelişuv asosidagi» nikohi haqiqiy tuyğularni heç narsa bilan yengib ötolmaydi. U irodali qaror qabul qiladi — Adani va qizini Beyns bilan «katta yerga» ketişiga ruxsat beriş.

Beyns, Ada va qizi qayiqda suzib ketişadi. Pianino qayiqni tebratadi va Ada undan özi qutulişga qaror qiladi. Beyns esa, asbob Adaga şunçalik qadrli va unga boğliq bunday köp narsalar bor ekan, uni qanday qilib taşlab yuborişi mumkinligini tuşunmaydi. Lekin Ada öz fikrida qatʼiy: pianino suvga tuşadi va u ham özi bilan tortib ketiladi, çunki oyoğini asbobni mahkamlab turgan arqon halqasiga tiqib olgan edi. Ada göyo taqdir irodasiga böysunib tubiga çökişni yoki yana bir oz yaşaşni tanlaşda ikkilanadi. Bir muddat u ozod bölişga heç qanday urinmaydi. Lekin oxir-oqibat, sönggi holsizligida u arqonlardan xalos böladi, suv yuzasiga çiqadi, uni eşkakçilar tortib oladi va hammasi xavfsiz şaharga yetib boradi. U yerda Ada pianino (Beyns unga barmoq uçun metall protez yasab beradi) darslarini bera boşlaydi va asta-sekin gapira boşlaydi.