«Poçtalʼon» (ingl. The Postman) — 1997-yilda suratga olingan amerikaça postapokaliptik sarguzaşt dramasi bölib, Devid Brinning şu nomli romani asosida yaratilgan. Film uruşdan keyingi Şimoli-ğarbiy AQŞda sayohat qilayotgan köçma aktyorning sarguzaştlarini hikoya qiladi.
Reklama şiori: «2013 yil. Uruş Yerni nogiron qildi. Texnologiyalar yöqoldi. Bizning yagona umidimiz — ğayrioddiy qahramon».
1Treylerlar
▶2Rollarda
Will Patton, Larenz Tate, Olivia Williams
Kevin Costnerrejissyor
Will PattonaktyorLTLarenz Tateaktyor
Olivia WilliamsaktyorJRJames Russoaktyor
Tom PettyaktyorKevin CostneraktyorDvDaniel von BargenaktyorSBScott BairstowaktyorEREric Rothssenariy muallifi
James Newton Howardkompozitor3Syujet
Voqealar 2013 yilda, yadro uruşidan va undan keyin zamonaviy sivilizatsiya parçalanganidan bir neça ön yil…
Voqealar 2013 yilda, yadro uruşidan va undan keyin zamonaviy sivilizatsiya parçalanganidan bir neça ön yil ötib sodir böladi. Bir vaqtlar Yuta bölgan postapokaliptik çölda xaçirda sayohat qilayotgan köçmançi (Kevin Costner) bor. U sayyor aktyor bölib, xaçiri bilan birga odamlarga tomoşa körsatadi va şu bilan kun keçiradi. Şu orada hudud Nathan Holn izdoşlari — holnistlar armiyasi qölida bölib, ular Holnning sakkiz qonuni asosida yaşaydi va feodal tuzumni qöllab-quvvatlaydi; şuning uçun holnistlar ramzi — «8» raqami. Armiyaga «general» Bethlehem (Will Patton) boşçilik qiladi. Holnistlar atrofdagi barça qişloqlardan muntazam ravişda soliq yiğadi: oziq-ovqat, foydali yoki qimmatbaho narsalar va yollanuvçilarni olib ketadi. Bir kuni köçmançi yollanuvçi sifatida holnistlar qöliga tuşib qoladi.
Armiya katta, har bir yangi askarning öng yelkasiga «8» raqami doğlanadi. Barça ofitserlar Bethlehemga şaxsan sadoqatli, ayniqsa kapitan Idaho (James Russo) yangi askarlarga nisbatan dahşatli darajada şafqatsiz. Armiya intizom va qörquvga tayanadi; har qanday xatoning yagona jazosi — ölim. Ismsiz köçmançida Bethlehem özi uçun xavf köradi, çunki u aqlli va mustaqil. Şunga qaramay, Bethlehem köçmançini ofitser qilişni vaʼda qiladi. Köçmançini doğlaydilar va uning sheʼrlarni yaxşi bilgani uçun unga «Şekspir» laqabini berişadi. Köçmançi Bethlehemdan taʼsirlanmaydi va uning uçun jang qilişni istamaydi, lekin qoçişga uriniş ölim bilan tugaşini bilgani uçun taqdirga böysunadi.
«Şekspir»ni çaqirib, Bethlehem uruş oldin u köçiriş-nusxalaş texnikasi sotuvçisi bölganini, lekin doim yetakçi bölib tuğilganini bilganini tan oladi. «Şekspir»ni ovga yuborib, qalin butazorda taxminan ölgan (ehtimol faqat yaralangan) şerni topişni buyuradi. Uç askar allaqaçon bu şer ortidan ovga ketgan va qaytmagan edi. Butazorni tintib, u faqat ölik ovçini topadi. Butazordan qaytayotganda «Şekspir» yelkasida ovçining jasadi bilan toğ daryosi ustidagi köprikdan ötadi. U bu uning yagona ozodlik imkoniyati bölişi mumkinligini tuşunadi va ataylab köprikdan suvga sakraydi.
Quvğindan qutulgan «Şekspir» yomğirda yölini bilmay ketaveradi. U çarçagan va sovqotgan edi. Sovuq va yomğirdan panoh topiş uçun u şikastlangan poçta furgoniga kirib, u yerda uruşdan oldingi xatlar solingan sumkani topadi. Isiniş uçun «Şekspir» poçtaçi kiyimini kiyadi va xatlardan kiçik gulxan yoqadi. Bekorçilikdan u xatlarni öqiy boşlaydi.
Xatlarni olib, poçtaçi kiyimidagi köçmançi sayohatga çiqadi. Uning yölidagi birinçi qişloq — Pinevyu (Pineview). Şahar darvozasidan kiriş uçun u özini poçtaçi qilib körsatadi va uni tiklangan AQŞ hukumati, hozir Minneapolisda joylaşgan, hamda şaxsan prezident Richard Starky yuborganini aytadi. Şahar aholisini butunlay işontiriş uçun u manzil egalarining ismlarini öqiydi, to şahar ayollaridan birining ismini aytgunça. Bu ön beş yil oldin Denverdan uning opasi yozgan xat edi. Baʼzilar hali ham uning sözlariga şubha qiladi (ayniqsa şerif), lekin aksariyat odamlar dunyo va tartibni tiklaş imkoniyatiga quvonç bilan işonadi. Poçtaçi yuvinib, möylov va soqolini oldiradi, bu uning taşqi körinişini sezilarli darajada özgartiradi. Poçtaçini ovqatlantirgaç, şahar aholisi unga yangi hukumat haqida savol beradi va uning hikoyalariga işonib, unga yetkaziş uçun yangi xatlar berişadi.
Poçtaçi öz namunasi bilan Ford Lincoln Mercury (Lorenz Tate) ismli yigitni ilhomlantiradi va u öylab topilgan poçta xizmatiga sodiqlik qasamini içadi. Poçtaçiga Abbi (Olivia Williams) ismli ayol murojaat qiladi va uni homilador qilişni söraydi, çunki uning eri bola köra olmaydi. Ayolning eri ham xuddi şu iltimosni poçtaçiga qiladi. Poçtaçi istamay rozi böladi va u bilan bir keça ötkazadi, şundan söng şaharni tark etadi. Biroz vaqt ötgaç, Pinevyuda odatdagi soliq yiğiş reydi paytida Bethlehem şaharda poçta bölimi işlayotganini va aholi AQŞ hukumati tiklangan deb işonişini aniqlaydi. U buni xiyonat deb hisoblaydi va Amerika bayroğini hamda poçta binosini yoqişni talab qiladi.
«Tartibni tiklab», deydi Bethlehem Abbiga qarab, u bilan yotişni istaydi va buning uçun uning eridan ruxsat söraydi. Rad javobini olgaç, Bethlehem erni öldiradi va ayolni zörlik bilan olib ketadi.
Biroz vaqt ötib, Bethlehem Oregon ştatidagi Benning şaharçasida yana itoatsizlikka duç keladi. Odamlarni qarşilikka Poçtaçining hikoyalari ilhomlantirgan edi, u şu paytda Benning qalʼasida böladi. Bethlehem şaharni hujum bilan egallaşga qaror qiladi, garçi Poçtaçi şahardan katta soliq olib, tinçlik bilan ketişni söragan bölsa ham. Jang paytida Abbi ozod bölişga muvaffaq böladi va qöliga miltiq tuşadi.
Holnistlar yetakçisi asirga olingan Poçtaçini ölimga hukm qiladi, lekin Abbi sönggi daqiqada aniq öqlari bilan holnistlar saflarida tartibsizlik tuğdiradi va ular otda jang qilib, toğlarga qarab quvğindan qoçib ketadilar. Şu jarayonda Poçtaçi oğir yaralanadi.
Poçtaçi Abbi bilan Kök toğlardagi ov kulbasida yaşirinadi. U endi muammolarga aralaşişni istamaydi, lekin ayol uni qaytişga köndiradi. Bahor kelganda ular vodiyga tuşib, poçta tarqatayotgan ösmir qizni uçratadilar. Bu Ford Lincoln Mercury Pinevyudan ketib, Şimoli-ğarbiy Tinç okean jamoalarini boğlaydigan poçta xizmatini taşkil qilganini anglatardi. Xatlarni yetkazişdan taşqari, poçta xizmati hukumat tiklanişiga işonçni ham tarqatadi. Poçtaçi şaharçalardan birida Mercury bilan uçraşadi va yaxşi yölga qöyilgan poçta yetkaziş tizimini köradi.
Şu orada Bethlehem poçta yetkazuvçilarini ovlaşni boşlaydi, bu asta-sekin kiçik uruşga aylanadi. Köproq yigit-qizlar halok bölgaç, Poçtaçi aldov juda uzoqqa ketganini anglaydi va poçta xizmatini tarqatib yuboradi. U Bethlehemga xat yozib, xizmat tugatilganini va tiklangan hukumat yöqligini xabar qiladi. Ford Mercury Poçtaçiga xatni şaxsan yetkazişga ruxsat bermaydi va özi jönab ketadi, çunki qaytib kelmasligini biladi. Bethlehem xatni oladi, lekin hamma narsa tugaganiga işonmaydi. U Fordni va oldin qölga tuşgan boşqa poçta yetkazuvçini otib taşlaşga qaror qiladi. Otiş jamoasi oldida ikki yetkazuvçi tanişadi. Ikkinçi yetkazuvçi Kaliforniyadan ekan, bu esa davlatning özini tiklaş jarayoni kuçayib borayotganini bildiradi. Uni öldirgaç, Bethlehem Fordni Poçtaçini tutiş uçun yem sifatida qoldirişga qaror qiladi.
Poçtaçi, Abbi va uçta yetkazuvçi holnistlar hududidan uzoqroq ğarbga yöl oladi. Köp ötmay ular eski gidroelektrostansiya töğoni ustida joylaşgan Bridj-Siti (Bridge City) şaharçasiga yetib boradi. Şaharni uruşdan oldin maşhur bölgan şaxs (Tom Petty — özini özi ijro etadi) boşqaradi. Qoçoqlarga Bethlehem askarlari yetib keladi va Tom Petty holnistlarning tahdidlariga qaramay, maşhur Poçtaçiga qoçişda yordam berişga qaror qiladi.
Poçtaçi atrofdagi şaharçalardan odamlarni yiğib, holnistlar bilan yakuniy jang uçun tayyorlanadi. Biroq endi qon tökişni istamagan Poçtaçi holnistlar armiyasida amal qilgan «7-qoida»dan foydalanib, Bethlehemni duelga çaqiradi. Bu qoidaga köra, har qanday askar yetakçini jangga çaqirişi va ğalaba qozonib, uning örnini egallaşi mumkin edi. Faqat endi Bethlehemga özidan qoçgan «Şekspir» va Poçtaçi bitta odam ekani maʼlum böladi.
Bethlehem çaqiruvni qabul qiladi va Poçtaçi uni yengadi. Mağlub tiran mağlubiyatga könmaydi va Poçtaçi uni rahm qilganidan keyin ham uni öldirişga urinadi. Poçtaçini sobiq ofitserlar orasida Bethlehemga eng sadoqatli bölgan polkovnik Getti qutqaradi. U sobiq generalni otadi va Bethlehem halok böladi.
Yakuniy sahna tomoşabinni 2043 yilga (30 yil ötib) olib ötadi. Poçtaçining qizi (Mary Stuart Masterson) öz buyuk otasiga haykal oçilişini tantanali ravişda nişonlaydi. Suv yuzasida yaxtalar turibdi, barça iştirokçilar yangi toza kiyimda, baʼzilarining qölida murakkab foto-texnika bor. Poçtaçi sivilizatsiyani tiklay olgani uçun, aynan şu uçun unga hurmat körsatiladi.
4Yaratiliş tarixi
Konsepsiya…
Konsepsiya
Asl kitob muallifi va filmning ssenariy muallifi Devid Brinning sözlariga köra, «Poçtaçi» romani insoniyatning degradatsiyasi va sivilizatsiya qulaşi ğoyasiga asoslangan barça postapokaliptik kitob va filmlarga javob sifatida yozilgan. Bu hikoya bizni hozir bir-biriga boğlaydigan mayda narsalarni qançalik kam qadrlaşimiz va şuni yöqotiş mumkinligi haqida. Devid Brin boş qahramonni hamma narsaga şubha bilan qaraydigan zamonda, qulagan Amerikaning sönggi idealisti sifatida köradi; u har bir insonning qalbida bor bölgan halollikni eslatişi kerak.
Ekranlaştiriş yöli
Roman «Poçtaçi» naşr etilganidan bir neça oy ötib, agentining maslahati bilan Devid Brin ekranlaştiriş huquqlarini şoşilinç ravişda birinçi xohlovçiga sotdi. Bu xaridor prodyuser Steve Tiş böldi, u keyinçalik ssenariy yozuvçisi Eric Roth ni yollab, kitobni ekran uçun moslaştirişni topşirdi. Brin dastlab tanilgan usta bu işni qilayotganidan xursand bölgan bölsa-da, tez orada öz şoşqaloq qarori uçun afsuslanişga majbur böldi. Ssenariyda erkin ish olib boriş huquqini olgan Eric Roth kitobni butunlay qayta işladi va Brinning sözlariga köra, «Poçtaçining butun axloqiy tomonini tepaga-pastga ağdarib yubordi».
Natijada, bir neça şubhali özgartirişlardan keyin ham «Poçtaçi» ssenariysi Gollivudda yomon şuhrat qozondi va dastlab asl ğoyaga qiziqqan Tom Hanks va Ron Howard kabi yulduzlarni öziga jalb qila olmadi. Brin ssenariyning bir variantidan keyin boşqasini öqib, nihoyat Gollivuddan butunlay hafsalasi pir böldi va ekranlaştiriş ğoyasidan voz keçişga qaror qildi. Şunga qaramay, turli ssenariy muallliflaridan yangi-yangi takliflar kelişda davom etdi.
Turli kinostudiyalar «Poçtaçi»ni ekranlaştiriş huquqi uçun kuraşayotgan bir paytda, Devid Brinning rafiqasi Kevin Costner iştirokidagi «Field of Dreams» filmini körib, aynan uning Poçtaçi rolini ijro etişini taklif qildi. Brin «Field of Dreams» tomonidan uyğotilgan his-tuyğular «Poçtaçi»dagi maʼnoga mos kelişiga rozi böldi. Ön yil ötib, Costner haqiqiy rejissyorga aylangaç, ijodiy ittifoq amalga oşdi. Brinning sözlariga köra, Kevin Costner darhol muallifning dastlabki ğoyasiga qöşildi. Ularning umumiy fikriga köra, zolim, izçil bölmagan va oçköz markaziy qahramon tomoşabinga körsatilişi kerak bölgan narsa emas edi. Costner romanning axloqiy tomoni tepaga-pastga ağdarilgan eski ssenariyni taşladi va ssenariy muallifi Brian Helgeland ni yolladi. Brinning taʼkidlaşiça, ularning birgalikdagi ishi boş qahramonning qalbini qutqardi va butun hikoyaga asosiy axloqiy saboq — umidni qaytardi.
«Metro» tabloidiga suratga oliş boşlanişidan oldin bergan intervyusida Brin «Poçtaçi» jamoaviylik tuyğusini, yaʼni «Field of Dreams»dagi jamoalarni, «Mad Max» va Costnerning «Waterworld» filmlaridagi yolğizlik va örinsizlik örniga birinçi öringa çiqarişiga umid bildirgan edi. Brinning fikriça, odamlarning qoidasiz dunyo haqidagi xayollarini aks ettiruvçi tipik postapokaliptik kino örniga, «Poçtaçi»da asosiy ğoya şundan iboratki, agar biz sivilizatsiyamizni yöqotsak, qançalik köp narsadan mahrum bölganimizni tuşunamiz; kunda poçta oliş — bu möjiza ekanini anglaymiz.
5Suratga oliş
Kevin Costner rahbarligida suratga oliş Vaşington ştati (Metaline Falls, Fidalgo Island), Oregon va Arizona…
Kevin Costner rahbarligida suratga oliş Vaşington ştati (Metaline Falls, Fidalgo Island), Oregon va Arizona (Tucson) ştatlarida ötkazildi.
Pinevyu va Benning şaharçalarining ikkalasi ham Vaşington ştatidagi kiçik Metaline Falls şaharçasida suratga olingan.
Kevin Costner rejissyor va prodyuser sifatida filmda özining uçta farzandini ham iştirok ettirdi: Annie Costner, Lily Costner va Joe Costner.
Boş qahramon öylab topgan AQŞ prezidentining ismi Richard Starky; bu The Beatles guruhining barabançisi Ringo Starrning haqiqiy ismi.
Boş qahramonning haqiqiy ismi heç qayerda tilga olinmaydi.
6Şarhlar
«Poçtaçi» asosan salbiy şarhlarga sazovor…
«Poçtaçi» asosan salbiy şarhlarga sazovor böldi.
New York Times filmni soxta sentimentalizm va şirin jingoizm uçun tanqid qildi.
Maşhur amerikalik tanqidçi Roger Ebert «Poçtaçi»ni yaxşi, lekin ahmoq va daʼvogar film deb taʼriflagan. Ebert filmni muvaffaqiyatsiz allegoriya deb atagan bölsa-da, ijodkorlarni urinişi uçun ayblaş kerak emasligini taʼkidlagan. Yangi filmlarni muhokama qiluvçi «At the Movies» şousida boşlovçilar Gene Siskel va Roger Ebert filmga «Ikki boş barmoq pastga» bahosini berişgan. Gene Siskel esa filmni «Dances with Myself» («Özi bilan raqs») deb atagan (Oskar mukofotli Costnerning «Dances with Wolves» («Börilar bilan raqs») filmiga işora), filmning oxiridagi haykal sahnasini tanqid qilgan.
Film beşta «Oltin malina» mukofotiga sazovor böldi: yilning eng yomon filmi, eng yomon aktyor, eng yomon rejissyorlik, eng yomon ssenariy va eng yomon qöşiq nominatsiyalarida. «Poçtaçi» iştirok etgan barça nominatsiyalarda ğolib böldi va bunga erişgan yagona film böldi.
Tomoşabinlar ham filmga alohida eʼtibor bermadi. 80 million dollar byudjet bilan AQŞdagi kinoprokatda taxminan 17 million dollar yiğildi, bu, albatta, kassa muvaffaqiyatsizligi böldi.
7Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Почтальон (фильм, 1997)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.