The Safety Match

Ssenariy muallifi: Nikolay Erdman

Rejissyor-postanovçi: Konstantin Yudin

Rejissyor yordamçisi: Vladimir Gerasimov

Operator-postanovçi: Igor Geleyn

Operator yordamçisi: Valentin Zaxarov

Rassom-postanovçi: Georgiy Turilev

Kostyum rassomi: Vasiliy Kovrigin

Kostyum rassomining yordamçisi: Lyubov Duşina

Bastakor: Vasiliy Şirinskiy

Ovoz operatori: Sergey Minervin

Grim rassomi: Fetisov Viktor

Montajçi: Tatyana Zinçuk

Montajçi yordamçisi: Oksana Herts

Orkestr dirijyori: Aron Roytman

Kartina direktori: Georgiy Xarlamov

Sovet kinosida Çexovning erta hikoyasi asosida allaqaçon bitta ekranlaştiriş mavjud edi — 1922-yilda rejissyor Les Kurbas yaratgan sukut saqlagan film. Yangi ekranlaştirişni — ovozli va rangli — “eriş” (ottepel) ning ilk belgilari paydo bölganda rejalaştirgan Konstantin Yudin, bir qator maşhur filmlar muallifi, ssenariy muallifi sifatida Nikolay Erdmanni jalb qildi. U bilan “Jasur odamlar” (1950) va “Toğdagi post” (1953) filmlarida allaqaçon hamkorlik qilgan edi.

Hikoya voyaga yetmagan uezd şahrida 1885-yilda sodir bölgani uçun Yudin suratga oliş uçun Kolomnani tanladi, u yerda tegişli tabiat va manzaralarni topiş mumkin edi. Suratga oliş Kolomna kremlida ötkazildi — filmda uning panoramasini ham köriş mumkin, u Moskva daryosining boşqa qirğoqlaridan olingan — şuningdek, Şurovo tumanida: kadrga Yamskaya minorasi, “Blyudeçko” xiyoboni, zamonaviy Mahalliy tarix muzeyining binosi va tumanning baʼzi köçalari tuşdi.

Çexov syujetini zamonaviy şaharda suratga oliş qançalik qiyin bölgani haqida Kolomnaning mahalliy tarixşunosi A. I. Kuzovkin eslab ötadi: «“...hibsga olingan odamni olib ketadigan epizodda, odam sirpanib ketişi uçun maxsus Blyudeçkoda loyni yoyib qöyişardi. [...] Boşlaşlari bilanoq poyezd Moskva daryosidan ötib ketardi, ikkinçi dublga ötişsa — baraka suzib ötardi, uçinçi marta — samolyot uçib ötardi. Şunday qilib, bir epizodni butun kun davomida dubldan dublga suratga olişardi».»

Boş rolni ijro etgan Andrey Popovning sözlariga köra, rejissyor Konstantin Yudin aktyorlarning imkoniyatlarini yaxşi tuşunar, ularga kadrda yetarli erkinlik berar edi, Mixail Yanşin va Aleksey Gribov esa mahorat bilan improvizatsiya qilişardi. Kartinaning özi «serhayot, tölaqonli obrazlar, yorqin ajratilgan xarakterlarda» pastel, yumşoq, «çexovça» usulda işlangan.

Tamara Nosova, u uçun bu rejissyor bilan ikkinçi ish edi, rol tufayli u bilan qanday janjallaşganini aytib berdi. U Akulkani “Qonunsizlik” (1953) filmidagi öz Agniyasining aniq nusxasi deb hisobladi va proba uçun kelib, darrov suratga tuşmasligini eʼlon qildi: «Bu buzuqlikdan menga yetarli!». Uç oydan keyin esa unga suratga oliş maydonçasida kutilayotgani haqida xabar berişdi. Xafa bölib, u Yudinga dağal javob qaytardi, körsatmalarni tinglamadi va asablarini har tomonlama çarçatdi, ammo epizod suratga olindi. Biroz vaqt ötib u Mixail Romm bilan uçraşdi, Romm esa Nosova badiiy kengaş qalbini zabt etganini va unga maoşini ikki toifaga oşirişganini aytdi.

Konstantin Yudin noyob aktyorlar ansamblini yiğdi: MXAT korifeylari Aleksey Gribov va Mixail Yanşin bilan birga tomoşabinlarga yaxşi taniş, lekin yoş bölgan va tajribali Mixail Nazvanov hamda Nikolay Gritsenko ham unga qöşildi; Andrey Popovni öşa paytda faqat teatr muxlislari yaxşi bilar edi — kinotomoşabinlar uçun u kaşfiyot böldi. Ijroçilarning darajasi Yudinga ularga suratga oliş maydonçasida yetarli erkinlik berişga imkon berdi, va ular, deb yozadi E. Bauman, «zavq bilan, körinib turgan mamnuniyat va ajoyib erkinlik bilan» öynaşdi.

Film tomoşabinlar va tanqidçilar tomonidan iliq qabul qilindi: Çexov ohangining aniq uzatilişi, ajoyib aktyorlik ansambli — aniq çizilgan obrazlar va muhitning nozik tiklanişi qayd etildi. «Filmning janrini, — deb yozadi Yelena Bauman, — agar öşa yillarda parodiya qilinadigan narsa topilganida, detektivning parodiyasi deb ataş mumkin edi... Eng avvalo, hayotda dahşat uyğotganlar — tergov xizmati xodimlari masxara qilindi. “Ish qanday tikilişi”ning mexanizmi oçib taşlandi». “Moskovskaya pravda”da Lyudmila Pogojeva ssenariy muallifining işini alohida taʼkidlab, film «yangiça, isteʼdodli, Çexovning takrorlanmas uslubiga haqiqiy çuqur kirib borib» suratga olingan deb yozdi, «Şvedskaya spiçka» yaratuvçilari hikoyaning kinoyasini, istehzosini va ifodali qisqaligini yetkaza olişgan. Andrey Popov film haqida «serhayot, tölaqonli obrazlar, yorqin ajratilgan xarakterlarda» pastel, yumşoq, «çexovça» usulda işlangan deb qayd etdi. Viktor Şklovskiy filmda boşqa fazilatni kördi: «Kulgili va dahşatli örtasidagi kuraş, sirli narsaning parodiya sifatida yeçilişi bilan gözal Çexov syujeti rejissyor tomonidan mahorat bilan öqib çiqilgan».

Köp yillar ötgaç ham tanqidçilarning baholari özgarmadi. Rostislav Yurenev yozganidek, «kam filmlar» davridan keyin Yudin «Şvedskaya spiçka»da Çexovning komediyasiga şunday nozik va öynoqi hazil bilan, yoş Çexov uslubiga şunçalik çuqur kirib murojaat qildiki, u buyuk yozuvçi oldidagi köp qarzlarimizni töladi — biz unga tez-tez, ammo besönaqay murojaat qilardik. E. Baumanning fikriça, «Şvedskaya spiçka» kelajakdagi «erkin» kinoning birinçi qaldirğoçlaridan biri böldi: «Film öşa yillar sanʼatining odobli uslubiga şaddod çaqiruv taşladi. Unda ruhning erkinligi mujassam edi, u beixtiyor va göyo bilmay turib, ölimtik kanonlarni erkin bosib ötardi». Hatto maqtovga xasis «Ensiklopedik luğat» ham 1987-yilda Yudin filmida «Çexov uslubining öziga xosligi, qayğuli hazil, nozik kinoya» berilganini qayd etdi.