Rękopis znaleziony w Saragossie (polyakça: Rękopis znaleziony w Saragossie) – rejissyor Wojcieç Has tomonidan 1965-yilda suratga olingan Polşa badiiy filmi. Film Jan Potockining 1815-yilda yozilgan şu nomdagi romani asosida yaratilgan. Asosan Ispaniyada bölib ötadigan voqealar gotik, pikaresk va erotik elementlarni öz içiga olgan ramkali hikoyani taşkil etadi. Napoleon uruşlari davrida qarama-qarşi tomonlardagi ikki zobit böş qolgan uydan qölyozma topib oladi. Qölyozmada ispan zobitining bobosi Alfonso van Wordenning (Zbigniew Cybulski) sarguzaştlari hikoya qilinadi. Van Worden yillar oldin bu hudud böylab sayohat qilib, yovuz ruhlarga duç keladi, şuningdek, qabbalist va löli kabi qahramonlar bilan uçraşadi. Ular unga bir-biriga çambarças boğlangan boşqa hikoyalarni sözlab berişadi.
Film Polşa va sotsialistik Şarqiy Yevropaning boşqa qismlarida namoyiş etilgandan söng nisbatan muvaffaqiyat qozondi. Keyinçalik Martin Scorsese va Francis Ford Coppola kabi kinorejissyorlar uni qayta kaşf etib, ommalaştirganidan keyin AQŞda ham tanqidçilar eʼtirofiga sazovor böldi.
2015-yilda Lodz şahridagi Polşa kinematografiya muzeyi ötkazgan sörovnomaga köra, „Saragosmada topilgan qölyozma“ barça zamonlarning eng buyuk Polşa filmlari röyxatida ikkinçi örinni egallagan.
1Rollarda
Zbigniew Cybulski, Iga Cembrzyńska, Kazimierz Opaliński
2Syujeti
Napoleon uruşlari davrida Aragonning Saragosa (Zaragoza) şahridagi jang paytida bir zobit mehmonxonaning…
Napoleon uruşlari davrida Aragonning Saragosa (Zaragoza) şahridagi jang paytida bir zobit mehmonxonaning ikkinçi qavatiga çekinadi. U yerda u ikki kişi dorga osilgan va ikki ayol yotoqda yotgani tasvirlangan katta kitobni topadi. Duşman zobiti uni hibsga olmoqçi böladi, biroq oxir-oqibat unga kitobni tarjima qilişga yordam beradi; ikkinçi zobit kitob muallifi özining Valloniya gvardiyasida kapitan bölgan bobosi ekanligini tan oladi.
Şundan söng fleytbek orqali ikki xizmatkori bilan birga Sierra Morena toğlari böylab eng qisqa yölni qidirib yurgan ajdodi Alfonso van Worden haqidagi hikoya boşlanadi. Ikki kişi uni arvohlar yuradigan hududdan ötmaslik haqida ogohlantiradi. Göyo qarovsiz qolgandek köringan Venta Quemada mehmonxonasida uni yaşirin xonada ikki mavr malikasi – Emina va Zibelda keçki ovqatga taklif qilişadi. Ular kapitanga özlarining amakivaççalari ekanligini va Gomelez naslining oxirgi vakillari sifatida avlod qoldiriş uçun ikkalasiga uylanişi kerakligini aytişadi. Biroq, buning uçun u Islom dinini qabul qilişi lozim. U xizmatkorlariga arvohlar yöq deb maqtanib yurgan bölsa-da, ularni hazillaşib arvohlar deb ataydi. Malikalar uni öziga rom etib, boş suyagi şaklidagi qadahdan içişni berişadi.
U uyğonganda özini dor ostida boş suyaklari uyumi yonida sahroda yotganini köradi. U yerda u jin ursin qilingan odamni davolamoqçi bölgan ermit-priest (çöl rohibi) bilan uçraşadi; haligi odam özining ikki opa-singil va taqiqlangan muhabbat bilan boğliq hikoyasini aytib beradi. Alfonso rohibxonaning çerkovida tunaydi va tunda ğalati tovuşlarni eşitadi.
U uyğonib yölga çiqqaç, Ispan inkvizitsiyasi tomonidan hibsga olinadi. Uni ikki malika hamda Zoto birodarlarining tödasi qutqarib qoladi. Yaşirin xonada malikalar Alfonso bilan işqiy munosabatda bölişadi, biroq ularning suhbati kapitanni qadahdan içişga majburlaydigan Şayx Gomelez tomonidan bölinadi.
Alfonso yana dor ostida uyğonadi, biroq bu safar uning yonida qabbalist yotgan böladi. Ular qabbalistning qasriga otlanişar ekan, ularga skeptik matematik qöşiladi va şunday deydi: „Inson ongli ravişda işlatilsa, har qanday narsani qabul qilişga tayyor“. Şu bilan filmning 1-qismi tugaydi.
2-qism asosan qasrga kelgan lölilar tödasi boşliği sözlab bergan içki hikoyalardan iborat. Hikoyalar içidagi hikoyalar murakkabligiça qoladi, çunki ayrim epizodlar bir-biriga çambarças boğlanib ketadi. Syujetni yaxşiroq tuşuniş uçun filmni bir neça bor köriş tavsiya etiladi.
Nihoyat, Alfonsoga Venta Quemadaga qaytiş buyuriladi va u yerda u ikki malika bilan uçraşadi. Ular u bilan vidolaşişadi, Şayx esa unga öz hikoyasining oxirini yozişi uçun katta kitobni taqdim etadi. Şayx butun bu sarguzaşt Alfonsoning xarakterini sinaş uçun uyuştirilgan „öyin“ bölganini tuşuntiradi.
Alfonso yana dor ostida uyğonadi, lekin bu safar uning xizmatkorlari yaqinda turişardi – göyo u endigina „tuş körgan“ safar endi boşlanadigandek. Saragosadagi kiçik mehmonxonada u kitobga yozişda davom etadi, toki unga ikki malika uni kutayotganini aytişmagunça. U qah-qah otib kular ekan, kitobni çetga uloqtirib, malikalar yoniga otlanadi.
3Rollarda
Zbigniew Cybulski – Alfonse Van…

Zbigniew Cybulski – Alfonse Van Worden
Iga Cembrzyńska – malika Emina
Elżbieta Czyżewska – Donna Frasquetta Salero
Gustaw Holoubek – Don Pedro Velasquez
Beata Tyszkiewicz – Donna Rebecca Uzeda
Joanna Jędryka – malika Zibelda
Bogumił Kobiela – Señor Toledo
Zdzisław Maklakiewicz – Don Roque Busqueros
Leon Niemczyk – Don Avadoro
Barbara Krafftówna – Camilla de Tormez
Stanislaw Igar – Don Gaspar Soarez
Jan Maçulski – graf Pena Flor
Kazimierz Opaliński – ermit / şayx
Janusz Kłosiński – Don Diego Salero
Slawomir Lindner – Van Wordenning otasi
Miroslawa Lombardo – Van Wordenning onasi
Franciszek Pieczka – Paçeco
Adam Pawlikowski – Don Pedro Uzeda
Krzysztof Litwin – Don Lopez Soarez
Jadwiga Krawczyk – Donna Inez Moro
4Işlab çiqariliş
Film Kraków-Częstoçowa Upland, Częstoçowa yaqinidagi Olsztyn qalʼasi va Wrocław şahrida suratga…
Film Kraków-Częstoçowa Upland, Częstoçowa yaqinidagi Olsztyn qalʼasi va Wrocław şahrida suratga olingan.
5Namoyiş etilişi
Film Polşada töliq holda 182 daqiqa davomiyligida çiqarilgan, biroq AQŞ va Buyuk Britaniyada mos ravişda 147…

Film Polşada töliq holda 182 daqiqa davomiyligida çiqarilgan, biroq AQŞ va Buyuk Britaniyada mos ravişda 147 va 125 daqiqagaça qisqartirilgan. AQŞda uning tarqatilişi öziga xos qiyinçiliklarga uçragan, bir munça vaqt uning huquqlari Çikagodagi qassobga tegişli bölgan. 1990-yillarga kelib dunyoda atigi bitta subtitrli nusxa qolgani aniqlangan va u ham töliq bölmagan.
Jerry Garcia 1966-yilda San-Fransiskoda filmni körib, unga qiziqib qolgan. 1990-yillarda Garcia arxivçi Edith Kramerdan filmni topiş va tiklaşda yordam berişni söragan. Keyinçalik Martin Scorsese aralaşib, rejissyorning şaxsiy nusxasini topiş va qayta tiklaşga mablağ ajratgan. 2001-yilda qayta tiklangan film VHS va DVD formatlarida ommaga taqdim etildi.
2011-yilda film Kino Polska tomonidan Polşa Kino Instituti kömagida HD formatida raqamli tarzda qayta tiklandi va Blu-ray disklarida çiqarildi.
6Qabul qilinişi
Rotten Tomatoes reytinq saytida 15 ta şarhga asoslanib 93% ijobiy…
Rotten Tomatoes reytinq saytida 15 ta şarhga asoslanib 93% ijobiy baholangan.
Polşalik tanqidçi Miçał Oleszczyk filmni özining murakkab va jozibali tuzilişi bilan barça davrlarning eng ğaroyib epik kinolari sirasiga kirişini taʼkidlagan.
7Taşqi havolalar
The Saragossa Manuscript…
The Saragossa Manuscript IMDbda
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola «Rękopis znaleziony w Saragossie (film)» — Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.