The Silence of Dr. Evans

Atlantika ustida sodir bölgan halokat natijasida, boşqa yölovçilar bilan birga doktor Martin Ivens ham bölgan samolyot okeanga quladi.

Oraina sayyorasidan kelgan musofirlar omon qolgan yölovçilarni qutqaradi va ularning xotirasidan halokat tafsilotlarini öçirib taşlaydi. Qutqarilganlar nima bölganini tuşunişga behuda urinadilar. Nomaʼlum makonda turgan, yarim vayron bölgan samolyot, halokatdan qolgan qoldiqlar va qurbonlarning yöqligi ularni hayratga soladi hamda turliça, noaniq baholarga sabab böladi. Ularda kimdir kuzatib turganiga oid tinimsiz his paydo böladi. Bu nomaʼlum mavjudotlar bilan aloqa örnatişga urinib, yölovçilar ularning eşitayotganiga işora oladi. Şundan söng ularni masofadan turib qutlaydilar va qutqarilganliklari haqida xabar berişadi. «Rasmiy muzokaralar» uçun musofirlar yölovçilar orasida eng maʼlumotlisi sifatida doktor Ivensni taklif qilişadi. Ulardan doktor özlari uçib kelgan sayyora haqida, şuningdek, taşrifining maqsadi haqida maʼlumot oladi. Maʼlum bölişiça, ularning sayyorasi Yerdan kiçik, lekin qadimiyroq. Bir paytlar uning aholisi koinot çuqurligida juda yolğiz qolib, boşqa sivilizatsiyalarni izlaş uçun ekspeditsiya yuborgan. Musofirlar Ivensga özlarining noyob qobiliyatlari — telepatiya, teleportatsiya va uzoq umr köriş haqida ham aytib berişadi. Ular xuşmuomala, lekin hissiy jihatdan yerliklarga qaraganda bosiqroq va mulohazalarida qatʼiyroqdirlar.

Voqealar keyin Atlantika okeanining şimoliy-ğarbiy qismidagi orollardan biri­da rivojlanadi, musofirlar yölovçilarni öşa yerga olib borişadi. Musofirlar bilan uzoq suhbatlarda doktor ularni dunyoga özlarini oçişga va uning ilmiy işida, inson umrini uzaytiriş ustida olib borilayotgan tadqiqotlarda yordam berişga köndirişga harakat qiladi.

Musofirlarning razvedka kemasiga Yer harbiy samolyoti hujum qiladi, natijada musofir Buami halok böladi. Şu voqea munosabati bilan, şuningdek, musofirlar Yerning oçiq-oydin voqeliklari — oçlik, uruşlar, kasalliklar, xalqlar va davlatlarning parçalanganligi, yagona qonunlarning yöqligi bilan tanişgaç, ular Ivensga qaror qabul qilganliklarini bildiradi: Yer aholisi bilan aloqa qiliş va ularga umr uzaytiriş sirini oçib beriş imkoniyati hali erta. Musofirlar özlari orzu qilgan «aql birodarlari» haqida bilib olganlaridan köngli qolgan. Natijada ular Ivensga keyingi hamkorlikni rad etişadi, buning sababi sifatida odamlarning hali haqiqiy axloqqa yetmaganligini körsatadilar va Ivensdan taşqari barça qutqarilganlarning halokat haqidagi xotirasini öçirib taşlaşadi. Öz navbatida doktor musofirlardan olgan bilimlari haqida jim turişga vaʼda beradi, odamlar ğoya uçun hatto ölimga ham borişlari mumkinligini taʼkidlaydi.

Musofirlar ekipaji aʼzosi bölgan ayol Oranta, boşqa ekipaj aʼzolarining kayfiyatiga qarşi ölaroq, doktorning niyatlari samimiyligini his qilib, unga mehr qöyadi va barça yerliklar bir xil emasligini tuşunadi. Doktor bilan muloqot jarayonida Oranta (öz qabilasidagilarning körsatmalariga qarşi) u bilan bölişi uçun qanday narx tölaşga töğri kelişidan qatʼi nazar, odamlar bilan Yerdagi hayotni bölişişga qaror qiladi.

Musofirlar yölovçilarni orolda qoldirib ketişadi, u yerda ularni qidiruv-qutqaruv guruhlari topadi. Halokatdan omon qolganlarning möjizaviy qutqarilişi haqida köplab OAV xabar beradi, jamoatçilik ham qiziqiş bilan kuzatadi. Doktor Ivens kundalik hayotiga qaytadi, lekin uning xotirasida ajoyib uçraşuvning tafsilotlari saqlanib qoladi. U köp narsani qayta öylaydi va öz ilmiy işining natijalaridan faqat xudbin maqsadlarni közlaydigan kişilar foydalanişi mumkinligini tuşunadi (musofirlar aynan şundan qörqqan edi). Şu sababli Ivens konferensiyada maʼruza qilar ekan, inson umrini uzaytiriş usullarini izlaşni endi davom ettirmasligini eʼlon qiladi. Doktorning bu pozitsiyasi ilmiy jamoatçilik tomonidan tuşunilmaydi, rafiqasi esa uning şunçaki aqldan ozganini öylaydi.

Musofirlar missiyasi hali ham sayyorada, lekin uni tark etişga tayyorlanmoqda. Oranta vaqti-vaqti bilan Ivensning uyiga taşrif buyuradi va zarurat tuğilganda körinmas bölib qoladi. Biroq doktorning rafiqasi eriga xos ğalati xatti-harakatlarni tobora köproq köradi.

Doktorni maxsus xizmatlar allaqaçon kuzatmoqda. Bir kuni agentlar uning uyiga bostirib kiradi, öşa paytda u yerda Oranta bor edi. Oranta ğoyib bölişga ulgurdi, agentlar esa uyda tintuv ötkazib, Ivensni söroq qilişadi. Maxsus xizmatlarga Şimoliy Atlantikada aslida nima bölganligi haqida maʼlumot kerak, çunki harbiylar aviahalokat hududida ğalati hodisalarni kuzata boşlagan.

Maʼlum bir payt, Orantadan sirni oçiş vaqti kelganligi haqida işora olgaç, doktor agentlarga musofirlar haqida: ular kim va sayyoraga qanday maqsadda kelganliklari haqida xabar beradi. Agentlar doktorni qamoqqa olişga urinadi. Oranta uning qoçişiga yordam beradi va gipnoz yordamida taʼqibçilarni töxtatadi. Bir muddat Ivens va Oranta taʼqibçilardan qoçib ketişadi.

Doktor, nima bölişidan qatʼi nazar, odamlarga uzoq dunyo mehmonlari haqida haqiqatni aytib berişni niyat qiladi. Lekin rejalaştirilganlarni amalga oşirişga nasib etmaydi: ularni taʼqib qilişadi, Oranta teleportatsiya qiladi, Ivens esa yölda tuzoqqa tuşib, avariyaga uçraydi va halok böladi. Oranta paydo böladi. U doktorga yordam berişga urinadi. Uni örab olişadi, u avval özining noodatiy gipnotik qobiliyatlari yordamida qarşilik körsatadi, lekin keyin öq yarasidan özi ham halok böladi. Uning jasadi ğoyib böladi, yetib kelgan maxsus xizmat agentlari nima bölganini tuşuna olmaydi, bu voqeaning guvohlari ham buni tuşuntira olmaydi.

Hikoyaning oxiri ğamgin: OAVda doktor Ivens sönggi paytlarda aqldan oziş arafasida bölib, baxtsiz hodisa natijasida halok bölgani haqida xabarlar tarqatiladi. Bu versiyani uning rafiqasi va atrofidagilar ham tasdiqlaydi.

Televideniyeda quyidagi bayonot öqib eşittiriladi:

«Biz mustaqil tergov ötkazdik va doktor Ivensning kosmosdan kelgan musofirlar bilan sirli aloqasi haqidagi barça miş-mişlar faqat uning xatti-harakatlarining ğalatiligidan kelib çiqqan, degan xulosaga keldik. Nega „köngilsiz“? Çunki hozir ham qari Kant aytganidek, bizning tasavvurimizni eng köp hayratga soladigan ikki narsa bor: „ustimizdagi yulduzli osmon va içimizdagi axloqiy qonun“».

Musofirlar kemasi Yerni tark etadi.