«Qayğu va açiniş» (fr. Le Çagrin et la Pitié) — Marsel Ofyuls rejissyorligidagi, 1969-yilda çiqqan fransuz hujjatli filmi. Film Ikkinçi jahon uruşi davrida Fransiya hokimiyatining Germaniya bilan hamkorligi haqida hikoya qiladi.
1Rollarda
Anthony Eden, Christian de La Mazière, Denis Rake
Anthony EdenaktyorCdChristian de La MazièreaktyorDRDenis RakeaktyorESEdward SpearsaktyorÉCÉmile CoulaudonaktyorEdEmmanuel d'Astier de La Vigerieaktyor
Georges BidaultaktyorGLGeorges LamirandaktyorMOMarcel Ophulsssenariy muallifi
Maurice Chevalierkompozitor2Syujet
Film Klermon-Ferran (Fransiya) aholisining Ikkinçi jahon uruşi davridagi hayoti haqidagi hikoyalar…
Film Klermon-Ferran (Fransiya) aholisining Ikkinçi jahon uruşi davridagi hayoti haqidagi hikoyalar majmuasidan iborat. Qahramonlar orasida kollaborasionistlar, Qarşilik harakati iştirokçilari va Vişi rejimi şaroitida yangi hayotga moslaşişga harakat qilgan oddiy odamlar bor. 240 daqiqadan 40 daqiqasini arxiv kadrlari egallaydi.
Filmning birinçi qismida 1940-yildagi mağlubiyat va Petен rejimini dastlab qöllab-quvvatlaş haqida söz boradi. Turli odamlar Fransiyaning mağlubiyati va Germaniyaga yaqin hukumatning qabul qilinişiga turliça izoh berişadi. Germaniya va Vişi hokimiyatining antisemitik mafkurani qöllaşiga alohida eʼtibor qaratiladi (xususan, sahnalari «Qayğu va açiniş» filmiga kiritilgan «Yahudiy Zyuss» filmi). Yahudiy kelib çiqişli fransuz siyosatçisi Per Mendes-Frans özining sud jarayoni va qamoqxonadan qoçişi haqida hikoya qiladi.
Filmning ikkinçi qismi turli guruhlarning Germaniyaga qarşi oçiqroq qarşilik körsatişi yoki ular bilan hamkorlik qilişi tomon harakatiga bağişlangan. Partizanlar va yaşirin tarmoqlarning harakatlari, Per Laval boşçiligidagi Vişi hukumatining Germaniya hokimiyati bilan hamkorligining kuçayişi muhokama qilinadi. Alohida eʼtibor fransuz yahudiylarining fuqaroligidan mahrum etilişi va deportatsiyasiga qaratiladi. Vermaxt tarkibida Şarqiy frontda jang qilgan fransuz aristokrati Kristian de la Mazye bilan katta intervyu berilgan. De la Mazye özining konservativ tarbiyasi va kommunizmdan qörqişi uni faşizm tarafdoriga aylantirgani haqida tuşuntirar ekan, Ofyuls Gitlerning nutqi audioyozuvini takrorlaydi. Şu orada la Mezyer qalʼasi ekskursiyasida gid fransuz qirollik oilasi bilan boğliq buyumlarni körsatadi.
Ikkinçi qismning yakunida Fransiyaning ozod etilişi va Qarşilik iştirokçilari hamda kollaborasionistlarning keyingi taqdiri haqida hikoya qilinadi. Nemis askarlari bilan aloqada ayblangan fransuz ayollarining boşlari qirqilayotgan kadrlar namoyiş etiladi. Suhbatdoş özini Qarşilik iştirokçilarini sotişda ayblangani va sud oldidan qiynoqqa solingani haqida gapirib beradi.
3Qabul qilinişi va ahamiyati
Uruşdan keyingi dastlabki 20 yil davomida Vişi rejimi faqat nemis bosqini tufayli uşlab turilgan kuçsiz…
Uruşdan keyingi dastlabki 20 yil davomida Vişi rejimi faqat nemis bosqini tufayli uşlab turilgan kuçsiz bölgan, butun Fransiya esa Qarşilik harakatida qatnaşgan deb hisoblanardi. «Qayğu va açiniş» filmi birinçi marta oddiy fransuzlarning ham Uçinçi reyx bilan ittifoqi, ommaviy otişmalar va deportatsiyalar uçun javobgar ekanini körsatdi. Şu sababli filmning telekörsatuvi sönggi daqiqada bekor qilindi; filmni faqat Parijdagi kinoteatrlardan birining tomoşabinlari köra oldi. Şunga qaramay, «Qayğu va açiniş» filmi fransuzlarning öz ötmişini qayta baholaşi va butun jahon hujjatli kinematografiyasi uçun katta ahamiyatga ega böldi. Bu film janrning tarixidagi eng yaxşi asarlardan biri hisoblanadi va Klod Lanzman yaratgan «Şoa» filmi uçun namuna böldi.
Fransuz kommunistlari va sotsialistlari filmni yuqori baholaşdi, «öngçilar» esa uni keskin tanqid qilişdi. Mualliflar materialni juda tanlab yondaşganlari va baholaş uçun vaqt yetarli ötmaganligi haqida fikrlar bildirildi. Amerikalik «Time» jurnalida ijobiy şarh çop etildi, unda Marsel Ofyuls «Fransiyaga deyarli bitta ham fransuz nemislar bilan hamkorlik qilmagandek tutiş imkonini beradigan burjua afsonasi (yoki buzilgan xotira)ni yöqotişga harakat qilmoqda» deyilgan. Rojer Ebert filmga tört balldan törtta ball qöydi va undagi inson portretlarining çuqurligi va murakkabligini yuqori baholadi. Vaqt ötişi bilan yuqori baholar köpaydi: masalan, amerikalik kinotanqidçi Kennet Turan «Los Angeles Times» uçun yozgan maqolasida «Qayğu va açiniş»ni «monumental» asar va «hozirgaça suratga olingan eng kuçli hujjatli filmlardan biri» deb atadi; britaniyalik «Arts Desk» naşri bu kartinani Ikkinçi jahon uruşi davrida Fransiya haqidagi «eng buyuk hujjatli film» deb tan oldi.
4Mukofotlar va nominatsiyalar
Film 1971-yilda «Oskar» mukofotiga nominatsiya qilingan, AQŞ Milliy kinotanqidçilar jamiyatining maxsus…
Film 1971-yilda «Oskar» mukofotiga nominatsiya qilingan, AQŞ Milliy kinotanqidçilar jamiyatining maxsus mukofotini oldi; jamiyat uni «istisnoiy ijtimoiy qiziqiş uyğotuvçi kartina» deb atagan. 1972-yilda AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşi tomonidan çet tilidagi eng yaxşi film deb topildi. Buyuk Britaniyada 1972-yilda «Qayğu va açiniş» filmi çet el telefilmi sifatida eng yaxşi deb topilib, BAFTA mukofotiga sazovor böldi.
Matn: maqola tarjimasi «Печаль и жалость» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.