Kalmar va kit (ingl. The Squid and the Whale) — 2005-yilda suratga olingan amerikalik mustaqil komediya-drama filmi. Rejissyori Noah Baumbaç, prodyuseri Wes Anderson. Filmda Bruklindagi ikki öğil bolaning ota-onasi 1986-yilda ajraşişi haqidagi yarim avtobiografik hikoya qilinadi. Film Amerika tabiiy tarix muzeyidagi, filmda ham körsatilgan, gigant kalmarlar va kaşalotlar dioramasi şarafiga şunday nomlangan. Film super-16 millimetrli kamera bilan, asosan qöl kamerasi yordamida suratga olingan.
2005-yilgi «Sundance» kinofestivalida film eng yaxşi dramatik rejissyorlik va ssenariy uçun mukofotlarga sazovor böldi, şuningdek, asosiy hakamlar hayʼati mukofotiga nomzod böldi. Keyinçalik Baumbaç «Eng yaxşi originial ssenariy» uçun «Oskar» mukofotiga nomzod böldi. Film Independent Spirit mukofotiga 6 ta nomzodlik va «Oltin globus» mukofotiga 3 ta nomzodlik oldi. Baumbaç tanqidçilarning «Katta törtlik» mukofotlarini qölga kiritgan kam sonli ssenariyçilardan biriga aylandi (Los-Anjeles kinotanqidçilari assotsiatsiyasi, AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşi, AQŞ Milliy kinotanqidçilar jamiyati va New York Film Critics Circle).
1Treylerlar
▶2Rollarda
Jeff Daniels, Laura Linney, Jesse Eisenberg
3Syujet
1986-yilda Bernard Berkman — manmanligi baland, bir vaqtlar istiqbolli yozuvçi bölgan, ammo karyerasi…
1986-yilda Bernard Berkman — manmanligi baland, bir vaqtlar istiqbolli yozuvçi bölgan, ammo karyerasi asta-sekin pasayib ketgan odam; u agent topa olmaydi. Uning xotini Joan özining asarlarini naşr etişni yangi boşlagan va ular keng eʼtirof qozongan, bu esa ular örtasidagi zöriqişni yanada kuçaytiradi.
Bir kuni Bernard va Joan ikki öğillariga, 16 yoşli Walt va 12 yoşli Frankga ajraşayotganliklarini aytadi, Bernard esa Park Slope, Bruklindagi uylaridan Prospect-park narigi tomonida uy ijaraga oladi. Ota-ona birgalikda farzand tarbiyalaşga va bolalar bilan teng vaqt ötkazişga rozi böladi, ammo ajraşgandan keyin ota-ona munosabatlari avvalgisidan ham keskinroq bölib qoladi.
Joan Frankning tennis öqituvçisi Ivan bilan uçraşa boşlaydi, Bernard esa öz öquvçilaridan biri Lili bilan yangi uyini bölişadi. Ikki öğil ota-onalar örtasidagi kuraşda tomon tanlay boşlaydi: Frank onasi tomonida, Walt esa otasi tomonida turadi. Walt otasini uluğlaydi va unga taqlid qilişga harakat qiladi: u onasini aybdor deb hisoblaydi.
Ikkala bola ham ota-onalari bilan muloqotda namoyon böladigan muammolar bilan birga, içki kuraş va ota-onasining ajraşişi keltirib çiqargan stressni engişning turliça usullarini ham körsatadi. Frank maktabda doimo özini qanoatlantiradi; u pivo içişni boşlaydi va Ivanning odatlariga taqlid qiladi. Otasining kuçli taʼsiri ostida bölgan Walt sevgilisi Sofi bilan munosabatlarini buzadi, va Sofi u bilan ajraladi. U maktab talant şousida çiqiş qilib, «Hey You» qöşiğini Pink Floyd guruhidan özi yozganini daʼvo qiladi. Birinçi örinni olib, oila va döstlaridan maqtov eşitgaç, maktab bu qöşiqni u yozmaganini bilib qoladi. Şu paytda Bernard va Joan Walt haqida muhokama qiliş uçun maktabga çaqiriladi. Hammasi unga psixoterapevtga murojaat qiliş kerakligi haqida kelişib olişadi.
Psixoterapevt bilan uçraşuvda Walt narsalarga otasining fikrisiz qaraşni boşlaydi. Psixoterapevt Waltdan özi haqida yoqimli xotiralarini eslaşni söraydi. Biroz ikkilanganidan keyin u bolaligida onasi uni Amerika tabiiy tarix muzeyidagi gigant kalmarlar va kitlar körgazmasiga olib borgani haqida gapirib beradi; körgazma uni qörqitgan, şuning uçun u unga barmoqlari orasidan qarab turgan. Keyin uyda ular körganlarini muhokama qilişgan. Suhbatlaşgan sari körgazma kamroq qörqinçli bölib qolgan. Walt uçun aniq böladiki, otasi aslida heç qaçon yonida bölmagan va unga faqat onasi ğamxörlik qilgan.
Bernard va Joan örtasida farzand tarbiyasi va Joan uni qaytib qabul qiladimi-yöqmi degan masalada qizğin janjaldan söng, Bernard uylari yonidagi köçada huşidan ketib qoladi va kasalxonaga tuşadi. Bernard Waltdan yonida qolişini söraydi, ammo Walt buning örniga Tabiiy tarix muzeyiga yuguradi. Film u körgazma oldida turgan va endi uni yaxşi köra oladigan holatda tugaydi.
4Aktyorlar tarkibi
Jeff Daniels — Bernard…
Jeff Daniels — Bernard Berkman
Laura Linney — Joan Berkman
Jesse Eisenberg — Walt Berkman
Owen Kline — Frank Berkman
Anna Paquin — Lili
William Baldwin — Ivan
Halley Feiffer — Sofi Greenberg
Ken Lune — maktab psixoterapevti
David Benger — Karl
Adam Rose — Otto
Peter Newman — janob Greenberg
Peggy Gormley — missis Greenberg
Greta Kline — Greta Greenberg
Marianne Plunkett — missis Lemon
5Işlab çiqariş
Film 23 kunda suratga olingan. Byudjetni tejaş va autentiklik uçun suratga oliş vaqtida Linney va Daniels…
Film 23 kunda suratga olingan. Byudjetni tejaş va autentiklik uçun suratga oliş vaqtida Linney va Daniels Baumbaçning ota-onasining kiyimlarini kiyib yurgan.
6Saundtrek
«Park Slope» — Britta Phillips & Dean…

«Park Slope» — Britta Phillips & Dean Wareham
«Courting Blues» — Bert Jansç
«Holland Tunnel» — John Phillips
«Lullaby» — Loudon Wainwright III
«Heart Like a Wheel» — Kate & Anna McGarrigle
«The Bright New Year» — Bert Jansç
«Drive» — The Cars
«Letʼs Go» — The Feelies
«Figure Eight» — Blossom Dearie
«Come Sing Me a Happy Song to Prove We All Can Get Along the Lumpy, Bumpy, Long & Dusty Road» — Bert Jansç
«Hey You» — Pink Floyd (Dean Wareham ijrosida)
«Family Conference» — Britta Phillips & Dean Wareham
«Street Hassle» — Lou Reed
«The Swimming Song» — Loudon Wainwright III
7Mukofotlar va nominatsiyalar
2006 — «Oskar» mukofotiga eng yaxşi originial ssenariy nominatsiyasi (Noah…

2006 — «Oskar» mukofotiga eng yaxşi originial ssenariy nominatsiyasi (Noah Baumbaç)
2006 — «Oltin globus» mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi film — komediya yoki myuzikl, eng yaxşi erkak roli — komediya yoki myuzikl (Jeff Daniels), eng yaxşi ayol roli — komediya yoki myuzikl (Laura Linney)
2006 — «Critics' Choice» mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi yoş aktyor (Owen Kline va Jesse Eisenberg), eng yaxşi ssenariy (Noah Baumbaç)
2006 — Independent Spirit mukofotiga oltita nominatsiya: eng yaxşi film (Wes Anderson, Peter Newman, Charlie Corwin, Clara Markoviç), eng yaxşi rejissyor (Noah Baumbaç), eng yaxşi erkak roli (Jeff Daniels), eng yaxşi ayol roli (Laura Linney), eng yaxşi erkak ikkinçi plan roli (Jesse Eisenberg), eng yaxşi ssenariy (Noah Baumbaç)
2006 — AQŞ Ssenariyçilar gildiyasi mukofotiga eng yaxşi originial ssenariy nominatsiyasi (Noah Baumbaç)
2006 — «Young Artist» mukofotiga eng yaxşi yoş ikkinçi plan aktyori nominatsiyasi (Owen Kline)
2005 — «Sputnik» mukofoti eng yaxşi ikkinçi plan ayol roli — drama (Laura Linney), şuningdek eng yaxşi originial ssenariy nominatsiyasi (Noah Baumbaç)
2005 — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşining eng yaxşi originial ssenariy mukofoti (Noah Baumbaç)
2005 — «Sundance» kinofestivalining ikkita mukofoti: «drama» toifasida eng yaxşi rejissyor (Noah Baumbaç), Waldo Salt nomidagi eng yaxşi ssenariy mukofoti (Noah Baumbaç), şuningdek «drama» toifasida hakamlar hayʼati Grand-prisiga nominatsiya (Noah Baumbaç)
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Кальмар и кит» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.