The Treasure of the Sierra Madre

Voqea 1925-yil 14-fevralda boşlanadi. Ikki kambağal amerikalik — Dobbs (Humphrey Bogart) va Curtin (Tim Holt) — Meksikaning Tampiko şahrida yaşaydi. AQŞ ga qaytiş uçun yöl puli yöq. Ular parkdagi skameykalarda uxlaydi, pul topilsa esa, arzon meksika noçorxonasida tunaydi. Dobbs boylar, yaxşi kiyingan amerikaliklardan pul sörab gadöçilik qiladi. Uç marta bu unga muvaffaq böladi. Ular sarkardek körinadi. Ular oğir işga yollanadi: issiqda qayiqlar qatnaydigan pristan minoralariga bayroq örnatişadi. Ularni yollagan firibgar ish haqini tölaşni istamaydi va qoçib ketadi. Pulni esa uni uriş bilan sözma-söz undirib olişga töğri keladi.

Noçorxonada ular tajribali oltinçi, qari Howard (Walter Huston) bilan tanişadi. U Sierra Madre toğlariga xazina izlab borişni taklif qiladi, yigitlar rozi böladi. Uçovlari pul yiğib, jihoz, qurol va oziq-ovqat sotib olib, oltin izlaşga yöl oladi. Jihoz va yöl uçun pul yetmaydi. Jami 600 dollar kerak, ularda esa 150+150+200=500 dollar bor. Baxtga qarşi, Dobbs ilgari çipta narxining 1/20 qismiga tombola qatnaşiş huquqini sotib olgan edi va tasodifan lotereyada yutib çiqadi.

Uçovlari oltin izlaşga jönab ketadi. Ular özini himoya qiliş uçun qurol — «Colt» revolverlari sotib olişadi. Yölning bir qismini poyezdda bosib ötişadi. Poyezdga meksikalik otliq qaroqçilar hujum qiladi: rels ustiga katta toşni qöyib, poyezdni töxtatişadi. Meksika harbiylari va oltin izlovçi uçlik qaroqçilarga öq otadi. Oxiri poyezd harakatlanadi va qaroqçilar orqada qoladi. Tirik qolganlar orasida sombrero turidagi sariq şlyapali qaroqçilar boşliği va uning tödasidan bir neça otliq bor.

Köp ötmay uçovlari qariyaning fikriça, oltin izlaş uçun istiqbolli joyga yetib keladi. Mahalliy qişloqdagi kiçik meksika şaharçasida ular katta harfi «A» bilan belgilangan xaçirlar, zarur jihoz va oziq-ovqat sotib olişadi. Xaçirlarga jihoz va oziq-ovqat ortib, oltin izlab piyoda yölga çiqişadi. Howard Dobbs va Curtinni ogohlantiradi: oltin odamlarni özgartiradi, ularni oçköz va şafqatsiz qiladi. Lekin Dobbs va Curtin unga işonmaydi.

Biroz vaqt ötgaç, döstlar oltin topadi. Oz miqdorda oltin qumini yuvib olgaç, uni darhol uçga bölib olişga qaror qilişadi. Har kim öz uluşini faqat öziga maʼlum yaşirin joyga yaşirib qöyadi. Şunday qilib, ön oy davomida bir neça marta takrorlanadi. Ular oltinli yaşirin joylarini köp marta tekşirib, bir-biridan yaşirinça oltinni boşqa joyga köçirib yaşiradi.

Köp ötmay Howardning başoratlari röyobga çiqa boşlaydi: Dobbs Curtin va Howardni öz uluşini tortib olmoqçi, deb gumon qiladi. Taranglik kuçayadi, şu paytda oltin izlovçilar buzib taşlagan lagerga yana bir amerikalik — Cody keladi. U ham oltin izlab, öz xaçirlarida ularning konlari tomon keladi va ularning lagerida tunaydi.

Ertasi kuni maslahatdan söng, uçovlari amerikalik Codyni öldirişga qaror qiladi, çunki u ularning oltin konini topib, bu joyni hokimiyatga xabar berişi mumkin. Ular Codyni toğga yuqoriga olib çiqib, deyarli otib taşlaşga tayyor bölişadi, lekin u ulardan biroz kutişni söraydi va ularni öziga yaqinroq çaqiradi. Toğdan pastga qaraş mumkin böladi, u yerda yöl böylab yuqoriga, ularga tomon bir guruh qurollangan qaroqçilar — taxminan önikki otliq (poyezdni talaşga uringanlarning özi) — kötarilib kelayotgani körinadi. Ular taxminan bir soatdan keyin lagerga yetib keladi.

Yangi vaziyat tufayli uçovlari Codyni tirik qoldirib, öz tödasiga qabul qilişga qaror qiladi. Sabablari quyidagiça: birinçidan, uni otiş mumkin emas (otiş sadosini qaroqçilar eşitişi mumkin), ikkinçidan, qaroqçilar bilan jang qiliş kerak (boşqa yöl yöq), jangda esa har bir öqçi ortiqça emas. Lagerdan unça uzoq bölmagan joyda uçovlari Codyga qöşilib qaroqçilarni kutişadi.

Jang natijasida Cody böyniga öq tegib halok böladi. Bir neça qaroqçi ham öldiriladi. Qaroqçilar daraxt tanalaridan qalqon yasaşga qaror qiladi, uning orqasiga yaşirinib, uçovlarga yaqinlaşib, ularni qirib taşlamoqçi böladi. Daraxt kesiş ovozi eşitiladi. Himoyalanuvçilar qöllarida granata yöqligidan afsuslanadi. Biroz vaqt ötgaç, daraxt kesiş ovozi töxtaydi. Uçovlari panadan qarab, qaroqçilar qayerdadir ketib qolganini köradi. Oradan biroz vaqt ötib, pastdan öq ovozi eşitiladi. Balandroqqa çiqib, uçovlari qaroqçilar pastda otlarda qoçib ketayotganini, ularni esa meksika harbiylari otlarda quvib borayotganini köradi.

Şundan söng, öldirilgan Codyning buyumlarini közdan keçirib, uçovlari uning sevgilisi yozgan xatni topadi. Maʼlum böladiki, uning kiçkina qizi bor va u oilasini boqiş hamda boyiş umidida oltin izlaşga çiqqan. Şundan söng uçovdan ikki kişi — Curtin va qari Howard, ammo Dobbs emas — öz oltin uluşlarining törtdan bir qismini Codyning oilasiga berişga qaror qiladi. Ularning fikriça, agar Codyning yordami bölmaganida, ehtimol ularning heç biri bu jangdan tirik çiqmagan bölardi.

Şundan söng uçovlari oltin qazişni şoşilinç töxtatib, eng yaqin şaharga yetib borib, xaçirlar va oltin qumini sotib, bölinib ketişga qaror qiladi. Ular oltin izlangan joydagi izlarni tezda yöq qilib, yölga çiqadi. Biroq yöllarini meksikalik hindular tösib qöyadi. Ular qurol bilan tahdid qilgani uçun, ularni tinglaşga töğri keladi. Maʼlum böladiki, mahalliy hind qişloğida bir kiçkina bola daryoga yiqilib tuşgan. Uni tezda suvdan olişgan, ammo u huşiga kelmagan.

Ispan tilini biroz biladigan qari Howard hindular bilan birga borib, bolaga yordam berişga qaror qiladi. U bolani böy-skautlik bilimlaridan foydalanib, huşiga keltiradi. Söng u toğdagi lagerda oltin izlovçi uçlikka qöşiladi.

Uçovlari yana şoşilinç ravişda eng yaqin şaharga yetib borib, xaçirlar va oltin qumini sotib, bölinişga qaror qiladi. Lekin yöllarini yana meksikalik hindular tösadi. Ular qurol bilan tahdid qilgani uçun, ularni tinglaşga yana töğri keladi. Maʼlum bölişiça, hind jamoasi bolaning hayotini saqlab qolgani uçun minnatdorçilik bildirib, ularni bir muddat öz qişloğida mehmon bölişga taklif qilmoqda. Ikki kişi bunga umuman rozi bölmaydi. Ammo qari Howard mehmon sifatida hindularnikida qolişga qaror qiladi (u bu işni boşlagan — endi uni özi tugatadi). Howard öz xaçirlari va oltin uluşini qöriqlaşni Dobbs va Curtinga topşiradi. Xaçirlar va oltin uluşini sotişdan olingan pul bilan ular Durango degan maşhur meksika şaharçasida uni kutişi kerak.

Şunday qilib, uçlik bölinib ketadi: qari Howard bir neça kun mehmon böliş uçun hindularnikiga ketadi, ikki kişi (Dobbs va Curtin) esa öz xaçir va oltin uluşlarini sotiş uçun meksika şaharçasiga yöl oladi. Yölda Dobbs özini butunlay yöqotadi va jinnilik xurujida Curtinni öldirmoqçi bölib, uni yaralaydi. Yaralangan Curtin zörğa (emaklab) Howard yaşayotgan hind qişloğiga yetib boradi va unga Dobbsning hujumi haqida xabar beradi.

Biroz vaqt ötgaç, Howard va Curtin hindular bilan birga otlarda Dobbsni quvişga otlanadi.

Şu orada Dobbs bir meksika şaharçasi yaqinidagi xarobaga yetib keladi. Çanqoqdan azob çekkan u yonidagi oqar ariqdan suvni oçközlik bilan içişga tuşadi. Uning yonida esa ortiqça yuki ortilgan xaçirlar ham suv içadi.

Kutilmaganda uni qaroqçilarning qolgan aʼzolari örab oladi, ularning orasida ham sariq sombreroli boşliq bor, u oxirgi töqnaşuvdan harbiylardan qoçib qutulgan edi. Qaroqçilar jami uçta. Ularning qölida faqat palaş kabi sovuq qurollar bor, Dobbsda esa faqat öqsiz «Colt» bor. Töqnaşuvda qaroqçilar Dobbsni palaşlar bilan öldiradi va uning xaçirlarini tintadi. Qimmatbaho narsa sifatida ular faqat yovvoyi hayvonlarning terilarini, jihozlarni va xaçirlarni topadi. Oltin qumi solingan qoplarni ular oddiy qum deb öylaydi, uni xaçirlarning çap va öng tomonlari muvozanatini saqlaş uçun osib qöyilgan deb hisoblaydi. Şu qoplarni palaşlar bilan kesib, qumni yerga tökib taşlaydi. Şuningdek, ular öldirilgan Dobbsning etiklarini ham yeçib oladi va yaqin şaharçaga öljani sotiş uçun jönab ketadi. Şaharda xaçirlar «A» belgisidan amerikaliklarning öğirlangan mollari ekani aniqlanadi. Meksikaliklardan biri kiygan etik ham amerikaliklardan öğirlangan deb tan olinadi. Şu sababli uçta meksikalik qaroqçi harbiylar tomonidan hibsga olinadi va otib taşlanadi.

Şaharçaga yetib kelgan Howard va Curtin hindular bilan birga otlarda özlarining öğirlangan xaçirlarini topadi. Qaroqçilar talagan oltin qumi solingan qoplarga yetib borganlarida esa şimoliy şamol kötarilib, butun qum şamol bilan uçib ketadi. Oltin qumi heç kimga nasib bölmaydi, qaroqçilar yirtgan qoplardan şimol şamoli uni olib ketadi. Howard va Curtin kulişadi: ular bir neça oy davomida toğlardan tortib olgan narsa yana toğlarga qaytib ketgan.

Şundan söng Howard bolani qutqargan va keyin mehmon bölgan hind qişloğida qolişga qaror qiladi, çunki hindular uni qişloqda tabib-folbin va yetakçilardan biri sifatida qoldirişga qaror qilgan. Bolani qutqargani uçun hurmatga sazovor bölib, u meksikalik hindular qişloğida yangi uy topadi. Howard Curtinga xaçirlar va jihozlarni sotişdan olingan pulni beradi hamda uni Texasdagi Codyning bevasi oldiga borişga taklif qiladi (Codyning bevasi öz boğiga ega bölib, meva yetiştiradi; Curtin ham sotilgan oltin pulidan öziga olma boği sotib olişni xohlagan edi). Şu bilan film tugaydi.