The Untouchables

«Untouçables» (ingl. The Untouçables — «Neprikosnovennye») — Brayan De Palma rejissyorligidagi detektiv drama.

Film AQŞ moliya vazirligi maxsus agentlarining guruhi bilan 1930-yillarda AQŞdagi gangster Al Kapone boşqargan yer osti imperiyasi örtasidagi kuraşni hikoya qiladi. Film real voqealar va Eliot Nessning kitobi asosida yaratilgan hamda 1959-yildan 1963-yilgaça ABC kanalida efirga çiqqan 1963-yildagi teleserialning remeykidir.

«Untouçables»dagi ish Kevin Kostnerning karyerasining dastlabki bosqiçidagi eng yorqin rollardan biri hisoblanadi.

«Oscar» mukofoti (eng yaxşi ikkinçi reja erkak roli), «Golden Globe», BAFTA va boşqa mukofotlar.

1930-yillardagi gangsterlar va «quruq qonun» mavzusi amerikan kinosida uzoq vaqtdan beri batafsil işlab çiqilgan. Zöravonlik va uyuşgan jinoyatçilik mavzusiga bir neça bor murojaat qilgan Brayan De Palmaga bu safar yulduzlar ansambli bilan işlaş nasib etdi. Ssenariy muallifi — Pulitser mukofoti sovrindori Devid Mamet. Musiqani Ennio Morrikone yozgan. Kostyumlar rassomi — Jorjio Armani. Şunga qaramay, film ziddiyatli şarhlarga sazovor böldi. Tanqidçilar, ayniqsa ingliz tilidagi, De Palma asariga juda sovuq munosabatda bölişdi.

Rojer Ebert (Chicago Sun-Times) film fonida va uslubida syujetga qaraganda ança qiziqarli narsalar borligini taʼkidladi. Ssenariy muallifi Mametning özi ekani sezilmaydi. Unga xos bölgan personajlarni çuqur işlab çiqiş yöq. Garçi bunday klassik söz ustasi ham şunday kitsçli (ingl. pulp) qöyilişni qutqara olmagan bölardi. Rejissyor va operator tarixiy kostyumlar, ajoyib dekoratsiyalar va avtomobillarga haddan taşqari eʼtibor qaratadi. Film atmosferasi va 1930-yillar ruhi yaxşi berilgan, ammo gangster davrini tasvirlovçi klassik asarlarga xos bölgan keskinlik va taranglik yöq. Vinsent Kenbi (New York Times) filmni «anemik» deb atadi. Yelena Karseva filmni yuzaki, ammo kötarilgan uyuşgan jinoyatçilik va korrupsiya muammolarining kölamiga mos ravişda Brayan De Palma filmografiyasida juda muhim deb baholadi.

Brayan De Palma filmlarida qon alohida rol öynaydi. «Untouçables»da bu «Carrie», «Scarface» yoki «Razor» filmlaridagi qizil, otilib çiqadigan qon emas. Bu yerda qon töq qizil, qattiq ruhiy holat beradigan, qalin va vahimali.

Aktyorlarning yorqin tanlovi filmni biroz pastga tortadi. Rojer Ebert va Washington Post tanqidçisi Xal Xinson Robert De Nironing işini ustaning kamdan-kam uçraydigan xatosi deb ataşdi. Al Kapone obraziga autentiklik yetişmaydi, aktyor gangsterni göyo «avtopilotda» öynaydi. Kevin Kostnerning ishi haqida ham şunday fikr bildirildi. Uning ijro etgan personaji «yoğoç» körinadi, aktyorning tipi esa obrazga töliq mos kelmaydi. Filmning yutuği Şon Konneri ijro etgan Malone agenti roli böldi, bu rol aktyorga «Oscar» mukofotini qonuniy ravişda olib keldi. Ssenariy böyiça ikkinçi darajali personaj ekranda hamkasblarini soya qilib qöyadi. Taʼsirçan va işonarli rol jamoani birlaştiradi va ekrandagi voqealarga işonçlilik bağişlaydi.

«Untouçables»ni baholaşda juda xayrixoh şarhlar ham bölgan. Time jurnali filmni 1987-yilning eng yaxşi filmlari qatoriga kiritdi. Rotten Tomatoes resursi filmga 82 foiz reyting berdi.

Vokzaldagi otişma sahnasi — «Battleşip Potemkin» filmining parafrazi — Sergey Kudryavtsev uni kinematografiya klassikasi deb atadi va rejissyorning tasviriy tilining ifodaliligini taʼkidladi. Vinsent Kenbi ham rassom-dekoratorning işiga yuqori baho berib, u «şunçalik gözalki, nafasni öğirlaydi» dedi.

Filmdagi ayrim sahnalar — «yaxşi» va «yomon»larga ataylab va hatto biroz karikatura tarzida bölingan sahnalar tanqidçilarni hayratga soldi. Masalan, Malonening psixologik taʼsir uçun allaqaçon ölik jasadni otişi epizodi syujet kanvasidan biroz çiqib ketadi. Çözilgan finalni ham muvaffaqiyatli topilma deb bölmaydi. Film vokzaldagi otişma sahnasi bilan tugaşi mumkin edi, ammo rejissyor şu bilan töxtamadi.

Tomoşabinlarni filmda zöravonlik va melodramatik boşlaniş örtasidagi oqilona muvozanat jalb qildi, bu esa ekrandagi zöravonlikning maşhur tarğibotçisi Brayan De Palma uçun unçalik xarakterli emas.

Kartina tomoşabinlar tomonidan iliq qabul qilindi va boy mukofotlar hosil qildi. U öz xarajatlarini bir neça marta qoplab, faqat içki prokatda $76 million dan ortiq yiğdi. Birinçi dam oliş kunlari filmning kassa daromadi $10 milliondan ortiq böldi, bu 1987-yildagi ikkinçi körsatkiç edi. Film muvaffaqiyatidan söng De Palma davomini — prekvel «The Untouçables: Capone Rising»ni suratga olmoqçi böldi, ammo film hozirça işlab çiqarişga kiritilmagan.

1920–1930-yillardagi Çikago uzoq vaqtdan beri «gangster sagasi» janridagi köplab filmlar syujetlari uçun unumdor mavzuga aylangan. Öz filmi haqida gapirar ekan, De Palma intervyularida amerikan mifologiyasiga öz hissasi haqida sözlagan. Maxsus FBI agentlari guruhi haqidagi syujet asosi real faktlarga tayanadi, ammo aksariyat noaniqliklar 1960-yillardagi serialdan kelib çiqqan. Tomoşabinbop bölişi uçun filmda ranglar keskin börttirilgan. Masalan, aslida jamoada tört kişi emas, ön bir kişi bölgan va Kapone qamoqqa taşlangandan keyin ularning hammasi tirik qolgan.

Filmda «andoza» kinoyovuz Billi Drago ijro etgan Frenk Nitti aslida jangari emas, balki köproq bandaning menejeri va «miyasi» bölgan. Haqiqiy hayotda Frenk Nitti filmda körsatilganidek Eliot Ness qölidan halok bölmagan. Al Kapone qamalganidan söng u Kaponing gangster imperiyasiga rahbarlik qilgan va 1943-yilda öz joniga qasd qiliş natijasida vafot etgan.

Sud jarayoni ekranda tasvirlanganidan tubdan farq qilgan. Avvalo, Ness sudda umuman iştirok etmagan. Advokat taklif qilgan kelişuvdan voz keçgan sudya taşabbus körsatib, Kaponeni mumkin bölgan eng uzoq muddatga — soliqdan böyin tovlagani uçun 10 yilga va sudga hurmatsizlik uçun 1 yilga hukm qilgan.

Bir qator filmlar, kitoblar, seriallar (filmga asoslangan «The Untouçables» nomli kompyuter öyini ham çiqarilgan bölib, u Golden Joystick mukofotining yil öyini unvonini qozongan) agent Nessni ingliz tilida sözlaşuvçi mamlakatlarda juda maşhur bölgan xayoliy qahramonga aylantirgan.