The Wages of Fear

Voqea 1947 yilda Janubiy Amerikaning neft qazib olinadigan hududlaridan birida röy beradi (yozuvlar va körsatkiçlardan asta-sekin bu Venesuela ekani maʼlum böladi, filmda u Janubiy Amerikaning neftli mamlakati sifatida tasvirlangan). Aerodromdagi masofa körsatkiçida eng yaqin şahar Karakas, faqat samolyot orqali yetib boriladigan boşqa şaharlar esa Rio-de-Janeyro va Buenos-Ayres deb körsatilgan. Dastlabki sahnalar Las-Piedras nomli kambağal çekka şaharçada boşlanadi. Metis va hindular bilan birga, şaharçada turli mamlakatlardan kelgan, jiddiy ishi va pul-mablaği yöq, jönab keta olmaydigan avantyuristlar va sarsonlar ham joylaşgan. Hammasini mintaqadagi yagona yirik korxona bölgan amerikalik neft kompaniyasi SOC (Southern Oil Company — «Janubiy neft kompaniyasi») boşqaradi.

Boş qahramon — korsikalik Mario (Iv Monten), taxminan 30 yoşli, işsiz yigit. Unga mahalliy ofitsiantka Linda oşiq bölib, öz xöjayini, qöpol zöravon Hernandesdan qoçişni orzu qiladi (Vera Kluzo). Mario xonaçasidagi yagona qadrli narsa — Parij metropolitenining eski çiptasi bölib, omad keltiruvçi tumor sifatida oynа ostida ehtiyotkorlik bilan saqlanadi. Mario bilan bir xonada doimo yötalib yuradigan italiyalik Luidji yaşaydi, u qurilişda işlaydi. Şifokorlar Luidjiga, agar iqlimni va işini özgartirmasa, 3—6 oydan keyin muqarrar ölim kutayotganini aytadi: uning öpkasiga juda köp sement çangi ötirib qolgan. Şaharçaga AQŞ da qidiruvda bölgan qoçoq fransuz gangsteri Jo uçib keladi, u manzilni söramasdan «ellik dollarlik çipta» sotib olgan. Şaharçadagi kim ekanini aniqlaş uçun Jo maşhur fransuzça skabrez qöşiqning kuyini çaladi va birinçi bölib Mario javob beradi, yaxşi taniş kuyni ilib oladi. Jo va Mario döst bölib qoladi. Deyarli darhol Jo özi faqat möjiza tufayli çiqib ketiş mumkin bölgan tuzoqqa tuşib qolganini tuşunadi.

Asta-sekin Mario Joni şaharçaning boşqa aholisi bilan taniştiradi, ular şaharning yagona mehmonxonasi qoşidagi xarob restorançada yiğiladi. Ular bekorçilikdan zerikadi, qarzga karta öynaydi va bir-birini janjalga undaydi. Biroq ularning monoton hayoti nitroglitserin haqida birinçi marta gap oçilganda keskin özgaradi. Yaqinda amerikalik kompaniyada falokat yuz bergan: uzoqdagi quduqlardan biri portlab, odamlar halok bölgan. Ulkan, gudranib yonayotgan olov maşʼalasini faqat yönaltirilgan portlatiş bilan öçiriş mumkin. Amerikalik neft kompaniyasi tört nafar köngilli uçun ish taklif qiladi: ular ikkita yuk maşinasini portlovçi modda bilan avariya quduqiga yetkazişlari kerak. Eski yuk maşinalarida yomon yöllar böylab suyuq nitroglitserinni kanistrlarda olib borişadi: bir silkiniş — va portlaş joyida faqat katta çuqurça qoladi. Yetkazib beriş uçun har bir haydovçiga kompaniya vakili öşa mamlakat uçun jiddiy hisoblanadigan 2000 amerikaça dollar vaʼda qildi. Şu sababli xavfga qaramay, köplab odamlar köngilli bölişdi.

Rulga ötiriş uçun Jo, ingliz tilida erkin gapiradigan Jo, neft kompaniyasi mahalliy bölinmasi rahbari, bir paytlar tanigan amerikalik ÖBrayenni şantaj qilişga urinadi. Şantaj muvaffaqiyatsiz tugagaç, Jo safarga tanlangan haydovçilardan birini içkilikka töydirib, uning örniga özi ketadi. Ekipajlar yölga çiqadi. Birinçi yuk maşinasida italiyalik Luidji va nemis Bimba ketadi, ikkinçisida esa — ehtiyot yuzasidan yarim soatlik masofa bilan Jo va Mario, u Parij metropolitenining çiptasini omad tumori sifatida olib olgan. Haydovçilar ketma-ket jismoniy va ruhiy tösiqlarga duç keladi, jumladan, «kir yuviş taxtasi» deb atalgan, notekis va çuqur yöl qismi, ular aylanib ötişga majbur bölgan, çirigan, jarlik ustida osilib turgan platforma böylab ötadigan quriliş tösiği va yölni tösib qöygan qulagan toş, uni ular kiçik miqdordagi nitroglitserin yordamida portlatişga muvaffaq bölişadi. Asta-sekin Jo ruhiy zöriqişga tuşadi, uning ösib borayotgan qörquvi tufayli harakat davomida u bilan Mario örtasida qöpol janjallar boşlanadi.

Oldinda ketayotgan Mario va Jo maşinasi, Luidji va Bimbaning yuk maşinasi portlaydi. Portlaş joyiga yetib kelgan Mario va Jo ulkan krater va yorilgan quvurdan oqib kelayotgan neft bilan tez tölib borayotganini köradi. Jo maşinadan çiqib, neft bilan töla çuqurçaga kirişga majbur böladi, tubini qöli bilan tekşirib, Mariyoga çuqurçadan ötib olişda yordam beradi. Çuqurçaning örtasida ular tösiqqa duç kelişadi. Jo kabinadan çiqib, tayoq bilan çuqurning tubini tekşiradi va Mariyoga tezlik olib çuqurdan sakrab ötiş uçun orqaga ketişni maslahat beradi. Mario orqaga yurib, maşinani tezlatadi, lekin şu paytda Jo sirpanib ketib, maşina oldiga yiqiladi va Mario, agar töxtasa, butunlay qisilib qoliş xavfi borligini tuşunib, tezlikni pasaytirmay, Joning oyoği ustidan ötib ketadi. Şunga qaramay, maşina baribir qisiladi. Tajribali Joning maslahati bilan Mario bolğa bilan toş qiya içiga tros boğlangan lomni qoqadi va trosning uçini orqa ğildirakka öraydi; ğildirak endi lebyodka kabi işlay boşlaydi va şu tariqa u neft bilan töla çuqurdan yölning quruq joyiga çiqib oladi. Mario sinib qolgan oyoği bilan Joni kabinaga sudrab olib çiqadi, şerigi oğir jarohat olganini tuşunib, uni qutqarişga urinadi.

Mario yuk maşinasini boşqarişda davom etadi va Jo bilan birga neft konlariga yetib keladi. Haydovçilarni qahramon sifatida kutib olişadi, lekin Jo allaqaçon ölganligi maʼlum böladi. Mario çarçoq va holsizlikdan huşini yöqotadi. Huşiga kelgaç, u amerikalik ÖBrayendan 4000 dollarlik çek oladi — bajarilgan ish uçun ikki baravar tölov, lekin qaytiş yöli uçun unga haydovçi beriş taklifini rad etadi. U öşa yuk maşinasida uyiga jönab ketadi. Şu orada şaharçada uning qiz dösti Linda va boşqalar uning muvaffaqiyati haqida bilib, qaytişini kutib ziyofat uyuştiradi. Endi orqasida ölim olib keladigan yuk qolmagan va özining daxlsizligiga işongan Mario, omad tumori bölgan Parij metropoliteni çiptasiga qaraydi, radioni töliq ovozda yoqadi va vals ohangida, rulda butun tanasi bilan raqsga tuşib, xavfli yölda beparvo va hayajon bilan poyga qiladi. Keskin burilişda u boşqaruvni boşqara olmay qoladi, yuk maşinasi tösiqni buzib jarlikka quladi. Mario halok böladi, şu payt şaharçada radioda öşa valsni eşitib, Mariyoni kutib raqs tuşayotgan qiz dösti Linda huşidan ketadi.