The Youth of Maxim

Surat ğoyasi 1920-yillarning oxirida paydo bölgan. Kinematografçilar ssenariy ustida Leningrad kinofabrikasining töğridan-töğri buyurtmasi va VKP(b) tavsiyasi bilan işlaşga kirişgan. Mualliflar dastlab quyidagi syujet çiziğini körib çiqişgan: «Rossiya imperiyasining ğarbiy çekkasidagi qişloqdan çiqqan yigit — Oktyabr inqilobida iştirok etiş — nufuzli va butun dunyoga maşhur diplomat karerasi». Bu syujet çiziğining manbai yaşirin inqilobçi, keyinçalik diplomat va xalq komissari Maksim Litvinov hayoti bölgan. Uning hayoti keskin burilişlar va haqiqiy sarguzaştlarga töla edi. Ammo mualliflar bu ğoyadan voz keçib, qahramonning faqat ismini — Maksim nomini qoldirişgan. Boş rolni ijro etiş uçun Moskvadagi Davlat yahudiy teatri rahbari Solomon Mixoels ham variantlardan biri sifatida rejalaştirilgan edi.

1932-yilda gazetalarda Kozintsev va Traubergning «uç qismli katta inqilobiy kinopoema» ustida işlayotgani haqida xabar berilgan. 1933-yilgi «Sovetskoye kino» jurnalida ssenariydan parçalar eʼlon qilingan. Ssenariy işçi nomi bilan «Bolşevik» deb atalgan, bu nom suratga oliş davrining deyarli butun davomida işlatilgan. Birinçi tahrirda Maksim — ozğin va sokin, biroz kulgili, savodli, içmaydigan yigit edi. Bu talablarga Erast Garin rol uçun sinovdan ötgan aktyorlar orasida töliq mos kelgan. Nataşа roli uçun Elena Kuzmina tanlangan edi. Ularning iştirokida bir neça epizod suratga olingan, ammo suratga oliş jarayoni töxtatilgan. Mualliflar boşqa tipajni tanlaşgan: rus folklorining, luboçnыy Petruşkadan tortib dostonli bogatirgaça bölgan xususiyatlarga ega qahramon:

«Maksimning yoşligi» — skaz uslubidagi, folklor ruhidagi hikoya. Garçi unda fojiaviy elementlar ham bor bölsa-da, bu ğalabakor Ivanuşka-ahmoq va Vasilisa Donişmandning 20-asr boşidagi hikoyasi.

Filmning premyerasi 1935-yil 27-yanvarda bölib ötgan.

Boris Çirkov — Maksim, yoş işçi

Stepan Kayukov — Dyoma (Dmitriy Savçenko), yoş işçi

Aleksandr Kulakov — Andrey, yoş işçi

Valentina Kibardina — Natasha, yaşirin işçi, keçki işçi maktabining öqituvçisi

Mixail Tarxanov — yaşirin inqilobçi Polivanov, yaʼni Minin, yaʼni Sedoy

Titrda körsatilmagan:

Boris Blinov — siyosiy mahbus

Vladimir Sladkopevtsev — qamoqxona boşliği

Pavel Volkov — bolşevik işçi

Irina Goşeva — mahbus ayol

S. Leontev — muhandis

Leonid Lyubaşevskiy — epizod

M. Şçelkovskiy — usta

Ssenariy va rejissura — Grigoriy Kozintsev, Leonid Trauberg

Operator — Andrey Moskvin

Tovuş operatori — Ilya Volk

Assistentlar — Nadejda Koşeverova, Xesya Lokşina, M. Nesterov

Bayan partiyasi — Mixail Makarov

Rassom — Evgeniy Enyey (titrda körsatilmagan)

Bastakor — Dmitriy Şostakoviç (titrda körsatilmagan)

Film mafkuraviy senzuradan qattiq ötgan. RSFSR xalq maʼorifi komissari Andrey Bubnovning uşbu filmning «Bolşevik» işçi nomli ssenariysiga rasmiy fikri VKP(b) MKning madaniyat va tarğibot bölimi mudiri Aleksey Stetskiyga 1933-yil 16-avgustda yuborilgan va unda «yoş işçining bolşevizmga yöli juda sxematik va xira tasvirlangan. Natasha obrazi epizodik. Eski bolşevik Polivanov baʼzi joylarda qiziq berilgan, lekin bir qança hiylalar bilan «ifloslangan» <…> Matnda bir qança kiçik nomuvofiqliklar bor (masalan, qamoqqa yozilgan konferensiya va qoçiş haqidagi yozuv)» deyilgan, şuningdek boşqa bir qança izohlar bölgan. Bubnovning yakuniy xulosasi: «ssenariy muvaffaqiyatsiz, bolşevik esa u yerda aslida yöq. Sarlavha mazmunga mos kelmaydi». VKP(b) MK aʼzosi Nikolay Antipov va Stetskiy ssenariyni birgalikda körib çiqib, tipik bolşevik obrazida köplab kamçiliklarni topişgan. Rejissyorlar ssenariyni bir neça marta qayta yozişgan, baʼzi maʼlumotlarga köra u sakkiz yoki töqqiz tahrirdan ötgan.

Tayyor film Stalinga yoqqan. Uning kinematografiya rahbari Boris Şumyatskiy bilan 1934-yil 18–19-dekabrda «Maksimning yoşligi» filmi haqidagi suhbat yozuvidan maʼlum bölişiça, hozir bölganlarning hammasi <…> rejissyorlik va operatorlik mahoratini hamda aktyorlar öyinini juda maqtaşgan. Stalin «ayniqsa ajoyib suratlar va yaxşi madaniy musiqani, ayniqsa prologda hamda garmon yakka ijrolarini» alohida taʼkidlagan. Yakunlab, Stalin şunday degan: «Yaxşi surat. Uni uçinçi marta tomoşa qilyapman va unda yangi-yangi jihatlarni kaşf etyapman. Mavzusi juda qiyin, çunki hamma narsa harakat kötarilişiga emas, balki eng qoronğu reaksiya davridagi yaşirin inqilobiy kuraşning kundalik hayotiga asoslangan. Bu işni öz zimmalariga olgan rassomlar haqiqatan ham eng oğir vazifaga qöl urişgan va uni yaxşi uddalaşgan». Stalinning sözlarini deyarli sözma-söz Vsevolod Pudovkin takrorlagan: «Surat tsar Peterburgidagi yangi yil bayramining portlaşi bilan boşlanadi. Ajoyib «Moskvin» fotosurati (operator Moskvin), Şostakoviç musiqasi, yorqin montaj şakliy mahorat namunasini yaratadi».

Zamonaviy tanqidçilar filmni tarğiboti deb baholaydi. Oliy iqtisod maktabining Darya Polyanskaya maqolasida film stalinça davrning kommunistik tarğibot namunasi sifatida körib çiqiladi: inqilobiy harakat qahramonlari irodali, kuçli va vatanparvar odamlar sifatida tasvirlanib, tomoşabinda ular bilan öxşaş böliş istagini uyğotadi. Bundan taşqari, bu film tomoşabinga inqilobni intelligentlar emas, balki proletariat amalga oşirgan degan fikrni singdirgan va Çirkov yaratgan obraz bu vazifani hal qilişga juda mos kelgan. Kinoşunos Maya Turovskaya bu filmda «„qahramon“ obrazi tarixiy haqiqatni çetlab ötib, töğridan-töğri mafkuraviy dogmadan qurilgan» deb yozgan va «plebey diktaturasi» öz qonuniyligini mustahkamlaşi uçun, mafkuraviy vazifalarni hal qiliş jihatidan, nemis «Hans Westmar — köpdan biri» filmi bilan parallel ötkazgan. Jorj Vaşington universitetining slavyan tillari, kinoşunoslik va xalqaro munosabatlar professori Piter Rollberg (ingl. Peter Rollberg) «Maksimning yoşligi»ni öz içiga olgan kinotrilogiyani janrning qatʼiy mafkuraviy kanonlariga mos keladigan sotsrealizm namunasi deb ataydi.

1935-yilda Moskvadagi 1-sovet XKFda birinçi mukofot.

Maksim haqidagi trilogiyaning asosiy yaratuvçilari Stalin mukofotining birinçi darajasiga sazovor bölişgan. Mukofot laureatlari: G. Kozintsev, L. Trauberg, B. Çirkov (1941).

AQŞning Milliy kinotanqidçilar kengaşining eng yaxşi xorijiy film uçun mukofoti.