Tinker Tailor Soldier Spy

1973-yilda MI-6 («Sirk») razvedkasi rahbari, şartli ravişda «Xöjayin» deb atalgan şaxs agent Jim Pridoni Vengriyaga yuboradi. U yerda Prido maʼlumot sotmoqçi bölgan vengriyalik general bilan uçraşişi kerak edi. Uçraşuvni sovet razvedkasi agentlari buzadi va Pridoni orqasidan otib yaralaydi. Bu voqea xalqaro mojaroga olib keladi, natijada «Xöjayin» va uning öng qöli Jorj Smayli isteʼfoga çiqişga majbur böladi, köp ötmay oğir kasal «Xöjayin» vafot etadi.

«Sirk»ning yangi rahbari bölib Persi Allelayn, rahbar örinbosari bölib Bill Heydon tayinlanadi, Roy Bland va Toби Esterhazi esa uning eng yaqin ittifoqçilari böladi. «Xöjayin» rahbarligi davrida ham Allelayn sovet razvedkasi yuqori qismida joylaşgan axborotçi haqida xabar bergan edi. Bu axborotçi unga maxfiy maʼlumotlarni yuborar va ular şartli ravişda «Qora sehr» deb atalardi. «Xöjayin» va Smayli bunga şubha bilan qaraşgan. Allelayn axborotçidan olgan maʼlumotlarni amerikaliklar bilan almaşadi, evaziga AQŞ razvedkasining qimmatli maʼlumotlarini oladi.

Vazir örinbosari, razvedka kuratori Oliver Leykon isteʼfoga çiqqan Smaylidan MI-6da uzoq vaqtdan beri işlab kelayotgan «qöşpiön»ni aniqlaşni söraydi. Smayli «Sirk»dan u bilan bir vaqtda ketgan odamlar bilan suhbatlaşadi. Ulardan biri, Konni Saks, Smayli ketganidan keyin Allelayn tomonidan işdan böşatilgan edi, çunki u sovet diplomati Polyakovga nisbatan şubhalarini bildirgan edi. Yana biri, Jerri Uesterbi, Pridoga hujum bölgan keçada navbatçi ofitser bölib işlagan. U protokolga köra öşa keçada voqea haqida xabar beriş uçun Smayliga qönğiroq qilganini, ammo uning xotini Smayli uyda yöqligini aytganini hikoya qiladi. Köp ötmay MI-6ga Heydon keladi va voqeani göyo klubdagi telegraf lentasidan bilganini aytadi. Biroq Smayli, Heydon bu haqda uning xotinidan eşitgan bölişi kerak deb hisoblaydi, çunki Smayli safarda bölganida Heydon uning xotini bilan jinsiy aloqada bölgan.

Uyiga qaytgan Smayli öz kvartirasida «Sirk»dan qoçib ketgan agent Rikki Tarrni topadi. Tarr Istanbulga sovet agenti Borisni verbovka qiliş uçun yuborilganini aytadi. U yerda u Borisning xotini Irina bilan romanga kirişadi, Irina ham razvedka uçun işlaydi, şu sababli Tarr belgilangan muddatda vataniga qaytmaydi. Irina Tarrga MI-6 saflarida Karla nomli sovet josusi tomonidan yuborilgan «qöşpiön» borligini aytadi. Tarr bu haqda Britaniya razvedkasiga xabar beradi va qaytib keliş buyruğini oladi. Şu keçasi Boris va Istanbuldagi britaniyalik aloqaçi öldiriladi, Irina esa öğirlanib SSSRga olib ketiladi. Britaniyaliklar Tarrni dezertirlikda va Boris hamda aloqaçining öldirilişida ayblaydi, şu sababli Tarr qoçib ketadi. Smayli tergovda unga yordam beradigan Piter Gillemga MI-6dan navbatçilik jurnalini öğirlaşni topşiradi. Ular Tarr tomonidan yuborilgan xabar haqidagi yozuvlar öçirilganini aniqlaydi va Tarrning hikoyasi haqiqat ekanini tuşunişadi.

Smayli yaradan tuzalgan va operatsiya muvaffaqiyatsizligi tufayli vatanga qaytarilgan Jim Pridoni topadi. Prido unga Vengriyaga safarining haqiqiy maqsadini oçib beradi: «qöşpiön»ning ismini biliş. «Xöjayin» gumon qilinganlarga kodli nomlar bergan edi: «Qalayçi» (Allelayn), «Tikuvçi» (Heydon), «Askar» (Bland), «Kambağal» (Esterhazi) va «Gadoy» (Smayli). Prido unga sovet agentlari tomonidan qanday qiynalgani va Irinaning öldirilganini aytadi, bu esa Tarrning hikoyasini tasdiqlaydi. Smayli Allelayn, Heydon, Bland va Esterhazi Polyakov bilan maxfiy kvartirada uçraşib, «Qora sehr» materiallari evaziga unga MI-6 haqida arzimas maʼlumotlarni berganini tuşunadi. Bu bilan ular Polyakov öz vazifasini bajarayotganiga sovetlarni işontirişgan. Aslida esa haqiqiy maʼlumotlar oqib ketgan, Polyakov tomonidan uzatilayotgan materiallar esa «soxta» bölib çiqqan. Bu soxta maʼlumotlar amerikaliklarni öz axborotlarini britaniyaliklar bilan bölişişga majbur qiliş maqsadida tayyorlangan bölib, keyinçalik KGB qöliga tuşişi kerak edi.

Smayli maxfiy kvartira manzilini Esterhazidan oladi, Tarr esa «qöşpiön» Polyakov bilan uçraşib maʼlumot uzatmoqçi bölişini bilgan holda Parijdagi bölimga jönab ketadi. Smayli kvartirada kutib turadi va josus Heydon ekanini aniqlaydi. Vengriyaga jönaşdan oldin Prido özi bilan romantik munosabatda bölgan Heydonni ziyorat qilgan va «Xöjayin»ning şubhalari haqida aytgan edi, şu tariqa özini ham xavf ostiga qöygan edi. MI-6 Heydonni SSSRga topşirmoqçi böladi, ammo Prido Heydonning xiyonatini keçirmaydi va uni öldiradi. Smayli MI-6 rahbari sifatida qaytib keladi. Filmning yakuniy sahnasida Xulio Iglesiasning maşhur «La Mer» qöşiği yangraydi. Tanqidçilarning fikriça, bunday yakun tomoşabinni kutilmaganda hayratga soladi va şu bilan birga unga zavq bağişlaydi.