«Muniç» (Munich) — 1972-yilgi Myunxen Olimpiadasi paytida falastinlik «Qora sentyabr» guruhi isroillik sportçilarni garovga oldi, natijada ön bir sportçi halok böldi. Isroil hukumati javoban «Mossad» agentlaridan iborat guruh yuboradi va bu hujumga aloqador böganlarni topib jazolaşni topşiradi. Guruh rahbari Avner Isroilni tark etib, homilador xotinini qoldirişga majbur böladi. U şu bilan birga «Mossad» bilan rasmiy hamkorlikni töxtatişi kerak.
Rejissyori — Steven Spielberg, ssenariy muallifi — Tony Kushner, musiqasini John Williams yozgan. Boş rollarda Eric Bana, Daniel Craig, Ciarán Hinds, Mathieu Kassovitz va Geoffrey Rush ijro etgan. Film şpionaj, drama va triller janrlarini birlaştiradi. Studiya — Amblin Entertainment. «Muniç» 2005-yil 23-dekabrda AQŞ ekranlariga çiqdi. U Jorj Jonasning kitobi asosida suratga olingan va «Oskar» mukofotiga eng yaxşi film sifatida nomzod qilib körsatilgan. Xronometraji — 163 daqiqa.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Eric Bana, Daniel Craig, Ciarán Hinds
·Ensiklopediyadan
Ölimo kanuniy özbekça uçun bu yerda maqolaning rus tilidagi matnini özbek tiliga tarjima qildim.
Mana tarjima:
«Muniç» (ingl. Muniç) — 2005-yilgi amerikalik badiiy film, rejissyori Stiven Spilberg. Filmda 1972-yilda Myunxen Olimpiadasidagi terror hujumi va undan keyin Isroil maxsus xizmatlari tomonidan amalga oşirilgan qasos operatsiyasi hikoya qilinadi. Kartina yovuzlikka qarşi kuraşning ruxsat etilgan şakllari, şuningdek, arab-isroil ziddiyatining tarixiy retrospektivasi haqidagi axloqiy savollarni kötaradi.
Film kanadalik jurnalist Jorj Jonasning «Vengeance: The True Story of an Israeli Counter-Terrorist Team» kitobi asosida suratga olingan. Şu kitob asosida 1986-yilda «Gideonʼs Sword» teleфilmi ham suratga olingan. Film «Oskar» mukofotiga eng yaxşi film sifatida nomzod qilib körsatilgan. 2017-yilda The New York Times naşri uni 21-asrning «eng yaxşi filmi» röyxatida 16-öringa qöygan.
3Syujet
5-sentabr 1972-yilning tuni falastinlik «Qora sentyabr» guruhi Myunxendagi Olimpiada öyinlarida isroillik…
5-sentabr 1972-yilning tuni falastinlik «Qora sentyabr» guruhi Myunxendagi Olimpiada öyinlarida isroillik sportçilar guruhini garovga oldi va sportçilarning hayoti evaziga uçiş huquqi bilan samolyot talab qildi. Nemis politsiyasi falastinliklarni tuzoqqa tuşirib, garovdagilarni qutqarişga urinadi, ammo ularning hisob-kitobi notöğri çiqdi: otişma davomida barça isroillik sportçilar öldirildi. Filmda bu voqealarning bir neça parçasi körsatiladi.
Fojiadan keyin Isroil Boş vaziri Golda Meir özining sobiq şaxsiy qöriqçisi, «Mossad» xodimi Avner Kaufmanni çaqiradi. U Avnerga terrorga aloqador falastinliklarni yöq qiliş operatsiyasiga rahbarlik qilişni taklif etadi. Avner öz kuratori Efraimdan körsatmalar oladi: uning guruhi uçun Şveytsariyaning bir bankida hisob-varaqlar tayyorlangan bölib, ularga operatsion xarajatlar va guruh aʼzolarining maoşi tuşadi. Efraimning guruhiga Janubiy Afrikalik haydovçi Stiv, belgiyalik öyinçoq ustasi va portlovçi moddalar böyiça mutaxassis Robert, sobiq TSAHAL askari va «tozalovçi» Karl, şuningdek, hujjatlarni soxtalaştira oladigan daniyalik Hans kiradi. Avner Isroilni tark etişga va homilador xotini Dafnani qoldirişga majbur böladi. Şu bilan birga, u hujjatlar böyiça «Mossad» bilan har qanday hamkorlikni töxtatişi kerak, toki heç kimga körsatma bermasin.
Pul va aloqalar yordamida operativçilar birinçi taşkilotçiga yetib boradi: Rimda ular «Ming bir keça»ni italyan tiliga tarjima qilayotgan Vail Zuayterni otib öldiradi. Keyin ular Parijga köçadi, u yerda Avnerga yangi nişonlar haqida maʼlumotni fransuz Lui yetkazib turadi. U ularga bir-birlari haqida heç narsa bilmasliklari kerakligini aytadi. Ikkinçi qurbon Mahmud Hamşari böladi, unning telefoniga portlovçi modda joylaştiriladi (bir paytda operatsiya deyarli barbod böladi, çunki göşakni tasodifan uning qizi kötarib qoladi). Avner qisqa muddatga xotinining oldiga boradi, u unga qiz farzand tuğgan böladi, va onasi bilan gaplaşadi, u isroil uruşlarida şuhrat qozongan, ammo öğli tuğilgan paytda qamoqda ötirgan otasini eslaydi. Keyin guruh Kiprga yetib boradi, u yerda mehmonxonada Husayn Abd al-Şirning matrasi ostiga bomba qöyiladi, ammo kuçli portlaşdan butun qavat vayron böladi, Avner esa deyarli halok bölmoqçi böladi. Yonidagi xonada tunagan isroillik yoş turmuş qurgan juftlik tirik qoladi. Robertni esa Lui bergan juda kuçli portlovçi moddada aybdor deb topişadi.
Ularning keyingi topşiriği Beyrutda amalga oşadi: «Yoşlik bahori» operatsiyasi davomida ular hujumning yana uç taşkilotçisini yöq qilişadi, bular Muhammad Yusuf al-Najjor, Kamol Advon va Kamol Nosir bölişadi. Ammo operatsiya davomida operativçilarda maqsadga muvofiqligi haqida tobora köproq savollar paydo böladi: öldirilgan taniqli falastinliklarning örnini yangi odamlar egallaydi, Isroil fuqarolariga qarşi hujumlar va ularning qurbonlari soni tobora ortib boradi (bundan taşqari, Beyrutda tinç fuqarolar ham öq ostida qoladi). Falastinlik jangçilarni yöq qiliş operatsiyalariga parallel ravişda Avner Luining otasi bilan tanişadi. U yirik yer egasi bölib, Ikkinçi jahon uruşi davrida oilasining fojiali taqdiri haqida gapirib beradi va prinsip yuzasidan heç qanday hokimiyat bilan hamkorlik qilmasligini taʼkidlaydi.
Lui Avnerga Afinada yaşirinib yurgan Zayid Muxassi haqida xabar beradi. Lui tomonidan tayyorlangan boşpanada isroilliklar FOAO jangçilari guruhiga duç keladi, ammo ular özlarining turli çap taşkilotlarga (ETA, IRA, ANC, Qizil armiya fraksiyasi) mansubligiga işontirişadi. Hamma tinç uxlab yotganda, özini nemis deb taniştirgan Avner falastinlik Ali bilan suhbatlaşadi: u öz siyosiy eʼtiqodlarining töğriligiga qatʼiy işonadi va mustaqillik uçun kuraşda Falastin ğalabasi uçun hammasidan voz keçişga tayyor. Muxassiyni yöq qilişga uriniş paytida oldindan qöyilgan portlovçi modda işlamay qoladi va Karl özi xonaga kirib, u yerga granata otadi. Portlaşda Karl yaralanadi, çekiniş paytida esa otişma boşlanadi, unda Ali va falastinliklarni qöriqlab turgan KGB xodimlaridan biri halok böladi.
Yaqinda Isroil elçixonasi binosida portlaş sodir bölgan Londonda guruh asosiy fitnaçini — Ali Hasan Salomani topadi. Ammo uni yöq qilişga uriniş bir guruh mast amerikaliklar tufayli barbod böladi, ular Avner va uning hamrohlari bilan janjallaşadi (keyinçalik maʼlum böladiki, ular CIA agentlari bölgan). Lui Avnerga CIA Salomani himoyasiga olgani va u AQŞ diplomatlariga hujum qilmasligi evaziga unga pul ötkazib tургани haqida gapirib beradi. Şu orada guruh yöqotişlarga uçraydi: öz xonasida Karl otib öldiriladi, u şu oldin bir ayol bilan tanişgan edi (Avner ham u bilan gaplaşgan edi). Maʼlum böladiki, bu ayol Niderlandiyalik yollanma qotil ekan. Operativçilarning uçtasi (qörqib ketgan Robertdan taşqari) uni topib, uning iltijolariga quloq solmay, uyda otib öldiradi. Keyin kimdir Hansni piçoqlab öldiradi va jasadini boğdagi skameykaga taşlab ketadi, Robert esa öz ustaxonasidagi portlaşda halok böladi. Avnerda paranoya boşlanadi: unga kuzatuv ostida bölib turgandek tuyuladi, uyida tinglaş qurilmalari yoki hatto portlovçi modda yaşiringan bölişi mumkindek tuyuladi.
Avner va Stiv Lui orqali Ali Hasan Salomaning Ispaniyada villada yaşirinib yurganini bilib olişadi. Ammo uni yöq qilişga urinişda ular deyarli falastinliklar qöliga tuşib qolişadi, boşlangan otişmadan keyin esa zörğa qoçib qutulişadi. «Mossad» Avnerni uyga çaqirib oladi: askarlar uni qahramon sifatida kutib olişadi, ammo u depressiyaga tuşgan. Maʼlum bölişiça, Stiv Luining falastinliklarga ham maxfiy ravişda maʼlumot yetkazganiga işongan, Avner esa bunga işonmaydi. Hafsalasi pir bölgan Avner «Mossad»dan ketişini eʼlon qiladi va xotini bilan qizi yaşaydigan Bruklinga jönaydi, ammo u yerda ham uni travmadan keyingi stress taʼqib qiladi. Bir payt Avner kimdir uni doimo kuzatib turganini sezadi, Luining otasi bilan telefon orqali suhbatlaşganda esa u bu operativçining haqiqiy ismini bilişini bilib oladi. Luining otasi şuni aytadiki, uning oilasidan Avnerga va uning yaqinlariga heç qanday töğridan-töğri xavf yöq.
Avner Isroil elçixonasiga bostirib kiradi: uni u yerdan zörlik bilan haydaşsa ham, u «Mossad»dan oilasini tinç qoldirişni va unga heç qanday tadbirda iştirok etişni taklif qilmaslikni talab qiladi. Köp ötmay Efraim AQŞda Avner bilan uçraşadi va uni xizmatga qaytişga köndirişga urinadi, Avnerning barça işlari faqat mamlakat manfaatiga xizmat qilgan va qiladi, deb taʼkidlaydi. Avner esa javoban Efraimni «non bölişib» uning oilasi bilan keçki ovqatga taklif qiladi, ammo u ham rad etadi. Ikkalasi yaraşmasdan ajralib ketişadi.
4Mukofotlar va nominatsiyalar
2007 — «Grammy» mukofoti, eng yaxşi kompozitsiya uçun (Jon Uilyams, «A Prayer For Peace»), şuningdek,…

2007 — «Grammy» mukofoti, eng yaxşi kompozitsiya uçun (Jon Uilyams, «A Prayer For Peace»), şuningdek, filmning eng yaxşi saundtreki nominatsiyasi (Jon Uilyams)
2006 — «Oskar» mukofotiga beş nominatsiya: eng yaxşi film (Kathleen Kennedy, Stiven Spilberg, Barry Mendel), eng yaxşi rejissyor (Stiven Spilberg), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Tony Kuşner, Eric Roth), filmga eng yaxşi musiqa (Jon Uilyams), eng yaxşi montaj (Michael Kahn)
2006 — «Golden Globe» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (Stiven Spilberg), eng yaxşi ssenariy (Tony Kuşner, Eric Roth)
2006 — «Critics' Choice» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi rejissyor (Stiven Spilberg)
2006 — AQŞ Rejissyorlar gildiyasining badiiy film rejissurasi böyiça eng yaxşi ish uçun nominatsiyasi (Stiven Spilberg)
2005 — AQŞ Milliy kino tanqidçilar kengaşi reytingi böyiça yil eng yaxşi filmlari önligiga kiriş
5Tanqid
Film ğarb matbuotida yaxşi baholandi. Rotten Tomatoes saytida kinotanqidçilarning 78 foizi ijobiy fikr…

Film ğarb matbuotida yaxşi baholandi. Rotten Tomatoes saytida kinotanqidçilarning 78 foizi ijobiy fikr bildirdi, ularning fikriça, «„Muniç“ öz oliy maqsadiga erişa olmasa-da, yeçilmas siyosiy ziddiyatning namoyon bölişiga xolis va siyosiy jihatdan betaraf, qiziqarli nigohdan qaraydi va tomoşa qilişga arziydi». Metacritic saytida filmning örtaça reytingi 39 ta şarh asosida 100 balldan 74 ball böldi.
Falastinlik tanqidçi Asad Abu-Xalil öz şarhida filmni keskin tanqid qilib, Spilbergni voqealarni siyosiylaştirilgan, bir tomonlama yoritişda va bir qator faktlarni jim turişda ayblagan.
Spilberg ijodiga nisbatan Isroil maxsus xizmatlari vakillari ham kam bölmagan darajada keskin fikr bildirişdi. «Mossad»ning sobiq rahbari Şabtay Şavit filmdan keyingi munozarada çiqişida, filmda Isroilning Olimpiya qişloğidagi qirğinga reaksiyasi körsatilgani haqidagi daʼvolarni butunlay rad etdi va «kartinaning haqiqat bilan heç qanday aloqasi yöq», deb taʼkidladi.
Filmni «professional bölmagan» va butunlay «norealistik» deb atagan Rafi Eytan böldi. Myunxen voqealaridan keyin «Mossad»ning operativ boşqarmasi boşliği bölgan u. Kartinani salbiy baholagan yana biri — Isroil ŞABAK sobiq direktori va içki xavfsizlik vazirining sobiq örinbosari Avi Dixter, u filmni «bolalar sarguzaşti hikoyasi»ga öxşatdi.
Tanqidga javoban Spilbergning Isroildagi vakili Alan Mayer, Spilberg bu filmni «Myunxende sodir bölgan voqeani dunyo unutmasligi uçun» suratga olganini aytdi va «bu dramani hujjatli kino yoki jurnalistika ishi bilan bir xil mezonlar bilan baholab bölmaydi», deb qöşimça qildi.
Unga göyo polemika qilgandek, War Online saytidagi şarhida Boris Tenenbaum özining «filmga qarşi uzun daʼvolar röyxatini» quyidagi sözlar bilan asoslaydi: «Biroq hatto sanʼat asarida ham asarning öziga xos içki mantiqi bölişi kerak».
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB7Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Мюнхен (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.



