"To Be and To Have" (fransuzça asl nomi: Être et avoir; Buyuk Britaniyada ham şu nom bilan çiqarilgan) — Nicolas Philibert rejissyorlik qilgan, kiçik qişloq maktabi haqidagi 2002-yilgi fransuz hujjatli filmi. Film 2002-yilgi Kann kinofestivalida «Tanlovdan taşqari» film sifatida namoyiş etilgan va tijorat jihatdan muvaffaqiyat qozongan. Film maktab öqituvçisi tomonidan qözğatilgan muvaffaqiyatsiz sud jarayoniga sabab böldi. U özi va bolalarning ota-onalari filmning möljallangan tomoşabinlari haqida aldangananini hamda özi va bolalar ekspluatatsiya qilinganini aytdi.
Filmning sarlavhasi «to be and to have» deb tarjima qilinadi — bu fransuz tilidagi ikkita yordamçi feʼl.
Film Fransiyaning Puy-de-Dôme departamentidagi Saint-Étienne-sur-Usson kommunasidagi boşlanğiç maktab haqida. Kommunaning aholisi ikki yuzdan biroz ortiq. Maktabda tört yoşdan ön ikki yoşgaça bölgan bolalar aralaş yoşda bitta kiçik sinfda öqiydi. Ularga bağişlangan öqituvçi janob Lopez bolalarga sabr va hurmat körsatadi. Bir öquv yili davomida biz ularning hikoyasini kuzatamiz.
Film bir qança mukofotlarga sazovor böldi, jumladan, 2003-yilgi Sakramento fransuz kino festivalining Tomoşabinlar mukofoti.
1Rollarda
2Tanqidiy baho
Rotten Tomatoes saytida filmga 59 ta şarh asosida 97% maʼqullaş reytingi berilgan, örtaça baho esa 8,1/10.…
Rotten Tomatoes saytida filmga 59 ta şarh asosida 97% maʼqullaş reytingi berilgan, örtaça baho esa 8,1/10. Saytning tanqidiy xulosasi şunday: «Öqituvçi va uning öquvçilarining kiçik, nozik va taʼsirçan portreti». Metacritic saytida film 26 ta tanqidçi asosida 100 ballik şkalada 87 ball oldi, bu «umumiy eʼtirof» degani.
3Sud jarayoni
Film kinoteatrlarda maşhur bölganidan keyin hujjatli filmdagi asosiy şaxs Lopez filmning yaratuvçilaridan 2…
Film kinoteatrlarda maşhur bölganidan keyin hujjatli filmdagi asosiy şaxs Lopez filmning yaratuvçilaridan 2 million yevro foydaning bir qismini undiriş uçun sud jarayoni boşladi, ammo muvaffaqiyatga erişa olmadi. Uning asosiy daʼvolaridan biri şu ediki, filmçilar uning tasvirini ruxsatsiz işlatgan. Fransiya kino kasaba uyuşmalari ogohlantirdi: agar Lopez ğalaba qozonganida, bu «hujjatli filmning ölimi» bölardi va muhim tamoyilni buzardi — iştirok etgan kişilarga iştiroki uçun pul tölanmasligi kerak.
Sud jarayonidan keyin gapirib, Lopez özi, bolalar va ularning oilalari film işlab çiqaruvçi kompaniya tomonidan filmning maqsadi va möljallangan tomoşabinlari haqida aldanganini aytdi:
«Bizni aldaşdi. Işlab çiqaruvçi kompaniya menga va bolalarning oilalariga bir öqituvçili qişloq maktabi hodisasi haqida kiçik hujjatli film suratga olayotganlarini aytdi va film asosan taʼlim maqsadlarida işlatilişini aytişdi. Ular bu çeklangan namoyiş bölişini aytdi va filmni tijorat maqsadida reklama qiliş haqida heç qaçon gapirişmadi....Biz uning butun mamlakat böylab kinoteatrlarda, DVD tarzida yoki çet elga tarqatilişini umuman bilmasdik».
Sud qarori şunday böldi: Lopez Kann kinofestivaliga baʼzi öquvçilar bilan birga borgani va filmning muvaffaqiyati haqida takror-takror oçiq mamnuniyat bildirgani uning tasviridan foydalanişga jim rozilik bergani sifatida baholandi.
Fransuz ommaviy axborot vositalari Lopezni tanqid qilgan, bir gazeta esa şunday sarlavha bilan çiqqan: «To be and to have: öqituvçi ega bölişni afzal köradi». Biroq Lopezning aytişiça, uni pul heç qaçon qiziqtirmagan: «Men şunçaki film kompaniyasini mening huquqlarimni tan olişga majbur qilmoqçiman». Lopezni uning sobiq öquvçilarining aksariyat oilalari qöllab-quvvatladi, ulardan baʼzilari özlari ham film kompaniyasini sudga berişini aytdi.
Lopez filmning yoş öquvçilarga kutilmagan eʼtibor olib kelgani ularning baʼzilarini ruhan jarohatlaganini aytdi:
«Filmi çiqqunga qadar juda barqaror va baxtli bölgan bir bola kutilmagan şuhrat tufayli şunçalik ezilib ketdiki, u tunda siydik qila boşladi va qoronğudan qörqadigan böldi....Boşqa bolalar iştiroklari tufayli yangi örta maktablarida masxara qilindi. Hammasi filmning töğridan-töğri oqibati sifatida katta stressga duçor böldi».
4Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «To Be and to Have» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.