To love

1967-yil yanvarida «Moldova-film» studiyasi Kinokomitetning SSSR Boş ssenariy-tahририyat kollegiyasiga (GSRK) M. Kalikning «Ön marta muhabbat haqida» ssenariysini taqdim etdi, bu ekspertlar orasida eng qarama-qarşi fikrlarni uyğotdi:

Şunga qaramay, film baribir işga tuşirildi.

Birinçi novelladagi «fiziklar va liriklar» xonadoni dekoratsiyada suratga olindi, «Leningrad» novellasi Neva şahrining qişki tabiatida, «Moskva» novellasi poytaxt köçalari va maydonlarida, moldova novellasi esa Dnestr sohilida, Sorok daştida suratga olindi.

Mirча rolu uçun Vasile Breskanu, Yakov Burgiu, Vladimir Vysotskiy sinovdan ötişdi, ammo rejissyor ularning barçasidan GITISning uçinçi kurs talabasi Georghe-Ioan Şvitkini afzal kördi. Montaj jarayonida Kalik ikkinçi novelladagi Yevgeniy Yevstigneev iştirokidagi kulgili va ğamgin epizoddan voz keçdi: «U strukturaga siğmayapti».

Inessa Tumanyanning taşabbusi bilan xronika guruhi Petrovka va Kuznetskiy köprigi burçagidagi kafeda köça epizodini suratga olişga muvaffaq bölganda, Kalik qiçqirdi: «Hammasi! Men filmning kalitini topdim!»

1968-yil boşida tayyor film Kinokomitetga taqdim etildi va natijada GSRK boş muharriri I. A. Kokoreva tomonidan talab qilingan majburiy tuzatişlar röyxatini oldi. Kollegiyaning asosiy zarbasi filmning hujjatli qismiga tuşdi.

Yakuniy montaj vaqtida rejissyor aytilgan izohlarni hisobga oldi va ularning köpini bajardi. Ammo endi Moldova SSR Respublika Kinokomitetining ehtiyotkorligi ortib ketdi va studiya direktori L. G. Mursega rejissyorni çetlab ötib, bir qator epizodlarni, jumladan «Qöşiqlar qöşiği»dan epigraflarni va ruhoniy Aleksandr Menning monologini kesib taşlaş haqida buyruq berdi, şundan söng film yana Moskvaga yuborildi.

…Filmga nisbatan qilingan qisman qisqartirişlar kartinaning jiddiy ğoyaviy kamçiliklarini bartaraf etmadi<…>. Hamon biz «Lyubit» filmining muallif konsepsiyasi notöğri ekanligini, asosan xronika materialini notöğri tanlaş tufayli ekanini tasdiqlaşga majburmiz. Kartina mohiyatan özgarmadi. Şuning uçun oldingi variant böyiça xulosamiz kuçda qolmoqda.

Kişinyovda kartinani yana kesişga kirişişdi, rejissyor yana çetlatildi. 1968-yil iyuniga kelib, 400 metrdan ortiq xronika kesib taşlandi (töliq ikki xronika epizodi: 16–17 yoşli öğil-qizlar bilan raqs maydonçasidagi va «Literaturnaya gazeta» tahririyatidagi yozuvçilar va jurnalistlar bilan), yoşlarning muhabbatga, axloq va odob masalalariga soğlom munosabatini taʼkidlovçi taxminan 160 metr yangi kadr qöşildi.

Şu orada M. Kalik Butunittifoq muallif huquqlarini himoya qiliş boşqarmasiga murojaat qilib, filmni öz muallif ğoyasiga muvofiq tiklaşni yoki titrlardan familiyasini olib taşlaşni söradi va titrlardagi özgarişlar qiymatini unga tegişli haqdan qoplaşga tayyorligini bildirdi. Ammo «F. T. Ermaş bilan kelişuvga köra, film böyiça keyingi çoralar körilmasin» degan rezolyutsiyani olgaç, Kinokomitet SSSR işni çözdi va köp ötmay kartinani «ikkinçi ekran» sifatida prokatga çiqardi.

Mixail Kalik filmning öz versiyasini «yopiq auditoriyalarda» namoyiş etib, sudga murojaat qilmoqçi böldi, ammo sud bölib ötmadi, aksinça, rejissyorga noqonuniy tadbirkorlik böyiça jinoyat ishi oçildi va tintuv vaqtida muallif varianti musodara qilindi. Rejissyor 1971-yilda emigratsiyaga ketganidan keyin kartina umuman prokatdan olib taşlandi.

1990-yilda «Zodiak» kinostudiyasi (Maksim Gorkiy nomidagi Kinostudiyaning bölinmasi) va «Sirtey Mixail Kalik» (Isroil) iştirokida rejissyor filmni qisman tikladi, ammo tsenzura kesib taşlagan barça epizodlarni topiş imkoni bölmadi:

Birinçi novella

Aleksey Eyböjenko — ziyofatdagi yigit

Marianna Vertinskaya — ziyofatdagi qiz

Igor Kvaşa — Igor, ziyofat mehmoni

Yekaterina Vasilyeva — Igorning dösti

Andrey Mironov — ziyofatdagi yigit

Anastasiya Voznesenskaya — globusli qiz

Valentin Nikulin — yolğiz mehmon

Valentina Karavayeva — magnitofondan eşitiladigan ayol ovozi

Ikkinçi novella

Sergey Gurzo — Sergey

Natalya Çetverikova — Vera, Sergeyning qizi

Alisa Freyndlix — Anya, konduktor

Lyudmila Vagner — Böron

Mixail Kalik — Dekabristlar maydonidagi ötkinçi

Uçinçi novella

Svetlana Svetliçnaya — şimollik ayol

Lev Kruglyy — moskvalik

Naum Kavunovskiy — mehmonxona administratori

Yelizaveta Nikişçixina — dvornik ayol

Törtinçi novella

Antonina Lefti — Nutsa

Georghe Şvitki — Mirча

Mixail Badikyanu — Morar, Mirçaning otasi

Hujjatli kadrlar:

Aleksandr Men — kameo (titrlarda yöq)

Tatyana Romanova — beretli qiz (titrlarda yöq)

Ssenariy: Mixail Kalik

Rejissyor: Mixail Kalik

Boş operator: Dmitriy Motorniy

Kompozitor: Mikael Tariverdiyev

Qöşiq matni: Yevgeniy Yevtuşenko

Xronika rejissyori: Inna Tumanyan

Xronika operatori: Aleksandr Koltsatiy

Rassomlar: Stanislav Bulgakov, Aureliya Roman

Tovuş operatori: Yuriy Oganjanov

Ikkinçi rejissyor: Iosif Soslend

Ikkinçi operator: Vladimir Brusin

Muharrir: Aleksandr Konunov

Grim: Naum Markzitser

Montajçilar: J. Dubçak, N. Kuptsova

V. Lyudvikovskiy boşçiligidagi çolğu ansambli

A. Vasilyev boşçiligidagi çolğu ansambli («Qöşiquvçi gitaralar»)

Direktor: M. Şçerbak

Muhabbat va noqulay sovet erotizmi haqidagi tört novella bölib, ularda sovet «yangi tölqin» kinosining eng yaxşi filmlarida bölgan hamma narsa bor: pastkaşlik çegarasidagi samimiyat, Antonioni va Godar taʼsiri hamda «iliqlik» (ottepel) va uning avlodidan hafsalaning pirişi. …Kalik filmi şu jihatdan ajoyib, çunki törtinçi novellada bu hamişa kosmopolit bölgan rejissyor insonsiz şaharga (sovet tanqidçilari yozganidek, begonalaşuv va muloqotsizlik qalʼasi) «ijobiy ideal»ni qarşi qöydi. <…> Va bu ideal — somon uyumidagi muhabbat, yoş dehqonlar Nutsa (Antonina Lefti) va Mirçaning (Georghe Şvitki) oddiy ehtirosi, qöpol provinsiyaning patriarxal odatlari.