Tumbbad

Rejissyor Rahi Anil Barve filmning nomi Şripad Narayan Pendsening marathi romani «Tumbadçe Khot»dan olinganini aytgan. U birinçi qoralamani 1997-yilda, 18 yoşida yozgan. 2009–2010-yillarda u sakkiz oy içida 700 sahifalik storiborod yaratgan, uni «hamma narsa asoslanadigan langar» deb atagan. Barve ssenariyni döstining 1993-yilda Nagzira yovvoyi hayvonlar qöriqxonasida aytib bergan hikoyasi asosida yozgan, bu hikoya uni «iştonini ivitib yuborgan». Bu marathi yozuvçisi Narayan Dharapning «Aaji» hikoyasi edi. Dharap Stephen King tarjimoni va H. P. Lovecraftning «Cthulhu afsonasi» muallifi bölib, «Aaji»ni Kingning «Gramma» hikoyasi asosida yozgan, unda ham Cthulhu afsonasidan Hastur bor edi (film, şuningdek, Dharapning yana bir qisqa hikoyasi «Bali»dan qisman ilhom olgan). Yillar ötib, Barve Dharapning hikoyasini qayta öqiganda, uni «butunlay xira, odatiy va esda qolmaydigan» deb topgan. U anglaganidek, «aynan döstimning hikoya qilişi... ruhimda öçmas iz, yöq, çandiq qoldirgan», şu tufayli hikoya «tirik qolgan». Barve hikoyaning asosiy ğoyasini — ayyor pulqarz beruvçi haqida — va yana bir asari, yaʼni bobosi bilan yolğiz qolgan, iblis egallagan qiz haqidagi hikoyani olib, ssenariy yozişni boşlagan. U prodyuser topgan, ammo 2008-yilda ular çekinişgan. Keyin moliyalaştiriş topilgan va asosiy suratga oliş 2012-yil musson mavsumida boşlangan.

Sohum Şah Vinayak Rao rolidan körsatilgan, bu rol uçun u sakkiz kilogramm (ön sakkiz funt) vazn qöşgan. Işlab çiqariş olti yil davom etganligi sababli, u butun davr mobaynida qahramonining körinişini saqlab qolgan. Şah hikoyani birinçi marta eşitganda hayratda qolganini aytgan, çunki u «hind kinosida bunday narsani körmagan». U buni «Vikram Baital» va «Pançatantra»ga öxşaş deb topgan. Barve filmning asosiy mavzusi oçközlik ekanini va filmning dastlabki yarim soati «Dharap hikoyalari olami»da ekanini aytgan. Filmda Hastar körsatiladi, u filmda aytilgan afsonaga köra, ovqat va oltinga oçközligi uçun ona maʼbuda bağriga haydalgan. Film uç bobga bölingan, Barve buni «bugungi Hindiston sayohati»ning metaforasi deb atagan. Loyiha uç marta suratga oliş maydonçasiga çiqqan va yetti işlab çiqariş kompaniyasi unga opsion sotib olgan, ammo ular çekingan. Barve buning sababini şundaki, ularda «ularga taqqoslaş uçun heç narsa yöq edi, Tumbbadga öxşaş narsa heç qaçon sinab körilmagan» deb hisoblaydi. Şah Vinayak marathi bölgani uçun marathi talaffuzi va urğusi ustida işlagan. Anand Gandhi hammualliflik, kreativ direktor va ijroçi prodyuser vazifasini bajargan. Barvening dastlabki ğoyasi filmda Tumbbad qişloğining uçta turli hikoyasini aytiş edi; Gandhi va Miteş uni bitta odamning hikoyasiga aylantirişgan. Hastar afsonasi hikoyaga oxirgi qöşilgan element bölib, orqa fon vazifasini ötagan. Ssenariyni Barve, Prasad, Gandhi va Miteş Şah birgalikda yozgan.

Tumbbad dastlab 2008-yilda Navazuddin Siddiqui boş rolda iştirok etişi bilan işlab çiqarişga kiritilgan, ammo prodyuser çekingaç, tezda töxtatilgan. Şah va Gandhi qöşilgandan keyin 2012-yilda suratga olingan. Filmda dialog kam, u doimiy jismoniy harakat bilan, kam kesmalar bilan suratga olingan. Barve şunday degan: «Biz yomğirda, yuz yillar davomida heç bir odam oyoği tegmagan qadimiy joylarda suratga oldik. Men uçun Tumbbad joylari, uning böğiq havosi va vaqt ötişi tuyğusini inkor etuvçi yolğiz yomğirli muhit, xuddi personajlari kabi markaziy ahamiyatga ega». Monteajdan keyin Barve va Şah film «özi erişmoqçi bölgan narsaga erişa olmagani»ni anglaşgan. Keyin u qayta yozilib, qayta suratga olingan va suratga oliş 2015-yil may oyida yakunlangan. Maʼbad atrofidagi kiçik şahar dekoratsiyasi qayta yaratilişi uçun Onkareşvar hududidagi Mutha daryosi namuna sifatida olingan. Uç hafta içida ibodatxona atrofidagi kiçik şaharça töplami tiklangan. Film uçun eski Pune şahrining nusxa töplami yaratilgan. Sohum Şah Maharaştradagi konkanasth braxmanlarning anʼanaviy kiyimini kiygan. Film tabiiy yoruğlikda suratga olingan. Baʼzi sahnalar Mahabaleşvar va Tumbbad qişloğida ham olingan. Vizual effektlarni Sean Wheelan jamoasi, yaʼni Filmgate Films kompaniyasi bajargan, u şu bilan birga hammuallif prodyuser bölgan. Operator rahbari Pankaj Kumar bölgan, monteajni esa Sanyukta Kaza amalga oşirgan. Kumar 2006-yilda Barvening «Manjha» qisqa metrajli filmini suratga olgan va Tumbbad hikoyasini Barvedan bilgan.

Barve maʼlumot uçun hikoya kitobini tuzgan. Kumar suratga oliş jarayonini «uzoq, kuçli va jadal» deb atagan. Film körinişi «ğamgin va qoronği» bölişi qaror qilingan; qişloq «kun va tun örtasidagi aniq çegarasiz» vaqtdan taşqari körinişga ega bölişi kerak edi. Suratga oliş quyoş nurisiz, Red kamerada raqamli formatda amalga oşirilgan. Kumarning aytişiça, filmning butun suratga oliş jadvali yoritişga boğliq bölgan, doimiy yomğir va kulrang rang «doimiy ğamginlik va dahşat tuyğusi» bergan. U filmni faqat musson mavsumida, doimiy yomğir bilan suratga olişni xohlagan, çunki «har doim namlik» tuyğusini xohlagan: «Biz tomoşabinlar kinoteatrdan çiqqanda özlarini höl his qilişlarini istadik». Biroq öşa yili yomğir kam yoğgani sababli, Kumar yetarli yomğirga ega bölmagan. Jamoa sahnalar uçun sunʼiy yomğirdan foydalangan va bulutli osmon kutiş uçun soatlab kutişga töğri kelgan. Tumbbad Maharaştraning bir neça joylarida, jumladan Saswad va Satara tumanidagi qişloqlarda suratga olingan. Baʼzi sahnalar, şu jumladan bağr ketma-ketligi, Mumbaidagi qurilgan töplamlarda olingan. Kumarning aytişiça, jamoa bir neça yil davomida keng kölamli joylarni qidirgan, ular «zamonaviy aralaşuvsiz, minoralar va inşootlarsiz» katta manzaralarni izlagan. Şuningdek, zamonaviy meʼmoriy elementlarni öçiriş uçun vizual effektlarga byudjet yetmagan.

Filmda tört xil rang sxemasi bölgan: kök, sovuq kulrang, qizil va oltin. Davr filmi bölgani uçun zamonaviy yoritiş usullaridan qoçiş maqsadida köplab sahnalarda 50 ta fonus va çiroq işlatilgan. Bağr içidagi sahnalar vizual effektsiz 15 dan 20 kungaça suratga olingan. Hastar obrazi prostetik grim rassomi Gurpreet Singh Dhuri tomonidan qalin prostetik grim bilan yaratilgan, uni tayyorlaş esa olti-yetti soat talab qilgan. Şah kulrang közlar uçun butun film davomida kontakt linzalar taqqan. Butun film 100 dan 120 kungaça davom etgan, 2012 va 2015-yillarda tört suratga oliş jadvali bilan. Suratga oliş tugagandan söng, jamoa filmning «tomoşabinlar oldin körmagan narsaga aylanişga» «yarim yölda» ekanini his qilgan. Şundan keyin ssenariy qayta yozilgan, baʼzi sahnalar qöşilgan va hikoya «boyitilgan». Dekoratsiyalar qayta qurilgan va bağr qöşilgan. Filmning dekoratsiya rassomlari Nitin Zihani Çoudhary va Rakeş Yadav bölgan. Tadqiqot uçun ular Britaniya Hindistoni davridagi 18 va 19-asr fotosuratlaridan foydalanişgan. Ğorning içki qismi Pune yaqinidagi Purandare Vada qalʼasida suratga olingan. U eski va «yer tomonidan yutilgan» körinişda bölişi uçun jamoa butun joyga yaşil moxni yoyib çiqqan. Satara şahrida butun bozor yaratilgan, unda bir neça dökon bölgan, ammo ular filmda unçalik tez-tez işlatilmagan.

Filmning post-prodakşni ikki yarim yil davom etgan. Kaza, monteaj paytida buvining daraxt sahnasini qayta joylaştirgandan söng, Prasaddan dialoglarni qayta yozişni söragan. U «faqat foydalaniş mumkin bölgan barqaror kadrlarni tanlab, maʼlum tartibda joylaştirgan, söng Adeşga qönğiroq qilib, monteajga muvofiq dialoglarni qayta yozişni söragan». Filmning dastlabki хronometraji taxminan 200 daqiqa bölgan, u 100 daqiqagaça qisqartirilgan. Filmning kulminatsion sahnasi bağr içida, faqat bitta yoruğlik manbai — moy çiroq bilan suratga olingan. Filmni Film i Väst va Filmgate Films, şuningdek Eros International va Aanand L. Raiга tegişli Colour Yellow Productions hamkorlikda işlab çiqargan.

Tumbbad sarlavha qöşiğini Ajay–Atul bastalagan, aranjirovka qilgan va prodyuserlik qilgan; u hind tilida, Raj Şekharning sözlari bilan ijro etilgan. U 2018-yil 11-oktabrda çiqarilgan. Asosiy musiqani Jesper Kyd yaratgan. Prasad turli bastakorlarning musiqa parçalarini namuna sifatida işlatayotganda, Kyd bastalagan «Apocalypse» saundtrekini 2006-yilgi «Hitman: Blood Money» videoöyinidan eşitib, u bilan işlaşga qaror qilgan. Kyd Tumbbad jamoasi saundtrekning ğarbiy va hind ohanglari örtasida bölişini xohlaganini his qilgan.

Prasad Kydga maʼlumot uçun Laxmikant–Pyarelalning «Ram Lakhan» (1989) filmidagi qöşiği namunasini yuborgan; Kyd, şuningdek, köça barabançilari va «The Sinful Dwarf» (1973) videolarini tomoşa qilgan. Kyd xor bilan bolgar musiqasi «Descending»ni yozgan, bu filmga yozilgan birinçi trek bölgan. Prasad va Kyd Skype orqali bir-birlari bilan muloqot qilişgan. Musiqada tirik yozuv, violonçel va skripka, şuningdek çiğirtkalarning haqiqiy ovozi iştirok etgan. Kyd filmning uçta qismi uçun uçta turli tovuş yaratgan. Albom 22 trekdan iborat bölib, 2018-yil 9-noyabrda çiqarilgan.

Tumbbad Venetsiya 75-xalqaro kinofestivalining «Tanqidçilar haftaligi» bölimida premyera qilgan va u yerda namoyiş etilgan birinçi hind filmi bölgan. U şuningdek quyidagilarda namoyiş etilgan: 2018-yilgi Fantastic Fest, Sitges kinofestivali, Screamfest dahşat kinofestivali, El Gouna kinofestivali, Keralaning 23-xalqaro kinofestivali, Mórbido Fest, Brooklyn dahşat kinofestivali va Nitte xalqaro kinofestivali. Film çiqişidan oldin, Aanand L. Rai tomonidan maxsus namoyiş ötkazilgan, unda filmning jamoasi va boşqa bir qança kinorejissyorlar qatnaşgan. Tumbbad 2018-yil 12-oktabrda Hindistonda 575 ta ekranda çiqarilgan.

Tumbbad asosan ijobiy tanqidiy şarhlar bilan qabul qilingan. Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida film 28 ta şarh asosida 86% tasdiqlaş reytingiga ega, örtaça baho 7.67/10. Saytning tanqidçilar konsensusida şunday yozilgan: «Tumbbad sizga heç qaçon kerak deb öylamagan hamma narsani, közga juda yoqimli bölgan klişe dahşat sarguzaştida beradi».

The Times of Indianing Raçit Guptasi filmni «kayfiyatli va atmosferali» deb atagan va Gollivud dahşat filmlari muxlislari «Pan labirinti» (2006) va «Eraserhead» (1977) filmlarini eslaşlarini aytgan. Baradvaj Rangan şunday yozgan: «Janrli narsa şunçalik boy va sirli, şunçalik öziga xos bölib çiqqanini köp vaqtdan beri körmagandim». Raja Sen filmni «taşabbuskor, badiiy va diqqat bilan yaratilgan» deb atagan va u «rejissyor Tarsem Singhning psixodelik uslubini eslatadi» deb yozgan. The Indian Expressning Şubhra Guptasi uni «juda noodatiy, vizual jihatdan hayratlanarli, janrlar va mavzular atmosferali aralaşmasi» deb atagan.

Scroll.inning Sanjukta Şarma film janrlarni «nozik, heç qanday hiylasiz» buzişini aytgan: «Dahşat filmi oçközlik kabi birlamçi narsa haqida şunçalik ravon gapirgan va öz hind muhitiga sodiq qolgan köp vaqt bölmagan». Mintning Udita Jhunjhunwala filmni «sirli, tasavvurda gözal yaratilgan, hayratlanarli suratga olingan va yaxşi rejissyorlangan» deb taʼriflagan. Anupama Çopra film «hind kinosida körganingizdek» emasligini, «Padmaavatdan beri körgan eng vizual hayratlanarli film» deb atagan. Subhaş K. Jha tasvirlarni maqtagan va şunday yozgan: «Agar siz kinoni asosan vizual vosita deb hisoblasangiz, Tumbbadni ötkazib yubormang». Rediff.comning Sreehari Nair şunday kuzatgan: «Bizning xavotirlarimiz befarqlik bilan uyğonadi va biz masoçistlar kabi manipulyatsiyalar kelişini kutamiz, lekin buning örniga bizga bitta satrli axloqiy xulosa beriladi». Namrata Joşi ijobiy şarh yozgan: «Tumbbaddagi atmosfera, manzara va mavzular gotik dahşat va şaytoniy kutiş tuyğusi bilan kuçaytirilgan».

Deccan Çroniclening Suparna Şarma film «tasavvurning gözalligi va dahşatiga ega ekanini va siz kinoteatrdan çiqqandan keyin ham sizni yumşoq taʼqib qilişini» yozgan. Reutersʼning Şilpa Jamkhandikar «bu yerdagi haqiqiy yulduz Barve, u oddiy dahşat filmi bölişi mumkin bölgan narsani olib, uni boşqa darajaga kötaradi» degan. The Quintning Stutee Ghoş yozgan: «Uning kuçi şundaki, u ulkan kanvasni qörquv, fantaziya va folklor bilan uzluksiz uyğunlaştirib, bizga töxtovsiz qörqinçli sayohat beradi». Anna M. M. Vetticad yozgan: «Tumbbadni tomoşa qilişning quvonçi şundaki, Barve va uning hammuallif­lari javob bermaydilar, bu esa filmni quvnoq qiziqarli qiladi». Rajeev Masand uni «yuqori darajadagi köriniş va tuyğuga ega, ğayrioddiy original film» deb atagan. Jai Arjun Singh filmni «qörqinçli, uluğvor va taʼsirli» deb atagan va bu fazilatlar «dekoratsiya dizayni, musiqadan foydalaniş va nafas oladigan, odamlarning fikr va harakatlarini yemiradigan joy tasvirlaridan» kelib çiqqanini yozgan.

Screen Internationalning Li Marshall uni «dastlab atmosferali hikoya, ammo zaif ikkinçi darajali qahramonlar va örta qismida qörquvsiz davr dramasiga uzoq oğişi bilan pasaygan» deb atagan. The Hollywood Reporterning Deborah Young filmni «atmosferali, mifologiyaga boy va juda qörqinçli» deb atagan. Screen Anarchy saytining J. Hurtado ijobiy munosabat bildirib şunday yozgan: «Sekin yonadigan, finali ajoyib kutilmagan va şu bilan birga munosib bölgan film, Tumbbad — ajoyib film va umid qilamanki, Hindistonda yangi tendentsiya boşlanişi». U filmni 2018-yilning 14 ta sevimli hind filmi röyxatiga ham kiritgan.

Dread Centralning Jonathan Barkan film «eşiklarning ğiyçillaşi va qoronğida yaşiringan narsaning dahşatidan köra, insoniy xulq-atvor dahşatiga köproq eʼtibor qaratgan» deb yozgan. U filmning ikkinçi yarmi «haddan taşqari çözilgan» deb hisoblagan. /Filmning Matt Donato yozgan: «Aqldan ozgan jonzot dizaynlari, mukofotga sazovor rang uyğunligi va nafis optik qadoqlaş, yuraksizlikni keltirib çiqariş uçun möljallangan past xarakterli personajlar moddiy haşamatga almaştirilgan — Tumbbad ötkir xorijiy taʼmga ega töliq janr paketi». Bloody Disgustingning Trace Thurman şarhida yozgan: «30 yildan ortiq davom etadigan oçközlik haqidagi qiziqarli hikoya, esda qolarli yirtqiç va ajoyib kinematografiya bilan Tumbbadni ötkazib yuboriş mumkin emas». Film School Rejectsning Jacob Trussell filmni «hind xalq dahşatining eng yaxşi namunasi» deb atagan va u «musiqiy elementlardan xoli, kam maʼlum hind ilohiyoti hikoyalari bilan almaştirilgan, hind madaniyati haqida hind filmi» ekanini yozgan.

Tumbbad ₹50 million (US$520,000) işlab çiqariş byudjeti bilan yaratilgan. Premyera kuni kassada ₹6.5 million (US$67,000) yiğgan. Ijobiy oğzaki reklama tufayli yiğim oşgan, film ikkinçi kuni ₹11.5 million (US$120,000), uçinçi kuni ₹14.5 million (US$150,000) işlagan va birinçi dam oliş kunlari jami ₹32.5 million (US$340,000) bölgan. Birinçi hafta yakunida film jami ₹58.5 million (US$610,000) işlagan, keyin ikkinçi haftada ₹89.9 million (US$930,000), uçinçi haftada esa ₹101 million (US$1.0 million) bölgan. Töqqiz haftalik teatr prokati yakunida Tumbbad kassada jami ₹154 million (US$1.6 million) işlagan.

2024-yil 28-avgustda Sohum Şah filmdan qiziqarli kadrni «Hastar bilan dam oliş» yozuvi bilan ulaşgan va bu qayta prokat haqida taxminlarga sabab bölgan. 2024-yil 31-avgustda Şah sanani körsatuvçi poster bilan qayta prokatni rasman tasdiqlagan. Film 2024-yil 13-sentabrda kinoteatrlarda qayta prokatga çiqarilgan.

Film premyera kunida ₹1.65 crore yiğgan va ertasi kuni ₹1 crore ga oşib, ikkinçi kunga kelib jami ₹2.65 crore bölgan. Atigi ikki kunda umumiy tuşum ₹4.30 crore ga yetgan. Birinçi dam oliş kunlarida film ₹7.34–7.50 crore işlagan, bu 2018-yilgi asl prokatning birinçi hafta daromadi ₹5.85 crore ni ortda qoldirgan. Film beş kunda ₹10 crore çegarasidan ötgan, jami yiğim ₹10.69 crore bölgan. Birinçi haftada sof yiğim taxminan ₹13.44 crore bölgan. Sakkiz kunda film ₹15 crore çegarasidan oşgan, ₹16.48 crore yiğib, asl prokat davridagi yiğimlardan oşib ketgan. Ikkinçi dam oliş kunlarida film ₹21.57–22 crore işlagan. Ön kunda film ₹26.5–26.70 crore yiğib, Ghilli filmini ortda qoldirgan va hind kinosida eng köp daromad keltirgan qayta prokat filmiga aylangan. Film ikkinçi haftada ₹12.26 crore işlagan, uçinçi haftaga kelib esa hind kassasidagi sof yiğimi jami ₹30.4 crore ga yetgan. Film yakuniy teatr prokatida ₹38 crore dan ortiq yiğgan.

2018-yil noyabr oyida Sohum Şah asl film tugagan joydan davom etadigan va ehtimol Vinayakni qayta kiritadigan davomda işlaşi eʼlon qilingan.

Tumbbad 2 rasman 2024-yilgi Tumbbadning qayta teatr prokati paytida tasdiqlangan. Eʼlon teaseri 2024-yil 14-sentabrda ijtimoiy tarmoqlarda çiqarilgan. Davomda ölmaslik tuşunçasi örganiladi, markaziy örinda Pandurang böladi.