Turkish Passport

Turkiyalik yahudiylar filmni tayyorlaşda yordam berişgan. Tarixçi Uğur Umit Ungör şunday deydi: «Bu yahudiy jamoasi rahbarlarining munosabati Turkiyadagi ayrim ozçilik elitalarining Stokgolm sindromini aks ettiradi; ular mamlakatda xavfsizliklari faqat Turk hukumatiga mutlaq itoat etiş orqali taʼminlanişiga işonişadi». Film qisman Turk hukumati tomonidan moliyalaştirilgan.

Turkiş Passport Ikkinçi jahon uruşi davrida bir neça Yevropa mamlakatlaridagi turk elçixonalari va konsulliklarida işlagan diplomatlar haqida hikoya qiladi; ularni çöp sonli yahudiylarni qutqargan sifatida tasvirlaydi. Diplomatlar yahudiylarni natsistlar konslagerlaridan olib çiqdimi yoki ularni lagerlarga olib ketayotgan poyezdlardan tuşirib olдimi, oxir-oqibat turk fuqarosi bölgan yahudiylar Turkiyaga qaytib, şu tariqa najot topişini taʼminlaşgan. Film diplomatlarni nafaqat turk yahudiylarining hayotini saqlab qolgan, balki çet el yahudiylariga turk pasportlari berib ularni qutqargan sifatida ham tasvirlaydi.

Filmning oxirida yahudiylar poyezdi Bolgariyadan Turkiyaga çegarani kesib ötgandan keyin xursand bölişadi. Filmda tasvirlanganidan farqli ölaroq, bu mintaqadagi 15,000 yahudiy 1934-yilgi Trakiya pogromlari natijasida qoçib ketgan edi.

Film birinçi marta 2011-yil 18-mayda Kann kinofestivalida namoyiş etilgan.

2011-yilgi Moondance International Film Festivalda u «Foreigner» toifasida «Best Feature Documentary Award» mukofotini qölga kiritgan.

Adana Golden Boll Film Festival 2011 — «Feature Film» toifasida finalçi

Antalya Golden Orange Film Festival 2011 — maxsus namoyiş

Atlanta Jewiş Film Festival 2012 — dasturga kiritilgan

European Independent Film Festival 2012 — «Foreigner» toifasi, «Best Feature Documentary» toifasida finalçi

Zagreb Jewiş Film Festival 2012 — dasturga kiritilgan

UNSPOKEN Human Rights Film 2011 — dasturga kiritilgan

Amsterdam Turkiş Film Festival — iştirok etgan

Yosemite Film Festival 2011 — John Muir Award mukofoti sovrindori

Filmning tarixiy aniqligi tanqid qilingan. Daʼvo qilinayotgan qutqarişlar faqat gumon qilinayotgan qutqaruvçilarning guvohliklaridan taşqari tasdiqlanmagan. Filmda tasvirlangan qutqaruvçilardan biri, Behiç Erkin, Arman genotsidining iştirokçisi bölgan. Turk rasmiylari fuqaroligini tan olmagani sababli minglab çet elda yaşovçi turk yahudiylari ölim lagerlariga jönatilgan, ammo bu fakt filmda heç qaçon tilga olinmaydi. «Xalqlar orasidagi solih» unvoniga sazovor bölgan yagona turk diplomati Selahattin Ulkumen bölib, u filmda aks ettirilmagan.

Tarixçi Corry Guttstadtning fikriça, film «Turkiya Ikkinçi jahon uruşi davrida minglab yahudiylarni saxiylik bilan qutqargan» degan rasmiy turk pozitsiyasini mustahkamlaşga qaratilgan, buni tasdiqlovçi dalillar esa yöq. U filmdagi turli tarixiy noaniqliklarni tanqid qilib, filmni soxta hujjatli film deb ataydi.

Baerning fikriça, «Turkiş Passport va unga öxşaş harakatlar aslida Holokostni inkor etişning bir şakli», çunki ular öldirilgan turk yahudiylarining taqdirini eʼtibordan çetda qoldiradi.