Udaan (tarj. «Parvoz») — 2010-yilda Hindistonda suratga olingan, hind tilidagi voyaga yetiş dramasi. Filmning rejissyori Vikramaditya Motvane, bu uning rejissyorlik debyuti edi. Film Sanjay Singh, Anurag Kaşyap va Ronnie Screwvala tomonidan mos ravişda öz kompaniyalari Anurag Kaşyap Films va UTV Spotboy orqali prodyuserlik qilingan. Ssenariyni Motvane va Kaşyap birgalikda yozgan. Filmda debyutant Rajat Barmeça, Ronit Roy, Aayan Boradia va Ram Kapoor rol öynagan. Syujet internat maktabidan haydalgan ösmir yigit haqida bölib, u uyiga qaytib, zulmkor otasi bilan yaşaşga majbur böladi.
Motvane ssenariyni 2003-yilda yozgan, ammo prodyuser topa olmagan. U Kaşyapning «Dev.D» (2009) filmi ssenariysini hamkorlikda yozgan, Kaşyap esa «Udaan»ni prodyuserlik qilib, ssenariy muallifi bölgan. Film Jamşedpur sanoat şahrida suratga olingan. Operator Mahendra J. Şetty, montaj muallifi Dipika Kalra, rassom-dizayner esa Aditya Kanwar bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Rajat Barmecha, Ronit Roy, Ram Kapoor
3Syujet
Hali ön yetti yoşli Rohan Şimladagi Bishop Cotton internat maktabidan uç dösti (Vikram, Benoy va Maninder)…
Hali ön yetti yoşli Rohan Şimladagi Bishop Cotton internat maktabidan uç dösti (Vikram, Benoy va Maninder) bilan birga haydaladi, çunki ular tunda kampus taşqarisida pornografik film tomoşa qilayotganda uşlanib qolişgan. Rohan Jamşedpurdagi uyiga qaytadi. U yerda uning qattiqqöl, zöravon va içkilikka berilgan otasi Bhairav Singh hamda olti yoşli ögay ukasi Arjun (Rohan uni ilgari bilmagan) yaşaydi. Bhairav uni har kuni ertalab yugurişga majbur qiladi (oxirgi masofada uni poyga qilib), metallsozlik zavodida işlatadi va mahalliy universitetda muhandislik darslariga qatnaştiradi. Bhairav öz norozaligini uni söz va jismoniy zöravonlik bilan xörlaş orqali körsatadi. Rohan yozuvçi bölişni orzu qiladi, uning amakisi Jimmy esa bu orzusini qöllab-quvvatlaydi.
Rohan Bhairav undan voz keçişi uçun ataylab imtihonlardan yiqiladi, şunda u yozuvçilik orzusi sari erkin intilişi mumkin böladi. Maktabga Arjunni olib ketiş uçun çaqirilgan Bhairav muhim şartnomasini yöqotadi. Rohan uyga qaytib, Arjunni nomaʼlum sabab bilan şifoxonaga olib ketayotganini köradi. Bhairavning aytişiça, Arjun zinadan yiqilgan. Vaziyatni yanada yomonlaştirişdan qörqqan Rohan Bhairavga imtihonlardan ötganini aytib yolğon gapiradi. Bhairav şoşilinç ish safari bilan Kolkataga ketadi va Rohanni şifoxonada Arjunga qarab turişga qoldiradi. Rohan şifoxona xodimlari, jumladan şifokorlar va hamşiralarni hikoyalari va sheʼrlari bilan lol qoldiradi hamda Arjunni aslida şartnomani yöqotgandan keyin ğazablangan Bhairav urganini aniqlaydi.
Kolkatadan qaytgan Bhairav Rohanning imtihonlardan yiqilganini bilib qoladi. Ğazablanib, u keçasi Rohanni urib, ertasi kuni uzr söraydi. Yana turmuş qurişini eʼlon qilgan Bhairav Arjunni internat maktabiga yuborişga va Rohanni kollejni taşlab, zavodda töliq ish vaqtida işlaşga qaror qiladi. Jimmy Arjunni öz uyiga olişni taklif qilganida, Bhairav uni kamsitib, uyidan haydab yuboradi, Rohan esa Jimmydan uni olib ketişini iltimos qiladi. Bhairav Rohan barça sheʼrlarini yozgan kundaligini yoqib yuboradi va keyinroq unga yangi xotinini hamda ögay qizini taniştiradi.
Bhairav yordam berişdan boş tortganida Rohan uning maşinasini şikastlantirib, bir keça qamoqda ötiradi. U uyiga qaytib, bölajak ögay onasini va uning qarindoşlarini uyda köradi hamda Arjunning ertaga internat maktabiga ketişini bilib oladi. Arjunga omad tilagan Rohan uydan ketişga tayyorlanadi. U mehmonlari oldida Bhairav bilan aççiq töqnaşadi, söng uni urib, qoçib ketadi. Bhairav Rohanni köçalar böylab piyoda quvadi, ammo uni yöqotadi. Rohan keçani Jimmynikida ötkazadi, Jimmy esa unga Arjun haqida gapirib beradi. Ertasi kuni ertalab Rohan uyiga qaytib, Arjunni taşqarida kutib turganini köradi, Bhairav esa uni internat maktabiga jönatiş uçun avtorikşani olib kelişga ketgan böladi. Rohan Arjunni özi bilan Mumbaiga borişga köndiradi, u yerda Rohanning maktab döstlari uni köçib kelişga taklif qilişgan edi. Rohan Bhairav unga 18 yoshi bilan tabriklab bergan soatni va unga yozgan xatni qoldiradi, xatda agar Bhairav ularni izlasa, uning jismoniy zöravonligi hamda ikkalasini qanday urganini politsiyaga xabar berişi aytilgan. Ikki aka-uka birga yölga çiqib, Mumbaiga sayohatini boşlaydi. Bhairav Arjunning yöqolganini sezib, Rohan qoldirgan xatni oladi. Ilojsiz qolgan u öz hayotini davom ettirişga qaror qiladi. Ikki aka-uka Mumbaiga yetib keladi.
4Aktyorlar
Rajat Barmeça — Rohan Singh, yaqinda haydalgan kollej…

Rajat Barmeça — Rohan Singh, yaqinda haydalgan kollej talabasi.
Ronit Roy — Bhairav Singh, metallsozlik zavodi egasi, Rohanning zöravon va zulmkor otasi.
Aayan Boradia — Arjun Singh, Jimmyning boşqa jiyani, Bhairavning kenja öğli va Rohanning kiçik ögay ukasi.
Ram Kapoor — Jimmy Singh, Bhairavning kiçik ukasi, Rohan va Arjunning otasining tomondan amakisi.
Manjot Singh — Maninder Singh, Rohanning internat maktabidagi dösti, u bilan birga haydalgan.
Raja Hudda — Vikram, Rohanning internat maktabidagi dösti, u bilan birga haydalgan.
Varun Khettry — Benoy, Rohanning internat maktabidagi dösti, u bilan birga haydalgan.
Anand Tiwari — Appu, Rohanning katta dösti.
Arvind Kumar — janob Rao, Bhairavning metallsozlik zavodi işlab çiqariş boşliği, u Rohanga dars beradi va u yarim kunlik işlaganida uning boşliğiga aylanadi.
5Işlab çiqariş
2002-yilda rejissyor yordamçisi sifatida «Devdas» ustida işlayotgan Vikramaditya Motvane Ken Louçning «Sweet…

2002-yilda rejissyor yordamçisi sifatida «Devdas» ustida işlayotgan Vikramaditya Motvane Ken Louçning «Sweet Sixteen» filmini köradi (film qiyin ahvoldagi ösmir haqida bölib, u yangi uy uçun pul yiğişga kirişadi). Motvanening aytişiça, film uning xotirasida «çuqur iz qoldirgan», u esa öylagan: «Nega Hindistonda ham yoşlar haqida şunga öxşaş film suratga olinmasligi kerak?» Öz hayoti va atrofidagi voqelikdan ilhomlanib, u muammoli ota-öğil munosabatlari atrofida ssenariy yozadi. Motvane filmni sanoat şahri Jamşedpurda suratga olişga qaror qildi, u Tata Steel zavodi atrofidagi hudud va Jamşedpurning qardoş şahri Adityapur örtasidagi tafovutdan hayratga tuşgaç, birinçisi «turli madaniy taʼsirlarning qorişmasi» ekanini aytadi. U ssenariyni yozib, dösti Anurag Kaşyapga sözlab berdi va «baʼzi sahnalar uning haqiqiy hayotiga öxşaşligini» payqadi (masalan, tunda maşina olib çiqib, döstlar bilan zavqlaniş sahnasi). Kaşyapga ssenariy yoqdi va u Motvanega: «Agar uni heç kim prodyuserlik qilmasa, menikiga kel, men qilaman», dedi.
Motvane 2003-yilda Kaşyapni dialog muallifi sifatida jalb qildi va unga 10 000 rupiy (100 AQŞ dollari) töladi. U filmi uçun prodyuser topa olmadi, çunki unda tijorat jihatdan qiziqarli aktyor yöq edi. Kaşyap Motvane bilan çiqarilmagan «Paanç» filmida işlagan, unda Motvane qöşiqlar xoreografi edi. Motvaneni «qançalik yaxşi ekanini» bilgani uçun Kaşyap «Udaan»ni prodyuserlik qilişga qaror qildi. Ssenariy 2003-yilda tugallangan edi, şuning uçun filmga prodyuser topiş Motvanega yetti yil vaqt oldi; film Kaşyap va Sanjay Singh tomonidan Kaşyapning «Anurag Kaşyap Films» kompaniyasi ostida prodyuserlik qilindi. Keyinçalik Ronnie Screwvala (UTV Spotboy) xalqaro film bozorlarida filmni global sotuv va tarqatiş uçun taqdim etdi. Motvanening aytişiça, köpçilik filmning sotuv qiymatini oşiriş uçun «unga narsalar qöşib, ayirmoqçi» bölgan, bunga u rozi bölmagan. Kaşyap öz filmini suratga olmoqçi bölgan bölsa-da, uning öz filmlari çiqarilmagan edi.
«Udaan» avtobiografik emas, ammo Motvanening aytişiça, ssenariyda uning hayotidan izlar bor: «Birinçi marta ssenariy yozuvçisi sifatida men öz hayotimdan köp narsani olganman, maʼlum mavzular va havolalarda, döstlarimning kuzatuvlari bilan». U moliyalaştiriş izlaganda ssenariyga dastlab baʼzi özgartirişlar kiritgan va uning yakuniy variantini «birinçi va ikkinçi qoralamalarning qorişmasi» deb atagan. Kaşyap 2003-yilda ssenariyni öqigaç, Motvanega filmni yakka özi prodyuserlik qilişini aytgan. Motvane Kaşyapning «Dev.D» (2009) filmida ssenariy hammuallifi bölgan, şundan keyin Kaşyap «Udaan»ni prodyuserlik qilişga rozi bölgan. U bu film «ösmirlar va ularning voyaga yetiş muammolari haqida suratga olingan bir neça filmdan biri» ekanini aytgan, çunki ösmirlar filmlari «odatda sevgi hikoyalariga murojaat qiladi». Rohanning onasi qatnaşgan sahna uçun Motvane öz xotinining fotosuratidan foydalangan. Motvane filmni «öz çangalidan xalos bölişni istagan bola» haqida «oddiy va töğridan-töğri film» deb atagan.
Yangi yuz Rajat Barmeça casting direktori Jogi tomonidan bir neça sinovdan söng Rohan rolига tanlangan. Motvanega uning dastlabki sinovlari yoqmagan, ammo Barmeça keyinroq yaxşilanib, tanlangan. Film Jamşedpurda keng kölamda suratga olingan, mahalliy suratga oliş guruhi bilan. 42 kunlik suratga oliş jadvalining 39 kuni HUDCO bungalosi va Circuit House hududida suratga olingan, şuningdek, Şimlada uç kun suratga olingan. Suratga oliş guruhiga şahardan 13 talaba va önta aktyor kirgan. Film super 16 mm plyonkaga sinxron ovoz bilan suratga olingan. Mahendra J. Şetty «Udaan»ning operatori, Dipika Kalra filmning montaj muallifi, Aditya Kanwar esa uning rassom-dizayneri bölgan. Filmda yordamçi rollarda Ronit Roy, Aayan Boradia, Ram Kapoor, Manjot Singh va Anand Tiwari iştirok etgan.
6Saundtrek
Film musiqasini Amit Trivedi bastalagan, sözlarini Amitabh Bhattaçarya va Kaşyap yozgan. Saundtrek albomida…
Film musiqasini Amit Trivedi bastalagan, sözlarini Amitabh Bhattaçarya va Kaşyap yozgan. Saundtrek albomida yetti qöşiq bölib, ulardan biri instrumental edi. Ovozlarni Joi Barua, Neuman Pinto, Bhattaçarya, Trivedi, Mohan Kannan, Raman Mahadevan, Bonnie Çakraborty, Kaşyap, Kşitij Wagh, Toçi Raina, Şriram Iyer va Nikhil DʼSouza berişgan. Album 2010-yil 29-iyunda T-Series yorliğida çiqarilgan va tanqidçilar tomonidan ijobiy qabul qilingan.
7Prokat
«Udaan» 2010-yilgi Kann kinofestivalining «Un Certain Regard» bölimida «The Flight» nomi bilan namoyiş…

«Udaan» 2010-yilgi Kann kinofestivalining «Un Certain Regard» bölimida «The Flight» nomi bilan namoyiş etilgan va uzoq olqişlarga sazovor bölgan. Bu Kannda yetti yil içida körsatilgan birinçi hind filmi bölgan, şuningdek, u Giffoni kinofestivalida va 2011-yilgi Los-Anjelesdagi Hind kinofestivalida ham namoyiş etilgan. Kaşyap 1993-yilda uyidan ketib, Mumbaiga borgan paytda ota-onasiga yozgan xatini eʼlon qilgan, u va Motvane esa reklama uçun filmdagi sahnani takrorlab, maşinani buzib taşlaşgan.
«Udaan» 2010-yil 16-iyulda Hindistonda 200 nusxada çiqarilgan. Hindistondagi prokatdan taşqari, u Singapur, Avstraliya, Janubiy Afrika va AQŞda ham çiqarilgan. Film kassada kutilganidan past natija körsatgan: u kassada 33,5 million rupiy (350 000 AQŞ dollari) yiğgan, byudjeti esa 50 million rupiy (520 000 AQŞ dollari) bölgan. Film DVD formatida 2010-yil 14-sentabrda çiqarilgan va Netflixda mavjud.
8Tanqidiy baho
«Udaan» tanqidçilar tomonidan, ayniqsa rejissura va aktyorlik ijrosi uçun yuqori baholangan. «The Times of…

«Udaan» tanqidçilar tomonidan, ayniqsa rejissura va aktyorlik ijrosi uçun yuqori baholangan. «The Times of India» gazetasi uçun yozgan kino tanqidçisi Nikhat Kazmi «Udaan»ni «öziga xos Bollivud, eng ötkir körinişida» deb atagan va u «Hindistonning neo-tölqin kinosiga xos ötkir ruh va aççiq-şirin hissiy özakka ega» ekanini yozgan. Mayank Şekhar ham filmga ijobiy baho bergan: «Film, albatta, nimanidir tuşuniş uçun yana bir marta körişga arziydi». Rajeev Masand uni yilning eng yaxşi filmlaridan biri deb atagan va Motvane «ajoyib rejissyorlik debyuti» qilgan, «uning kadrlari siz örindiqdan turganingizdan keyin ham boşingizda uzoq turadigan film» taklif etgan, deb yozgan.
«India Today»dan Kaveere Bamzai filmni «ortiqça sentimentallikka berilmasdan aytilgan ğayrioddiy hikoya» deb taʼriflagan: «Bu qattiq nazorat ostidagi drama, unda melodrama yöq». Pratim D. Gupta şunday degan: «Katta, yomon Bolli şovqini uçun sarflagan har bir rupiyingiz evaziga siz bu gözal va jasur ovozni qöllab-quvvatlaşingiz kerak». Rediff.com saytidan Sukanya Verma filmni «yangiça öziga xos va bukilmas» hamda «boyituvçi tajriba» deb topgan. Indo-Osiyo axborot xizmati şarhiga köra, «Udaan» — bu isyonkor ruhning ham nişonlanişi, ham ğalabasi. «Daily News and Analysis»dan Blessy Çettiar Barmeçaning ijrosini maqtagan, uni «xom isteʼdod» deb atagan, u «keng hissiy diapazonni mahorat bilan ijro etadi».
«Outlook»dan Namrata Joşi Royning ota rolidagi ijrosini maqtagan va yozgan: «Bu zöravon ota-öğil munosabatlariga, ularning har biri va atrofdagi odamlarning özgaruvçan xulqlariga qanday moslaşişiga ötkir va jamlangan nigoh». «The Indian Express»dan Şubhra Gupta film «ajoyib» va «taʼsirli» ekanini aytgan. U filmni «50 Films That Changed Bollywood, 1995–2015» kitobiga ham kiritgan. Sify saytidan Sonia Çopra Royni «haqiqiy kaşfiyot» deb atagan bölsa-da, baʼzi sahnalar «bunday zamonaviy film uçun nomuvofiq va biroz juda sirli» köringanini aytgan. Baradwaj Rangan «Udaan» «mohiyatan yaxşi kayfiyatli ertak» ekanini qayd etib, Royning köp qirrali qahramonini maqtagan. «Variety»dan Alissa Simon esa tanqidiyroq bölgan: «Samimiy, taxminiy va anʼanaviy usulda yasalgan "Udaan" nozik his-tuyğuli ösmir va uning zöravon, nazorat qiluvçi otasi örtasidagi oğir munosabat haqidagi bu hikoyada voyaga yetiş janriga yangilik olib kelmaydi; u maşhur hind melodramasi uslubini qabul qilgan». «The New York Times»dan Rachel Saltz film «taniş birinçi-film zaminini hissiy işonç va yangilik bilan qamrab olgan» deb yozgan.
Film tanqidçi va muallif Şubhra Guptaning «50 Films That Changed Bollywood, 1995–2015» kitobida ham tilga olingan.
Matn: maqola tarjimasi «Udaan (2010 film)» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.