Umut — 1970-yilda Turkiyada suratga olingan drama filmi. Uni Yilmaz Guney yozgan va rejissyorlik qilgan, filmda Guney savodsiz ot aravakaşi rolini ijro etadi. Ot halokatga uçrab, bitta otini yöqotgandan keyin u afsonaviy yöqolgan xazina izlab çölga yöl oladi. Film Turkiyada Film nazorati komissiyasining taqiqi tufayli öşa paytda ekranga çiqarilmagan. U 2-Adana Oltin Paxta kinofestivalida hamda 7-Antaliya Oltin Apelsin kinofestivalida mukofotlarga sazovor bölgan va 23-Kann kinofestivalida namoyiş etilgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yılmaz Güney, Tuncel Kurtiz
Yılmaz Güneyrejissyor3Umumiy maʼlumot
"Umut" filmini suratga oliş 1970-yil aprelida, rejissyor harbiy xizmatdan qaytganidan keyin Çukurovada…
"Umut" filmini suratga oliş 1970-yil aprelida, rejissyor harbiy xizmatdan qaytganidan keyin Çukurovada boşlangan. Guney "Umut" filmi inqilob amalga oşirilmagan, ijtimoiy-iqtisodiy tizimning kasalligi hukm surgan voqelikning kamçiliklari va ziddiyatlarini körsatadigan film bölişini istagan.
"Umut" Turkiyada inqilobiy kino va neorealizm oqimining arxetipi sifatida tanilgan. Filmni Roberto Rossellini, Vittorio De Sica va Cesare Zavattini filmlari bilan soliştirişgan. Kino tanqidçilari Guneyning "Umut"ini 1948-yilda suratga olingan, 1950-yilda Oskar mukofotini qölga kiritgan va italyan neorealizm oqimining muhim namunasi bölgan De Sica va Zavattinining italyança "Ladri di Biciclette" filmi bilan soliştirib yozişgan.
4Syujet
Filmning boş qahramoni Cabbar (Guney ijro etadi). U ikkita çarçagan, deyarli ölik otli eski faytonda işlab…
Filmning boş qahramoni Cabbar (Guney ijro etadi). U ikkita çarçagan, deyarli ölik otli eski faytonda işlab topgan pullari hisobiga serfarzand turk oilasini boqişi kerak: oltita bola, xotin va buvi. Oila nam va zax xonada yaşaşga harakat qiladi. Cabbarning işlari yurişmaydi. U deyarli hammaga qarzdor. Yagona umidi — tez-tez sotib oladigan lotereya çiptalari.
Hayot kundan-kunga oğirlaşadi. Bir kuni haşamatli Mercedes-Benz uning ikki otidan birini uradi. Bu yöl-transport hodisasida oti halok böladi. Cabbar aybsiz, lekin ojiz ham. Bu hodisa unga hukm surayotgan tartib "kambağal va kuçli"larga yönaltirilganini anglatadi. Politsiya uni aybdor deb topadi.
Şundan keyin u bir neça dasta çöp sotadi. U yangi ot sotib oliş uçun yetarli pul topadi. Şu orada kreditorlar faytonni va otni sotib, qarzlarga qarab pulni özaro bölişib olişadi.
Cabbar umidsizlikka tuşadi. Uning dösti Hasan Cabbar uçun kömilgan xazina topilişini kutgan. Yordamsizligi tufayli Cabbar Hasanning xayollariga beriladi. Bir voizning şifobaxş seanslaridan keyin Cabbar, Hasan va voiz xazina ortidan yölga çiqişadi. Filmning ikkinçi yarmida topib bölmaydigan xazinani izlaş hikoya qilinadi. Bu izlaniş asta-sekin yomonlaşib borayotgan voqealarning tabiiy davomi bölib, Cabbarni filmning boşida umuman işonmagan voizdan panoh izlaşga majbur qiladi.
Guney Cabbar uçun uçta yönalişni belgilaydi: birinçi — voizning ortidan borib xazinani izlaş; ikkinçi — lotereya çiptalaridan umid qilişda davom etiş; uçinçi — boşqa faytonçilar bilan taşkil etilgan muxolifatda qatnaşiş. Biroq Cabbar siyosiy va ijtimoiy faoliyatdan qoçadi va böş vaʼdalar qurboniga aylanadi. U haqiqatdan qoçib, xayollarda panoh izlaydi. Guney Cabbarni siyosiy ongli qilişi, hatto uni şu muxolifat yetakçisi qilişi, oxirida esa uni muvaffaqiyat yoki muvaffaqiyatsizlikka olib kelişi mumkin edi, lekin Guney qahramonini kör qoldirişni tanladi.
Film qiziqarli va taʼsirçan sahna bilan yakunlanadi. Umidsiz xazina izlab xotini, bolalarini va onasini taşlab ketgan Cabbar özi tanimaydigan Xudoga qöllarini oçadi. U qurğoqçil yerlar örtasida aylana boşlaydi. U aqldan ozgan.
5Tahlil
Guney, iqtisodiy tizimni özgartiriş uçun har qanday siyosiy harakat taşkil etilişidan oldin, bölajak…
Guney, iqtisodiy tizimni özgartiriş uçun har qanday siyosiy harakat taşkil etilişidan oldin, bölajak iştirokçilar özlarini boşqalardan tubdan farq qiladigan, özlariga xos taqdirni kuzatadigan "men" deb hisoblaş ğoyasidan voz keçişlari kerak, degan fikrni bildirgan. "Umut"ning asosiy maqsadi yakka holda kuraşadigan odamlarning omad (lotereya) va sehr (xazina izlaş)ga umid boğlaşdan boşqa çorasi yöqligini körsatişdir. Qisqasi, Guney Cabbarning ahvolini tabiiy holat deb daʼvo qiladiganlarga mafkurani mafkura sifatida körsatişga harakat qilgan. Althusser aytganidek, mafkurani mafkura sifatida anglaş — bu mafkura portlab, u yaşirgan voqelikni oçib beradigan lahzadir.
Guneyning öz hayotidan baʼzi izlar saqlagan bu film voqeani ajoyib haqiqiylik bilan hikoya qiliş qobiliyati bilan namoyon böldi. Guney öz hikoyasining haqiqatini aks ettiriş uçun tomoşabinlar boş qahramon kezib yuradigan köçalar voqeligini körişlari kerak deb hisoblagan. Şu sababli "Umut"da körsatilgan odamlar asosan aktyor yoki aktrisalar emas, balki haqiqiy odamlar, tayyorlangan dekoratsiya yoki yoritişsiz körsatilgan muhit va yaşaş şaroitlari ham haqiqiydir. Bu film orqali Guney Turk kinosiga hujjatçilikning bir turini olib kiradi.
Neorealizm kinoijodkori sifatida Guney şunday kino yaratdiki, tomoşabin filmning oxirini xohlagan yönalişda talqin qila oladi. Masalan, neorealizmda aniq oxirlar bölmaganidek, "Umut"ning oxiri ham aniq emas: kelajak nomaʼlum.
Uslub jihatidan "Umut" qattiq realizm maşqi sifatida boşlanadi va asta-sekin mifopoetik ohangga ötadi. Köplab mukofotlar va teatrlaştirilgan namoyişlarga qaramay, film oxir-oqibat siyosiy jihatdan ağdarişga qaratilgan deb topildi va hokimiyat tomonidan bir muddatga taqiqlandi, bu esa Guneyni tomoşabinlar orasida avvalgidan ham maşhurroq qilişga yordam berdi. Filmning taqiqlanişi 1970-yillarda Turkiyaning ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy şaroitlarini aniqlaş uçun juda yaxşi misoldir. Taqiqlanganiga qaramay, filmning nusxasi çet elga yaşirinça olib çiqilib, Kann kinofestivalida namoyiş etilgan. Keyinçalik davlat kengaşining yakuniy qarori bilan film Turkiyada ham, çet elda ham namoyiş etildi va katta eʼtiborni tortdi. Uşbu film bilan Guney Altin Portakal va Adana kinofestivallarida eng yaxşi aktyor sifatida mukofotlarni qölga kiritdi.
6Olingan mukofotlar
Eng yaxşi film, 2-Adana Oltin Paxta kinofestivali,…
Eng yaxşi film, 2-Adana Oltin Paxta kinofestivali, 1970
Eng yaxşi rejissyor, 2-Adana Oltin Paxta kinofestivali, 1970
Eng yaxşi ssenariy, 2-Adana Oltin Paxta kinofestivali, 1970
Eng yaxşi aktyor, 2-Adana Oltin Paxta kinofestivali, 1970
Eng yaxşi suratga oliş (Kaya Ererez), 2-Adana Oltin Paxta kinofestivali, 1970
Eng yaxşi aktyor, Antaliya Oltin Apelsin kinofestivali
Tanlovçilar komissiyasining maxsus mukofoti, Grenoble kinofestivali
Matn: maqola tarjimasi «Umut (film)» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.