West Side Story

1961-yilgi ekranlaştirişdagi uçta «Raketalar» aʼzosi — Oratorni öynagan Harvey Evans, Snowboyni öynagan Bert Miçaels va Tigrni öynagan David Bean — fonda aktyor sifatida paydo bölişadi. Evropa böylab 1992–1993-yillardagi musiqiy gastrollarida Mariyani ijro etgan Andrea Barnes esa Faustaning rolini bajargan.

2014-yil martida Steven Spielberg birinçi marta «West Side Story»ning yangi moslaşuvini suratga olişga jiddiy qiziqiş bildirdi, bu esa 20th Century Fox studiyasini loyiha huquqlarini sotib olişga undadi. Avval Spielberg bilan «Muniç» (2005) va «Lincoln» (2012) filmlarida işlagan Tony Kuşner 2017-yil iyulidagi intervyusida ssenariy yozayotganini aytdi, musiqiy raqamlarni özgartirmasligini va hikoya 1961-yilgi filmdan köra asl musiqiy asarga yaqinroq bölişini taʼkidladi. 2020-yildagi intervyusida Spielberg «Vanity Fair» jurnaliga şunday deb tan oldi: «„West Side Story“ oilamiz uyimizga kiritgan birinçi ommabop musiqiy asar edi. Men… bolaligimda unga butunlay oşiq bölib qoldim». Oxir-oqibat Spielberg filmni otasi Arnoldga bağişladi, u yangi lenta ustida ish davom etayotgan paytda 103 yoşida vafot etgan.

2021-yilgi intervyusida Spielberg nega musiqiy asarning yangi ekranlaştirilişi vaqti kelganini çuqurroq tuşuntirdi:

«Turli qaraşdagi odamlar örtasidagi nizolar dunyo kabi qadimiy. <…> 1957-yilda musiqiy asarga ilhom bergan „Akulalar“ va „Raketalar“ örtasidagi nizolar çuqur edi. Ammo bugungidek jiddiy emas edi. Ssenariy ustida işlaş jarayonida maʼlum böldiki, bugungi kunda vaziyat yanada oğirlaşgan. Öylaymanki, bir maʼnoda bu irqiy farqlar haqidagi hikoyani — faqat hududiy emas — aynan bugungi tomoşabinlar uçun 1957-yildagi tomoşabinlarga qaraganda dolzarbroq qildi».

2018-yil yanvarida Spielbergning «Indiana Jones» franşizasining beşinçi qismini suratga olib bölgaç, ehtimol, filmning rejissyori bölişi eʼlon qilindi. Bir neça kundan söng Mariya, Toni, Anita va Bernardo rollari uçun oçiq casting eʼlon qilindi. Aprelda Nyu-Yorkda, mayda esa Orlando (Florida) şahrida qöşimça oçiq castinglar ötkazildi. Iyulda «Indiana Jones» beşinçi filmining çiqişi keçiktirildi, bu esa Spielbergga «West Side Story» ustida pre-prodakşn işlarini boşlaş imkonini berdi.

2018-yil sentyabrida Justin Peck filmning xoreografi sifatida yollandi, Ansel Elgort esa Tonining rolini oldi. Noyabrda Aysa Gonsales Anita rolini daʼvo qiluvçi sifatida tilga olindi. 1961-yilgi filmda Anitani öynagan Rita Moreno yangi ekranlaştirişda Valentinaning rolini oldi va filmning ijroçi prodyuseri vazifasini ham bajardi. 2019-yil yanvarida 30 mingdan ortiq aktrisa orasidan Mariya rolini debyutant Rachel Zegler oldi. Öşa oyda Ariana DeBose, David Alvarez va Josh Andrés Rivera mos ravişda Anita, Bernardo va Çino rollarini oldi. 2019-yil martida aktyorlar jamoasiga Cory Stoll va Brian dʼArcy James qöşildi. Bir oy ötgaç, «Raketalar» va «Akulalar» guruhlarining qolgan aktyorlar tarkibi eʼlon qilindi.

2019-yil iyulida suratga oliş Garlemda va Manxettenning boşqa joylarida, şuningdek, Nyu-Yorkning Flatlands mikrorayonida ötkazildi. 2019-yil avgustida Nyu-Jersi ştatining Paterson şahrida oçiq maydonda ön kunlik suratga oliş bölib ötdi. Avgust va sentyabr oylarida suratga oliş Nyu-Jersidagi Nyuark va Esseks okrugining boşqa qismlarida davom etdi. Işlab çiqariş 79 kun davom etib, 2019-yil 27-sentyabrda yakunlandi. Barça dekoratsiyalar Steiner Studios omborida tayyorlangan.

Filmning ijroçi prodyuserlaridan biri sifatida Rita Moreno işlab çiqarişning köp qismida suratga oliş maydonçasida böldi, tez-tez Pek bilan xoreografiya böyiça maslahatlaşdi. Moreno Valentina Anitani qutqaradigan sahnani suratga oliş özi uçun ayniqsa qiyin bölganini aytdi, bunga sabab uning Gollivudda jinsiy zöravonlik bilan boğliq şaxsiy fojiali tajribasi va 60 yil oldin özi ijro etgan qahramonni qutqarişning ğayritabiiy vazifasi edi. Sahna intim masalalar böyiça koordinator bilan repetitsiya qilindi, Ariana DeBoseʼning xavfsizligini taʼminlaş uçun. Moreno 1961-yilgi filmda şu sahnani suratga oliş paytida vahima hujumini boşdan keçirgan, şuning uçun suratga oliş guruhida bunday lavozim borligidan juda hayratda qolgan. Moreno, şuningdek, Tony «María» qöşiğini kuylab, katta suv havzasiga qadam qöyib, uni yoruğlik va suvning tebranuvçi aksiga aylantiradigan maşhur «köl kadri» uçun klapperni uşlaş şarafiga sazovor böldi. Bu taklifni sahna suratga olinişidan bir neça daqiqa oldin operator Janusz Kamiński bergan. Aynan şu sahna va şu kadr suratga oliş oxirgi kuni olingan sönggi sahnalar böldi.

«Sportzaldagi raqs» sahnasining boşlanişi uzluksiz kadr hissini yaratiş uçun uçta montaj ulanişini öz içiga oladi. Kamiński şunday dedi: «Sahna stabilizatsiya qilingan harakatlanuvçi kamera bilan boşlanadi, u aktyorlarni koridor böylab yetaklaydi, söngra eşiklar oçilgaç, kran-kamera işga tuşadi, havoga kötarilib, sportzalning narigi tomoniga uçib ötadi». Filmning tovuş muhandisi Andy Aaron qöşimça qildi: sahnadagi raqs qadamlari maydonçada jonli ravişda yozib olingan, şu sababli ularni musiqasiz yakuniy audio trekda işlatiş mumkin bölgan. Filmning bu lahzasi ijtimoiy tarmoqlarda virusli böldi, rejissyor Guillermo del Toro esa uni «ijro etiş juda qiyin» deb taʼriflagan.

Spielberg va Sondheim dastlab filmdan «I Feel Pretty» musiqiy raqamini olib taşlamoqçi bölişgan. Sondheimning xohişiga qarşi, bu raqam asl musiqiy asarga janjal sahnasidan darhol keyin kiritilgan: prodyuserlar uni va Bernsteinni ikkinçi pardaning boşlanişi uçun optimistik qöşiq qöşişni söraşgan, şu sababli qöşiq norozilik ramzi sifatida yozilgan. Keyinçalik Sondheim matn uni şu darajada xijolat qilganini aytdi, u 2020-yilda rejissyor Ivo van Hoveʼning Broadwaydagi yangi musiqiy işlab çiqarişidan uni olib taşlaşga ruxsat bergan. Spielberg ham janjaldan keyin optimistik qöşiq bölişining maqbulligiga şubha bildirgan. Oxir-oqibat Tony Kuşnerning aralaşuvi tufayli qöşiq yakuniy versiyada qoldi; Spielberg keyinçalik buni şunday tuşuntirdi: «Tony [Kuşner] menga tuşuntirdi, keyin men Stephenga tuşuntirdim… , filmda birinçi marta tomoşabinlar syujet jihatidan Mariyadan oldinda bölib, uni ruhan himoya qilişadi, u hammasini bilişiga oz qolganini anglab».

Xoreograf Justin Pek, operator Janusz Kamiński va Spielberg raqs va kamera harakatini uyğunlaştiriş ustida yaqindan hamkorlik qilişgan. Spielberg raqs repetitsiyalarida doimo qatnaşgan va kadr çegaralarini aniqlaştiriş uçun özining portativ iPhone telefonidagi kameradan foydalangan.

Pek şuni taʼkidladiki, sönggi bir neça ön yillikda musiqiy filmlardagi raqs bir turdagi hazilga aylanib qolgan, 1961-yilgi film esa bandalar örtasidagi şafqatsiz janjallarni balet harakatlari orqali körsatgani uçun yengil masxaraga uçragan. Yangi ekranlaştirişning materialga yanada realistik yondaşuvini hisobga olib, Pek raqsni tödalar örtasidagi birlik ramzi sifatida körişga qaror qildi: «Esda tutişimiz kerakki, bu hali ham musiqiy asar va unda öziga xos ifoda şakli mavjud. Bu töliq miqyosdagi, sözma-söz realizm emas». Pek «Cool» kompozitsiyasi bilan bölgan sahnani şu yondaşuvning eng körsatkiç raqs raqami deb biladi, u mahorat bilan bajarilgan balet harakatlari va töpponça uçun kuraşni birlaştiradi.

Raqs raqamlari Jerome Robbins xoreografiyasini qayta tiklamaydi, u köpçilik musiqiy asar işlab çiqarişlarida va 1961-yilgi filmda işlatilgan. Biroq Pek va ijodiy jamoa Robbinsning harakat tilidagi hal qiluvçi rolini esda tutişgan va baʼzan nostalgiya uçun Robbins xoreografiyasini qayta işlatişgan. Misol tariqasida Spielberg «The Rumble» raqamini keltiradi: sahna boşida Robbins xoreografiyasining bir qismi işlatiladi, ammo harakatlar tezlaşgan sari Pekning asl xoreografiyasi tobora köproq namoyon böladi. Pek, şuningdek, «America» raqamidagi keng va yorqin yubkani hamda Tony va Mariyaning sportzaldagi raqsini Robbins xoreografiyasining bevosita «iqtiboslari» sifatida ajratib körsatdi. 1961-yilgi filmda «America» raqami tunda tomda bölib ötgan bölsa, bu filmda u Nyu-Yorkning kunduzgi köçalariga köçirilgan. Bu sahnani suratga oliş 10 kun davom etgan va Garlem, Kuins va Patersonning turli joylarida ötkazilgan. Issiq havo va xoreografiyaning zöriqişi tufayli Ariana DeBoseʼning raqs tuflilari erib ketgan va butun suratga oliş davomida bir neça marta almaştirilişiga töğri kelgan.

Film titrlarida bir neçta raqs dublyorlari eslatilgan, çunki ular voyaga yetmagan bölgan va filmning raqs zaxirasiga yozilgan. Biroq filmdagi barça aktyorlar dublyorsiz öz raqslarini ijro etişgan, jumladan, Amerika balet maktabining bitiruvçisi Ansel Elgort ham.

«Hamilton» va The Wiz Live! ustidagi işlari bilan maşhur Paul Tazewell filmning kostyum rassomi bölgan. Ikki tödani vizual jihatdan ajratiş uçun Tazewell «Raketalar»ni sovuq ranglarda kiyintirişga qaror qildi, «1950-yillardagi Nyu-York köçalari, pölat va beton»ni aks ettiriş uçun, «Akulalar»ni esa issiq ranglarda, Puerto-Rikoning ruhini, ular «orol, tropik muhiti» bilan kelgan joyini yetkaziş uçun.

Dastlab Spielberg özining doimiy hamkori John Williamsga filmning bastakori böliş iltimosi bilan murojaat qildi. Williams Spielbergga bastakor David Newman va dirijyor Gustavo Dudamelni taklif qildi. Film uçun Newman Bernsteinning asl partituraning yangi aranjirovkasi va moslaşuvini yaratdi, unga 1961-yilgi film uçun Broadway partituralariga Johnny Green tomonidan dastlab kiritilgan özgarişlarni qöşdi (masalan, «Cool» kompozitsiyasidagi fuga motivini «Prologue»ga kiritiş, «Mambo»dagi kengaytirilgan truba solosi). Dudamel 2019-yilda yozuv seanslarida Nyu-York filarmonik orkestrini boşqargan, Los-Anjeles filarmonik orkestrining qöşimça yozuvi esa 2020-yilda COVID-19 pandemiyasi davrida ötkazilgan. Janine Tesori vokal öqituvçisi, Matt Sullivan esa musiqiy supervayzer bölgan, Jon Williams esa lentaning musiqiy maslahatçisi bölgan. Barça qöşiqlar oldindan yozib olingan va suratga oliş paytida ijro etilgan, «One Hand, One Heart», «Somewhere» va «A Boy Like That / I Have a Love» qöşiqlaridan taşqari, ular suratga oliş maydonçasida jonli ijro etilgan. «María» kompozitsiyasining parçalari ham Elgortning iltimosiga köra jonli ijro etilgan.

Saundtrek Hollywood Records kompaniyasi tomonidan 2021-yil 3-dekabrda Dolby Atmos formatida raqamli şaklda, jismoniy taşuvçilarda esa 2021-yil 10-dekabrda çiqarilgan.

Dastlab film AQŞda 20th Century Studios dистribyutsiyasi ostida 2020-yil 18-dekabrda çiqişi rejalaştirilgan edi. Biroq 2020-yil sentyabrda davom etayotgan COVID-19 pandemiyasi tufayli Disney çiqiş sanasini 2021-yil 10-dekabrgaça keçiktirdi, bu 1961-yilgi filmning ekranga çiqqanining 60 yilligiga töğri keldi. Lenta faqat kinoteatrlarda, jumladan, Dolby Cinema va IMAXʼda 45 kunlik eksklyuziv namoyişga ega böldi. 2021-yil 6-dekabrda AQŞning barça IMAX kinoteatrlarida muxlislar uçun filmning namoyişlari ötkazildi, Spielberg va aktyorlar jamoasi iştirokida savol-javob sessiyasi bilan.

Kinokartinaning aktyorlar jamoasi aʼzolari, jumladan Zegler, Faist, Andrés Rivera va boşqalar uçun birinçi körsatuv 2021-yil 17-noyabrda Lincoln Centerʼdagi Daniel Koch teatrida bölib ötdi. Bu tomoşa Sondheimning 26-noyabrdagi vafotidan oldingi sönggi ommaviy körinişlaridan biri böldi. «West Side Story»ning jahon premyerasi 29-noyabrda Lincoln Centerʼdagi Rose teatrida bölib ötdi. Filmning Los-Anjelesdagi premyerasi 7-dekabrda «El Capitan» teatrida bölib ötdi.

2021-yil 25-aprelda, 93-“Oskar” mukofoti marosimining teleefirida Ariana DeBose filmning teaser-treylerini taqdim etdi, keyinçalik Rita Moreno «Eng yaxşi film» uçun «Oskar»ni topşirdi va nutqini 1961-yilgi filmning çiqişi va mukofotlar olinişiga bağişladi. Filmning rasmiy treylerining premyerasi 2021-yil 15-sentyabrda ABC kanalidagi «Good Morning America» dasturi davomida bölib ötdi. Kengaytirilgan parçalar, masalan, «Dance at the Gym» va «America» epizodlari, Ansel Elgort va Rachel Zegler tomonidan 2021-yil 22-noyabrda 49-yillik American Music Awards mukofotlarida taqdim etildi.

Laurent Bouzereaunning filmni yaratiş haqidagi kitobi, unda aktyorlar va suratga oliş guruhi bilan intervyular mavjud, 2021-yil 16-noyabrda Abrams Books naşriyoti tomonidan çiqarildi. ABCda 2021-yil 5-dekabrda «Somethinğs Coming: West Side Story — 20/20 maxsus naşri» maxsus teleefiri efirga uzatildi.

«Deadline Hollywood» naşri xabar berişiça, film dastlab barça Fors körfazi mamlakatlarida prokatga taqiqlangan, ehtimol, ikkilik jinsli (nobinar) aktyor Iris Menas ijro etgan transgender qahramon Anybody (Enibodi) sababli. Baʼzi hollarda Disney studiyasi tsenzorlar talab qilgan sahnalarni kesişdan boş tortgan. Disneyning boşqa filmi «Eternals» (Abadiylar) ham Fors körfazi mamlakatlarida, BAA bundan mustasno, namoyiş etilişi taqiqlangan, garçi intim sahnalar kesilgan holda bölsa-da. «Eternals»da Marvelʼning birinçi oçiq bir jinsli juftligi körsatilgan. «West Side Story» oxir-oqibat BAA kinoteatrlarida taxminan bir oydan söng namoyiş etildi.

2022-yil 2-martda «West Side Story» Disney+ va HBO Max striming xizmatlarida çiqdi. 15-martda film 20th Century Studios Home Entertainment kompaniyasi tomonidan Ultra HD Blu-ray, Blu-ray va DVD formatlarida çiqariladi.

2022-yil 9-martgaça bölgan maʼlumotlarga köra, «West Side Story» AQŞ va Kanadada $38,3 million, boşqa mamlakatlarda 35,5 million, dunyo böyiça jami $73,8 million yiğgan. Filmning özini oqlaşi uçun kamida $300 million yiğişi kerak edi.

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida filmning «yangilik reytingi» 364 ta şarh asosida 91 % darajasida, örtaça baho 8,3/10. Tanqidçilarning umumiy xulosasi: «Steven Spielbergning „West Side Story“si klassik musiqiy asarga yangi nigoh taşlaydi, u gözal ötmişdoşiga muvofiq keladi va baʼzi jihatlarda uni hatto ortda qoldirişi mumkin». Metacriticda lenta 62 ta şarh asosida örtaça vaznli 85 ball oldi (100 balldan), bu sayt tasnifiga köra «umumiy eʼtirof» maʼnosini anglatadi.

Ayrim puerto-rikoliklar va boşqa lotinamerikaliklar yangi moslaşuvga tanqidiy munosabatda bölişdi. Arlene Davila «El Nuevo Día» naşridagi maqolasida yozdi: «Puerto-rikoliklar va lotinamerikaliklarning şaxsiyati oq tanlilarning tasavvuri uçun „puerto-rikolik“ va „lotinamerikalik“ nima ekanligi haqidagi spektakldan olingan öylab topilgan mavzu va ğoyalarga qisqartirilişini yana bir bor anglaş oğir. Şubhasiz faqat şuki, hozirgi vaqtda Gollivud ğoyatda oq tanli va har qaçongidan ham istisnoli». Mandy Vélez kastingni tanqid qilib dedi: «Yana bir bor, Mariyani öynagan aktrisa puerto-rikolik emas».

Aurora Flores filmda aksentlardan foydalanişga şubha bilan qaradi va yozdi: «Oxir-oqibat sizga şunçaki maslahatçilardan köproq narsa kerak. Sizga ssenariy muallif, rejissyor va prodyuserlar kerak. Bizga hikoyalarimiz öz tilimizda aytilişi kerak». Arlene Davila bu fikrga javoban yozdi: «Yarim tayyor remeyklar, import va moslaşuvlarga çek qöyiş va xilma-xil hamjamiyatimiz tomonidan yozilgan va yaratilgan işlab çiqariş va original kontentni talab qiliş uçun allaqaçon vaqt keldi».

Josie Meléndez Hernández filmdagi puerto-rikoliklarning taqdimotini yuqori baholab yozdi: «Köpçilik musiqiy asarning bu yangi talqini haqida xavotirda edi. Asl film puerto-rikoliklar va bizning madaniyatimiz haqida stereotipik tasavvur yaratgan, bu keyinçalik ommaviy axborot vositalarida bizning tasvirlanişimizga taʼsir körsatgan. Bu safar, Spielberg boşqaruvida, birinçi moslaşuvning köplab zararli jihatlari tuzatilganini aniq aytiş mumkin». Hernández, şuningdek, filmda «puerto-rikoliklarning yaxşiroq taqdim etilganini» taʼkidlab, bu «lotinamerikaliklar uçun musiqiy asar» emasligini qöşimça qildi.

«West Side Story» köplab mukofotlarga nomzod bölgan va turli taşkilotlar, tanqidçilar guruhlari va doiralaridan mukofotlar olgan, ular ayniqsa aktyorlik jamoasi, Spielbergning rejissyorligi, Kuşnerning ssenariysi va filmning işlab çiqariş ustunliklarini taʼkidlaşgan. 94-“Oskar” mukofoti marosimida film yettita nominatsiyaga ega böldi. «Eng yaxşi film» nominatsiyasiga sazovor bölgan Spielberg ön bir filmi bilan şu nominatsiyada eng köp nomzod qilingan şaxsga aylandi. Spielbergning «Eng yaxşi rejissyorlik» uçun nominatsiyasi uni ketma-ket olti ön yillikda uşbu toifada nomzod bölgan birinçi rejissyorga aylantirdi. Pol Tazewell «Eng yaxşi kostyum dizayni» toifasida nomzod bölgan birinçi afroamerikalik kostyum rassomi böldi.

79-“Oltin globus” marosimida lenta tört toifada nomzod bölib, uçtasida ğolib çiqdi, jumladan, «Eng yaxşi film — komediya yoki musiqiy» toifasida. Rachel Zegler Mariya rolidagi ishi uçun «Komediya yoki musiqiydagi eng yaxşi ayol roli» mukofotini olgan birinçi kolumbiyalik/lotinamerikalik kelib çiqişli aktrisa böldi va 20 yoşida bu toifadagi eng yoş ğolib böldi. «West Side Story» «Belfast» bilan birga 27-Critics' Choice Awards mukofotining ön bir toifasiga nomzod bölgan, şu jumladan «Eng yaxşi film» toifasiga, va ikkitasida ğolib çiqqan, jumladan, «Eng yaxşi montaj» toifasida. Lenta, şuningdek, 75-BAFTA mukofotiga beş nominatsiya oldi, jumladan Mike Faist uçun «Eng yaxşi erkak ikkinçi reja roli» toifasida, va ikkitasida ğolib çiqdi, jumladan «Eng yaxşi kasting» toifasida.

Ariana DeBose AQŞ Kino aktyorlari gildiyasining «Eng yaxşi ayol ikkinçi reja roli» mukofotini olgan birinçi afro-lotinamerikalik va oçiq rangli kvir ayol böldi. U şunga öxşaş «Oltin globus», BAFTA va Critics' Choice Awards mukofotlarini ham oldi. Şuningdek, DeBose xuddi şunday nominatsiyada «Oskar» mukofotiga sazovor böldi.