Westworld

Yul Brynner — Otişmaçi

James Brolin — Jon Blaine

Richard Benjamin — Piter Martin

Medge Barrett — miss Carrie, fohişaxona madami

Dick Van Patten — bankir

Victoria Shaw — örta asrlar malikasi

Steve Franken — laborant

Alan Oppenheimer — boş ilmiy rahbar

Criçton ssenariyni 1972-yil avgustda yozgan. U uni yirik kinostudiyalarga taklif qilgan, ammo faqat moliyaviy qiyinçiliklarni boşidan keçirayotgan Metro-Goldwyn-Mayer prodyuseri Daniel Melnick qiziqib qolgan. Criçtonning intervyusiga köra, MGM moliyaviy qiyinçiliklardan taşqari, xodimlar bilan işlaşda ham muammolarga duç kelgan va kinematografistlar orasida yomon nom qozongan edi: köplab rejissyorlar va ssenaristlar rahbariyatning qattiq bosimi, suratga oliş jarayoniga aralaşuvi, ssenariy tahrirlari va boşqa narsalardan şikoyat qilgan. Biroq Melnick Criçtonga bunday munosabatga duç kelmasligini vaʼda qilgan, vaʼdasini esa «asosan» bajargan.

MGM rahbariyati ssenariyni qabul qiliş jarayonini çözib, uni suratga oliş boşlanişidan atigi ikki kun oldin tasdiqlagan. Şu bilan birga, Criçtonga aktyorlarni tanlaş (kastingga) ruxsat berilmagan. Dastlab filmga 1 mln dollar byudjet ajratilgan edi, keyinroq u yana 250 ming dollarga oşirilgan. Criçtonning sözlariga köra, 250 ming dollar aktyorlarning haqiga, 400 ming dollar suratga oliş guruhi va xodimlarning maoşiga sarflangan, qolgan mablağ esa texnik xarajatlar, dekoratsiya va rekvizitga ketgan.

Filmda birinçi marta töliqmetrajli kinoda kompyuter tomonidan qayta işlangan tasvirlar işlatilgan — Otişmaçining past aniqlikdagi termal köriş tasvirini aks ettiruvçi kadrlar. Suratga oliş guruhi bu effektni «gunslinger POV» (Otişmaçining birinçi şaxs körinişi) deb atagan. Dastlab Criçton bunday kino materialini yaratiş sörovini NASA ilmiy-tadqiqot laboratoriyasiga yöllagan. Rejalaştirilgan edi, «Mariner» dasturi uçun Reaktiv harakat laboratoriyasi tomonidan işlab çiqilgan raqamlaştiriş texnologiyasidan foydalaniş. Dastlabki baholarga köra, 2 daqiqalik kadrni işlab çiqariş 9 oy vaqt olgan va 200 ming dollarga tuşgan, bu esa juda qimmat bölib, film byudjetiga siğmas edi.

Criçton öz sörovi bilan animator va kompyuter animatsiyasining pioneri Jon Whitney (katta) ga murojaat qilgan, u 60-yillardan beri televidenie va reklama kompaniyalari uçun animatsion materiallar yaratib kelgan. Whitney Criçtonni öğli Jon Whitney-kiçik bilan taniştirgan, u vazifani tezroq va ança arzonroq bajarişni vaʼda qilgan. Whitney-kiçik vazifani hal qildi: Otişmaçining «köriş» böyiça suratga olingan kino materiali kadrma-kadr raqamlaştirildi va har bir kadr dasturiy ravişda 3600 kvadratga bölindi, şundan söng u yana 70 mm kinoplyonkaga ötkazildi. Bunday maxsus effekt hozir pikselizatsiya deb ataladi. Işida Whitney-kiçik Information International, Inc. kompaniyasining kompyuter bazasidan foydalangan, bu loyiha kompaniya uçun kompyuter vizualizatsiyasi böyiça birinçi buyurtmalardan biri bölgan. Whitney-kiçik loyiha ustida keçasi işlagan, 10 soniyalik epizodning yakuniy hisoblaşi 8 soat maşina vaqtini talab qilgan. Maxsus effektlarni tayyorlaş 4 oy vaqt olgan va 20 ming dollar byudjetga ega bölgan.

Butun suratga oliş sikli 30 kunni egalladi. Criçton kinoplyonka sarfi va vaqtni taşkil etişga tejamkorlik bilan yondaşgan, şu sababli material asosan birinçi dublga olingan. Şunga qaramay, baʼzi sahnalar filmning yakuniy versiyasidan kesib taşlangan.

Çeklangan byudjet suratga oliş guruhini erişiş mumkin bölgan hamma joyda tejaşga majbur qilgan. Dekoratsiya uçun byudjetdan oxirida atigi 75 ming dollar sarflanganini hisobga olsak, ularning aksariyati bir neçta sahnada işlatilgan. Masalan, örta asrlar zinasi yagona nusxada bölgan va Criçton uni uç xil sahnada uç marta suratga olgan. Yer osti koridori töqqiz xil sahnada, oltita yoritiş variantida suratga olingan, u «Delos» texniklari şikastlangan androidlarni tiklaydigan xona uçun ham dekoratsiya sifatida xizmat qilgan.

Filmning boşida taşrif buyuruvçilarni parkka olib kelgan yölovçi samolyoti salonining faqat öng tomoni — derazalar va örindiqlar bilan qurilgan. Çap tomonda ötirgan yölovçilar bilan kadrlar xuddi şu dekoratsiyada olingan va montajda «aks ettirilgan», bu esa töliq salon taassurotini yaratgan.

Criçton baʼzi sahnalarda androidlarning ataylab qörqinçli körinişiga erişmoqçi bölgan. Köp tajribalardan söng, kerakli effektga 80 foiz şaffof bölmagan közgu kontakt linzalari yordam bergan: ular yoritiş yordamida android nigohiga befarqlik beriş imkonini bergan, aktyor esa ularning orqali şeriklarini körib, maydonçada harakat qila olgan.

Bryunner ijro etgan Robot-Otişmaçi ataylab «Yetti samuroy» filmidagi Chris Adams rolida Bryunnerga öxşab qilingan va şunga öxşaş kostyum kiygan.

Suratga olişning 2-haftasida yonayotgan xomaki öq (böş patron) Bryunnerning köziga tuşib, şox pardasini tirnagan, şu sababli u iştirok etadigan sahnalarni suratga olişni bir muddat töxtatişga töğri kelgan. Aktyorning soğliğiga jiddiy zarar yetmagan, ammo u kumuşrang kontakt linzalarni taqa olmagan (ular qahramoniga qöşimça qörqinçli köriniş berar edi): şikastlangan köz tez qizarib, yoş oqa boşlagan.

Oxirgi suratga oliş kunida, qora ilon iştirokidagi epizodni suratga oliş vaqtida Jeyms Brolin haqiqatan çaqilgan. Sahna teskari tartibda suratga olingan: ilon aktyorning qöliga yopişgan, söng uni ajratib olişgan, montajda esa olingan material teskari tezlikda işlatilib, ilon qölga yopişganga öxşab körinişi taʼminlangan. Aktyorni çaqişdan saqlaş uçun uning kiyimi ostiga bilagiga qalin astarli charm himoya kiydirilgan. Şunga qaramay, sahna suratga olinayotganda Brolin hamma uçun kutilmaganda oğriqdan baqirib yuborgan: ilonning yuqori tişlari himoya qalqoni teriga botayotgan paytda, u jağini qisib qöygan va pastki tişlari aktyorning qöliga kirgan. Suratga olişda işlatilgan ilon kinosuratga olişda odatda qilinganidek «soğib» olinmagan bölsa-da, zahar Brolinning qoniga tuşmagan va u heç qanday yon taʼsirni his qilmagan.

Piter Otişmaçiga kislota sepganidan keyin uning yuzi erib ketiş effekti Bryunnerning yuziga surtilgan teatr grimi va «Alka-Seltzer» aralaşmasi yordamida erişilgan. Tutun grim ostida yaşiringan, aktyorning yuziga yopiştirilgan bir neçta plastik nayçalar orqali çiqarilgan. Tutun şunçalik aççiq ediki, aktyor sahnani suratga oliş uçun nafasini uşlab turişga majbur bölgan, aks holda u yötalib ketardi. Criçtonning eslaşiça, suratga oliş kuni Bryunnerning oşqozoni oğrigan va u «Alka-Seltzer» içgan, buning natijasida kimdir hazillaşib, endi u ham Bryunnerning içida, ham taşqarisida ekanini aytgan.

1976-yilda töğridan-töğri davomi — «Futureworld» (ingl. Futureworld) filmi suratga olingan. Uning voqeasi birinçi filmdagi voqealardan 2 yil ötib boşlanadi: xavfsizlik tizimi sezilarli darajada yaxşilangandan söng, «Delos» parki oçilişga tayyorlanadi va uning egalari taʼsirçan biznesmenlar va matbuotni taniştiriş turiga taklif qilişadi. Asl aktyorlar tarkibidan bu filmda faqat Yul Bryunner Otişmaçi rolida iştirok etadi.

1980-yilda CBS kanali MGM Television tomonidan suratga olingan «Beyond Westworld» serialini namoyiş qila boşladi. Serial birinçi film syujetini bilvosita davom ettirgan va ikkinçi film voqealarini eʼtiborsiz qoldirgan (androidlarni insonlardan ajratib bölmasligi bundan mustasno), yangi qahramonlar iştirokida, uning boş qahramoni — «Delos» korporatsiyasi xavfsizlik xizmati boşliği, parkdagi androidlardan foydalanib jahon hukmronligini qölga kiritiş rejalarini qilgan telbа olimning niyatlariga tösqinlik qilişga harakat qilgan. Serial «Emmy» mukofotiga ikki toifada nomzod bölişiga qaramay, past telekörsatuv reytinglari uni tez yopilişiga olib kelgan va serial uçinçi epizoddan keyin efirdan olib taşlangan.

2007-yil boşida OAV Arnold Sçwarzenegger boş rolda ijro etadigan «Ğarbiy olam» remeykining işga tuşirilganini xabar qildi, ssenariyni esa «Terminator 3» ustida işlagan Michael Ferris va John Brancato yozişi aytilgan. Dastlab rejissyor etib Tarsem Singh tayinlangan, ammo tez orada u loyihani tark etgan. Quentin Tarantinoga filmni olib boriş taklif qilingan, ammo u rad etgan. 2011-yil 19-yanvarda Warner Bros. remeykning studiya rejalarida hali ham borligini tasdiqladi.

2015-yil yanvarda «Vice» filmi çiqdi, uning syujeti köp sahnalarda «Ğarbiy olam»ga öxşaydi.

2026-yil may oyida Warner Bros. studiyasi ssenariy muallifi Dwight Koepp böladigan filmni suratga oliş niyatini eʼlon qildi — u «Yura davri parki» ustida işlagan.

2013-yil avgust oyida HBO telekanali «Ğarbiy olam» serialining pilotini buyurtma qilgani eʼlon qilindi, uni J. J. Abrams, Jonathan Nolan va Jerry Weintraub prodyuser qilişadi. Nolan va Lisa Joy ssenariy yozişdan taşqari ijroçi prodyuser vazifasini ham bajarişadi, bundan taşqari Nolan pilot seriyani özi suratga oladi. Işlab çiqariş 2014-yil yozida Los-Anjelesda boşlanişi kerak edi.

Serialning premyerasi 2016-yil 2-oktabrda bölib ötdi.

«Ğarbiy olam» kompyuter virusi mavzusiga bağişlangan birinçi badiiy film hisoblanadi. Androidlar orasidagi nosozliklar tölqini va epidemiya örtasidagi öxşaşlik muhokama davomida «Delos» texnik xizmati boşliği tomonidan keltiriladi.

Nazoratdan çiqib, ölimga olib keladigan xavfli bölib qoladigan yuqori texnologik öyin-kulgi parki motivi keyinçalik Criçton tomonidan «Jurassic Park» romanida va uning ekranlaştirilişida işlatilgan.