Westworld

«Yovvoyi Ğarb olami» yoki «Ğarb olami» (ingl. Westworld) — Amerikaning HBO telekanali ilmiy-fantastik vestern seriali. U er-xotin Jonathan Nolan va Lisa Joy tomonidan yaratilgan. Seriya Michael Criçton tomonidan 1973-yilda öz ssenariysi asosida suratga olingan xuddi şu nomli film motivlari asosida yaratilgan. Voqea xayoliy futuristik köngiloçar park «Yovvoyi Ğarb olami»da bölib ötadi, park androidlar tomonidan töldirilgan. Park katta pul evaziga yuqori mansabdor va boy mehmonlarga xizmat qiladi, ular robotlardan qasos olinişidan qörqmasdan xohlagan işlarini qilişlari mumkin.

Ijroçi prodyuserlar Jonathan Nolan, Lisa Joy, J. J. Abrams, Jerry Weintraub va Brian Burk böldi. Önta epizoddan iborat birinçi mavsumning premyerasi 2016-yil 2-oktabrdan 4-dekabrgaça bölib ötdi. 2016-yil noyabrida HBO seriyani ikkinçi mavsumga uzaytirdi, uning premyerasi 2018-yil 22-aprelda bölib ötdi. U ham önta epizoddan iborat edi. Premyera namoyişi 2014-yildagi «True Detective» serialining birinçi epizodidan beri eng yuqori tomoşabinlar reytingini töpladi. Şuningdek, u HBO tarixida eng köp körilgan birinçi mavsum böldi. Uçinçi mavsumning premyerasi 2020-yil 15-martda bölib ötdi. 2020-yil aprelida HBO seriyani törtinçi mavsumga uzaytirdi, uning premyerasi 2022-yil 26-iyunda bölib ötdi. 2022-yil noyabrida HBO seriya yopilganini eʼlon qildi.

Serial tomoşabinlar va tanqidçilardan ajoyib şarhlar oldi. Ayniqsa, vizual effektlar, syujet va aktyorlik uçun katta maqtovga sazovor böldi.

Evan Rachel Wood — parkda işlaydigan eng qadimiy robot Dolores Abernathy rolida. Dastlab u fermer qizi sifatida taqdim etiladi, lekin vaqt ötişi bilan uning butun hayoti mahorat bilan yasalgan yolğon ekanini tuşunadi.

Thandiwe Newton — Sweetwater fohişaxonasi xonimi, robot Maeve Millay rolida. Oldingi rolidagi qizi haqidagi xotiralar uni özligini anglaşga olib keladi.

Jeffrey Wright — robot, dasturlaş bölimi boşliği Bernard Lowe rolida. Wright, şuningdek, «Yovvoyi Ğarb olami» hammuallifi Arnold Weber rolini ham ijro etadi.

James Marsden — robot Teddy Flood rolida. U Doloresʼni izlab Sweetwaterga qaytgan, munosabatlarini tiklaşni istagan qurolli kovboy (1–2-mavsumlar).

Tessa Thompson — Delos direktorlar kengaşi vakili Charlotte Hale rolida. U Fordni nazorat ostiga olişga intiladi.

Ingrid Bolsø Berdal — tanasida ilon tatuirovkasi bölgan şafqatsiz va rahmsiz robot Armistice rolida. U Hector Escatonning tödasiga aʼzo (1–2-mavsumlar).

Luke Hemsworth — parkning xavfsizlik xizmati boşliği, robot Ashley Stubbs rolida. U robotlar va insonlar örtasidagi özaro munosabatlarni nazorat qiladi.

Sidse Babett Knudsen — parkning sifat nazorati bölimi rahbari Theresa Cullen rolida (1-mavsum; 2-mavsumda mehmon aktrisa).

Simon Quarterman — parkning boş ssenariyçisi Lee Sizemore rolida, uning badiiy temperamenti hamkasblarini jahlini çiqaradi.

Rodrigo Santoro — robot Hector Escaton rolida. U qidiruvdagi qaroqçilar tödasining boşliği (1–2-mavsumlar; 3-mavsumda ikkinçi darajali tarkib).

Angela Sarafyan — robot Clementine Pennyfeather rolida. U Maeve uçun fohişa bölib işlaydi va mehmonlar orasida maşhur.

Lili Simmons — asl Clementine çetga surilgandan keyin şu vazifani bajaruvçi robot rolida.

Shannon Woodward — dasturlaş bölimida kötarilayotgan yulduz Elsie Hughes rolida, u parк aholisining ğayrioddiy xatti-harakatlarini tuzatadi (1–2-mavsumlar).

Ed Harris — Qora kiyimdagi odam rolida, u parkda sirlarning yeçimini izlab 30 yildan beri sarson yuribdi (keksalikdagi William).

Anthony Hopkins — parkning yaratuvçilaridan biri va kreativ direktori doktor Robert Ford rolida (1–2-mavsumlar).

Ben Barnes — parkning doimiy mehmoni Logan Delos rolida, u döstini, kelajakdagi qaynoğasi Williamʼni parkka olib keladi (1-mavsum; 2–3-mavsumlarda ikkinçi darajali tarkib).

Clifton Collins Jr. — robot Lawrence / El Lazo rolida. U maftunkor, ammo xavfli jinoyatçi bölib, turli jinoiy guruhlar bilan muzokara olib borişni biladi (1–2-mavsumlar; 3-mavsumda ikkinçi darajali tarkib).

Jonathan Tucker — mayor Craddock.

Jimmy Simpson — William rolida, parkka kelgan istamaydigan yangi mehmon, özining kelajakdagi qaynoğasi Logan bilan birga keladi. Dastlab past darajadagi köngiloçar narsalarni eʼtiborsiz qoldiradi, lekin vaqt ötişi bilan butunlay boşqa odam ekanini namoyon qiladi (1-mavsum; 2–3-mavsumlarda ikkinçi darajali tarkib).

Fares Fares — Carl Strand xavfsizlik guruhi aʼzosi Antoine Costa rolida (2-mavsum).

Louis Herthum — Doloresʼning otasi Peter Abernathy rolida (2-mavsum; 1-mavsumda ikkinçi darajali tarkib).

Bradley Tatum ham birinçi mavsumda Peter Abernathy rolini ijro etadi, oldingi versiya yaroqsiz deb topilib, çetga surilganda.

Talulah Riley — parkka mehmonlarni taklif qiluvçi robot Angela rolida (2-mavsum; 1-mavsumda ikkinçi darajali tarkib).

Gustaf Skarsgård — Delos operatsiyalar rahbari Carl Strand rolida, u Delosning «Yovvoyi Ğarb olami»ni robotlardan qaytarib oliş urinişlariga rahbarlik qiladi (2-mavsum).

Katja Herbers — «Britaniya Hindistoni» parkidagi mehmon Emily rolida, robotlar qözğoloni vaqtida «Yovvoyi Ğarb olami»ga qoçib ötadi (2-mavsum; 3-mavsumda mehmon aktrisa).

Zahn McClarnon — Arvoh qabilasi yetakçisi Akeçeta rolida (2-mavsum).

Aaron Paul — Caleb Niçols, sobiq askar, quriliş işçisi va mayda jinoyatçi (3-mavsumdan).

Vincent Cassel — Engerrand Serac (3-mavsum).

Tao Okamoto — Hanaryo, Samuraylar olamidagi Armisticeʼning ikkilamçisi (3-mavsum; 2-mavsumda ikkinçi darajali tarkib).

Serial 1973-yilgi xuddi şu nomli film (ssenariy va rejissyori Michael Criçton edi) va, kamroq darajada, uning 1976-yildagi «Kelajak olami» davomi asosida yaratilgan. Bu Criçtonning asl syujeti asosida yaratilgan ikkinçi serial bölib, birinçisi «Beyond Westworld» (1980) edi, u CBS yopgunça atigi uç epizod efirga çiqqan.

Warner Bros. kompaniyasi 1973-yilgi «Western World» filmining töliq metrajli remeykini 1990-yillarning oxiridan beri rejalaştirgan edi. 2002-yilda Variety jurnali Warner Bros. va aktyor Arnold Sçwarzenegger örtasida şartnoma imzolanganini xabar qildi. Sçwarzenegger filmni prodyuserlik qilişni va Yul Brynner ijro etgan Gunslinger rolini öynaşni niyat qilgan edi. Bir neça yil davomida kompaniya loyihaga rejissyor sifatida Tarsem Singhni, ssenariyçi sifatida Quentin Tarantinoni jalb qilişga urindi. 2011-yilda Warner Bros. hali ham remeyk qiliş rejalariga ega edi.

2013-yilning avgustida HBO kabel telekanali film motivlari asosida telesirial pilot epizodiga buyurtma berganligi eʼlon qilindi. Loyiha prodyuserlari J. J. Abrams, Jonathan Nolan va Jerry Weintraub böldi. Jonathan Nolan rejissyor sifatida işladi va xotini Lisa Joy bilan birga ssenariy hammuallifi böldi. 2014-yil oxirida HBO Bad Robot Productions kinokompaniyasi bilan hamkorlikda serialning birinçi mavsumini yaratişni boşladi. Premyera 2015-yilga rejalaştirilgan edi.

Aynan J. J. Abrams syujetni odamlar nuqtai nazaridan emas, balki androidlar nuqtai nazaridan olib borişni taklif qildi. Jonathan Nolan boşqa manbalar qatorida kompyuter öyinlaridan ilhom oldi, jumladan BioŞock Infinite, Red Dead Redemption va The Elder Scrolls V: Skyrim öyinlaridan, şuningdek, aniq axloqiy çegarasi bölmagan, axloq oq va qora örtasida keskin bölinmasdan maʼlum spektr doirasida joylaşgan BioWare kompaniyasi öyinlaridan. The Elder Scrolls V: Skyrim öyini kompyuter boşqaradigan öyinçi bölmagan personajlar, masalan, qişloq aholisi, öyinçi yonida bölişi yoki bölmasligidan qatʼi nazar, öz hayotini yaşaydigan dunyo namunasi sifatida keltirilgan. Aynan kompyuter öyini personajlari ğoyasi «Yovvoyi Ğarb olami»dagi androidlarning dasturlaştirilgan hikoyalari uçun namuna böldi. Ular çeksiz siklda yaşaydi va bir xil harakatlarni qayta-qayta takrorlaydi. Serialdagi zöravonlik mavzusiga izoh berib, Nolan «zöravonlik biz televizorda tomoşa qilişni yoqtiradigan hikoyalarda bor, lekin şaxsan boşimizdan ötkazişni xohlamaydigan hikoyalarda emas» deb taʼkidladi.

Serialda Uilyam Şekspirning klassik pyesalaridan iqtiboslar yangraydi, xususan, «Romeo va Julyetta»dagi «Kuçli tuyğularning dahşatli oqibati bor» iborasi. Androidlar uçun bu ibora voqelikni qayta baholaşga majbur qiluvçi trigger hisoblanadi. «Yovvoyi Ğarb olami» Lewis Carrollning «Alisa Ajoyibotlar mamlakatida» asari bilan bir qator aloqalarga ega. Ularga, masalan, Doloresʼning kök libosi va John Tenniel rasmlariga juda öxşaş, çölda çoy içiş sahnasi kiradi. Nolanning sözlariga köra, serialda boş qahramon Dolores va Carroll kitobining boş qahramoni Alisa örtasida bir neçta aniq va yaşirin aloqalar bor. Carrollning kitobi ham serialda paydo böladi, qahramonlar undan parçalar öqiydi.

Sanʼat bilan boğliq işoralarga Leonardo da Vincining «Vitruviy odami», Andrew Wyethning «Çristinaʼs World» asari va Miçelangelöning «Odamning yaratilişi» asaridan olingan obrazlar kiradi. «Odamning yaratilişi» reproduksiyasi birinçi mavsum finalida paydo böladi. Serial qahramonlaridan biri, doktor Ford unga işora qilib, 1990-yilda amerikalik şifokor Frank Meşberger ilgari surgan nazariyani hikoya qiladi. Unga köra, freskadagi Xudoning tasvirida aslida inson miyasining anatomik tasviri yaşiringan.

Serial syujetida amerikalik psixolog Julian Jaynes tomonidan 1976-yilda ilgari surilgan «bikameralizm», yoki «ikki palatali ong» tuşunçasi katta örin egallaydi. Unga köra, qadimgi odamlarning tafakkuri zamonaviy odamlarnikidan farq qilgan va öşa paytda inson miyasi ikki qismga bölingan «ikki palatali» bölgan. Bu qismlardan biri ikkinçisiga nima qiliş kerakligini aytgan, ikkinçisi esa buyruqlarni bajargan va boşqa miya qismining ovozini oliy kuçlarga tegişli «taşqi» ovoz deb qabul qilgan. Jaynesning fikriça, bu tizim parçalanişi natijasida zamonaviy maʼnodagi «men» va ong şakllangan.

1973-yilgi «Western World» filmida boşqa parklar ham bölgan. Ular Yovvoyi Ğarb uslubida emas, balki Rim imperiyasi va örta asrlar uslubida bezatilgan. Nolan bunday parklar serialda keyinçalik paydo bölişi mumkinligini taxmin qilgan va haqiqatan ham birinçi mavsumning sönggi epizodida samuraylar bilan yana bir parkning ortini körsatilgan. Örta asr fantaziyasi janrida yozgan kitoblari asosida HBÖning yana bir muvaffaqiyatli serial «Taxtlar öyini» suratga olingan yozuvçi George Martin Nolan va Joy bilan uçraşgan va ularga serial örtasida kроссовер ğoyasini taklif qilgan. Bu «Taxtlar öyini» dunyosi asosida yaratilgan androidlar parki bölardi.

Anthony Hopkins va Evan Rachel Wood prodyuserlar bilan kelişilgan birinçi aktyorlar bölib, ularning rollari mos ravişda doktor Robert Ford va Dolores Abernathy sifatida tasdiqlandi. 2014-yil avgustida loyihaga butun bir aktyorlar guruhi qöşildi: Jeffrey Wright, Rodrigo Santoro, Shannon Woodward, Ingrid Bolsø Berdal, Angela Sarafyan va Simon Quarterman. James Marsden va Eddie Rowe ham aktyorlar tarkibiga qöşildi. Ed Harris parkning yovuz qahramoni, Qora kiyimdagi odam rolini oldi. Qolgan rollarni Demetrius Gross, Kyle Bornheimer, Currie Graham, Lena Georgas, Steven Ogg, Timothy Lee DePriest, Ptolemy Slocum, Thandiwe Newton va Miranda Otto oldi.

2015-yil iyulda Otto «Vatan» teleserialining beşinçi mavsumi böyiça majburiyatlari tufayli şouʼdan çiqişi eʼlon qilindi va uning örnini Sidse Babett Knudsen egalladi. Bundan taşqari, serialga yana uç aktyor qöşildi: Eoin Bailey, Jimmy Simpson va Clifton Collins Jr. Bailey keyinçalik Ben Barnes tomonidan almaştirildi. Şuningdek, maʼlum böldiki, Talulah Riley robotlardan birining rolini oldi, bu haqda uning sobiq eri Elon Musk Twitterʼda yozgan edi. Riley ikkinçi mavsumda asosiy aktyorlar tarkibiga kötariladi.

Birinçi mavsum finalidan keyin Nolan va Joy aktyorlarning köpçiligi bilan juda qatʼiy axborot tösiği ostida işlaganliklarini aytib berişdi, bu «hikoyani mumkin qadar yangi va zamonaviy saqlaş» uçun edi. Masalan, Wood bilan ular nima uçun ekanini tuşuntirmasdan ğalati rejissyorlik körsatmalari berişgan va Wood faqat bir munça vaqt ötgaç, bitta robotda aslida beşta turli personajni ijro etganini tuşungan: Dolores uçun 4 xil xulq-atvor rejimi va Wyatt. Şunga qaramay, Hopkins Fordning umumiy syujet yoyini darhol bilib olgan edi (rolga tasdiqlangan paytda), şuning uçun personajning murakkabligini ijrosida töliq yetkaza olgan. Bu oldindan bilimga qaramay, Hopkinsga dastlab qattiq tahrir qilingan ssenariylar berilgan va u barça tahrirlanmagan ssenariylarga kiriş huquqini olişni talab qilişga majbur bölgan.

Pilot epizodning suratga olinişi 2014-yilning iyul va avgust oylarida Los-Anjelesda bölib ötdi.

Serial musiqasini bastakor Ramin Djawadi yozgan. Serialning saundtrekiga kiruvçi yangi kompozitsiyalarni yozişdan taşqari, Ramin Djawadi boşqa maşhur kompozitsiyalarning instrumental versiyalarini ham yozgan.

Birinçi mavsumda Rolling Stones rok-guruhining «Paint it, Black», Radiohead guruhining «No Surprises», «Motion Picture Soundtrack» va «Fake Plastic Trees», The Animals guruhining «House of the Rising Sun», Amy Winehouseʼning «Back to Black» qöşiqlari, şuningdek, bastakor Claude Debussyʼning butun birinçi mavsumning leytmotivi bölgan «Rêverie» («Orzular») asari ijro etildi.

Ikkinçi mavsumda ham boşqa musiqiy asarlarni qayta talqin qilingan kompozitsiyalar bor edi (asosan ularning instrumental versiyalari). Masalan, The White Stripes guruhining hind musiqasi uslubida ijro etilgan «Seven Nation Army» qöşiği, Scott Joplinning «The Entertainer» regtaymi, Nirvana guruhining «Heart-Shaped Box» treki (saundtrek albomiga ikki versiyada kiritilgan: orkestr va fortepiano), şuningdek, Vera Lynnning «Weʼll meet again» kompozitsiyasi.

Uçinçi mavsumda maşhur qöşiqlarning instrumental versiyalaridan foydalaniş tendensiyasi davom etdi. Tomoşabinlar Massive Attack guruhining «Dissolved Girl», Guns N' Roses guruhining «Sweet Child Ö Mine», The Weeknd ijroçisining «Wicked Games» qöşiqlarini, şuningdek, David Bowieʼning «Space Oddity» va Pink Floyd guruhining «Brain Damage» butun dunyoga maşhur qöşiqlarining instrumental versiyalarini eşitişlari mumkin edi.

Serialning birinçi mavsumi tanqidçilardan asosan ijobiy baho oldi. Aktyorlar tarkibi «Gollivud blokbasteriga munosib» deb ijobiy baholandi, uning truppasi «köplab kinofilmlarga şaraf keltirardi». 1973-yilgi filmning asosiy ğoyasini olgan serial remeykka öxşamaydi. U janr jihatidan keskin farq qiladi va asl filmning triller janriga qarşi ilmiy-fantastik drama bölib çiqadi. Syujet sirlar va falsafiy allyuziyalar bilan qiziqtiradi. Serial köp mavzularni kötaradi, unda sunʼiy intellekt mavzusi muhim, ammo har doim ham birinçi örinda emas. Hikoya qiliş şakli ham ğayrioddiy: ekranda bir-biridan ajralmas uçta parallel syujet oçiladi. «Yovvoyi Ğarb olami» yaxlit asar bölib çiqdi va bir paytlar «Lost» serialining qilganidek, jamoatçilik muhokamalarini keltirib çiqarişga qodir. Syujetda zöravonlik va yalanğoç tanalar köp bölgani uçun loyiha «Taxtlar öyini» bilan soliştirildi. Salbiy şarhlar orasida serial öz konsepsiyasida yangi narsa bermaydi degan fikr ham bor edi. Jurnalistlar kamçilik sifatida voqealardan intellektual uzoqlaşişni ham qayd etişdi, ayniqsa pilot epizodga xos. «Afişa. Daily» yozgan edi:

Forbes, Business Insider, Vanity Fair, Toronto Sun, «Afişa» va boşqa köplab naşrlar «Yovvoyi Ğarb olami»ni yilning eng yaxşi seriallari röyxatiga kiritdi. «Mir fantastiki» jurnali «Yovvoyi Ğarb olami»ni 2016-yilning eng yaxşi seriali deb atadi.

2017 — 4 ta «Emmy» mukofoti: komediya yoki drama seriali uçun eng yaxşi ovoz miksaji («The Bicameral Mind» epizodi), teleserial uçun eng yaxşi grim («The Original» epizodi), teleserial uçun eng yaxşi soç turmagi («Contrapasso» epizodi), eng yaxşi vizual effektlar («The Bicameral Mind» epizodi). Bundan taşqari, serial 16 ta nominatsiyaga ega böldi.

2017 — ilmiy-fantastik teleserial va telekanaldagi eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol uçun «Saturn» mukofotining ikkita sovrini (Ed Harris), şuningdek 4 ta nominatsiya: telekanaldagi eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol (Jeffrey Wright), telekanaldagi eng yaxşi ayol ikkinçi darajali rol (Evan Rachel Wood va Thandiwe Newton), teleserialdagi eng yaxşi mehmon aktyor (Anthony Hopkins).

2017 — «Golden Globe» mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi teleserial — drama, eng yaxşi ayol roli telesериalda — drama (Evan Rachel Wood), telesериal yoki telefilmdagi eng yaxşi ayol ikkinçi darajali rol (Thandiwe Newton).

2017 — AQŞ kino aktyorlari gildiyasi mukofotiga uçta nominatsiya: drama seriali uçun eng yaxşi aktyorlar ansambli, drama telesериalida eng yaxşi ayol roli (Thandiwe Newton), drama yoki komediya seriali uçun eng yaxşi dublyorlar ishi.

2017 — «Sputnik» mukofoti telesериal — drama uçun eng yaxşi ayol roli (Evan Rachel Wood) uçun, şuningdek, eng yaxşi janr telesериali uçun nominatsiya.

2017 — AQŞ rejissyorlar gildiyasi mukofotiga drama seriali uçun eng yaxşi rejissura nominatsiyasi (Jonathan Nolan, «The Original» epizodi).

2017 — Edgar Allan Poe mukofotiga telesериalning eng yaxşi epizodi uçun nominatsiya (Lisa Joy va Jonathan Nolan, «The Bicameral Mind» epizodi).

2017 — AQŞ ssenariyçilar gildiyasi mukofotiga eng yaxşi yangi serial va eng yaxşi drama seriali uçun ikkita nominatsiya.

2018 — 3 ta «Emmy» mukofoti: drama telesериalida eng yaxşi ayol ikkinçi darajali rol (Thandiwe Newton), telesериal uçun eng yaxşi grim («Akane No Mai» epizodi), telesериal uçun eng yaxşi soç turmagi («Akane No Mai» epizodi). Bundan taşqari, serial 17 ta nominatsiyaga ega böldi.

2018 — «Saturn» mukofotiga DVD/Blu-rayʼdagi eng yaxşi telekanal relizi uçun nominatsiya.

2019 — ilmiy-fantastik telesериal uçun «Saturn» mukofoti, şuningdek ikkita nominatsiya: telesериaldagi eng yaxşi erkak roli (Jeffrey Wright), telesериaldagi eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol (Ed Harris).

2019 — «Golden Globe» mukofotiga telesериal yoki telefilmdagi eng yaxşi ayol ikkinçi darajali rol uçun nominatsiya (Thandiwe Newton).

2019 — AQŞ kino aktyorlari gildiyasi mukofotiga drama seriali uçun eng yaxşi aktyorlar ansambli nominatsiyasi.

2020 — «Emmy» mukofotiga 11 ta nominatsiya.

2021 — «Saturn» mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi ilmiy-fantastik telesериal, telesериaldagi eng yaxşi ayol roli (Thandiwe Newton), telesериaldagi eng yaxşi ayol ikkinçi darajali rol (Tessa Thompson).

2021 — AQŞ kino aktyorlari gildiyasi mukofotiga drama yoki komediya seriali uçun eng yaxşi dublyorlar ishi nominatsiyasi.

2022 — «Saturn» mukofotiga eng yaxşi ilmiy-fantastik kabel telesериali uçun nominatsiya.