Qatʼiyat

Qatʼiyat (inglizça: Whiplaş) – 2014-yilda suratga olingan Amerika psixologik drama janridagi film bölib, ssenariysi yozuvçi va rejissyor Damien Çazelle tomonidan yozilgan. Filmda boş rollarni Miles Teller, J. K. Simmons, Paul Reiser va Melissa Benoistlar ijro etişgan. Filmning voqealari Nyu-York şahridagi öylab topilgan Şaffer konservatoriyasida tahsil olayotgan yoş, jaz barabançisi bölişni orzu qilgan, intiluvçan talaba haqida. Teller jaz barabanini çaluvçi xonanda bölişni orzu qiladi, ammo özining tajovuzkor va talabçan öqituvçisi Simmons tomonidan juda murakkab sinov qilinadi.

„Whiplaş“ filmini „Bold Films“, „Blumhouse Productions“, va „Right of Way Films“ işlab çiqargan. Tarqatiş huquqlari „Sony Pictures“ kompaniyasiga tegişli bölib, filmni Şimoliy Amerika, Germaniya va Avstraliyada „Sony Pictures Classics“ orqali, boşqa xalqaro hududlarda esa „Stage 6 Films“ orqali çiqarişga tayyorlagan.

Çazelle 2013-yilda ssenariyni yozişni yakunlagan, unda maktabda qatnaşgan jaz ansamblidagi tajribalaridan ilhomlangan. Köp ötmay, „Right of Way va Blumhouse“ Çazellega ssenariyning ön beş sahifasini ön sakkiz daqiqalik qisqa metrajli filmga aylantiriş taklifini berdi, bu film ham Whiplaş deb nomlangan. Qisqa metrajli film 2013-yilgi „Sundance“ film festivalida namoyiş etilgaç, katta eʼtibor va maqtovlarga sazovor böldi, bu esa ssenariyning töliq versiyasini suratga oliş uçun investorlarni jalb qildi. Suratga oliş jarayoni 2013-yil sentabr oyida Los-Anjelesda yigirma kun davomida olib borildi. Film rejissyorlari fidoyilik va muvaffaqiyat tuşunçalarini çuqur örganişadi hamda ulkan maqsadlar konsepsiyasini tahlil qilib çiqişadi.

Whiplaş filmi 2014-yilning 16-yanvarida 2014-yilgi „Sundance“ film festivali tanlov doirasida premyera qilingan va festivalning oçiliş filmi sifatida namoyiş etilgan; film dramaturgiya böyiça tomoşabinlar mukofoti va Katta hakam mukofotini qölga kiritgan. Film 2014-yilning 10-oktyabrida AQŞ va Kanadada çeklangan doirada ommaga taqdim etildi. Film ssenariy, rejissyorlik, montaj, ovoz aralaşuvi va aktyorlik ijrolari böyiça yuqori baho oldi. U $3,3 million budjetda $49 million daromad keltirdi, bu Çazellening eng köp daromad olgan filmi edi, to La La Land çiqarilgunga qadar. Film köplab mukofotlarga sazovor böldi. Jumladan, Oscarda E ng yaxşi montaj va Eng yaxşi ovoz aralaşuvi böyiça ğoliblikni qölag kiritdi. Şuningdek, Eng yaxşi film va Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy böyiça nomzod böldi. Simmonsning ijrosi unga Oskar, BAFTA, „Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor“, Oltin globus, va Eng yaxşi ikkinçi darajali aktyor mukofotlarini olib keldi. Film hozirda XXI asrning va barça davrlarning eng yaxşi filmlaridan biri deb baholanmoqda.

Miles Teller – Endryu Neyman, Şaffer konservatoriyasidagi iqtidorli yoş jaz barabançisi

J. K. Simmons – Terens Fletçer, Şaffer konservatoriyasidagi qattiqqöl jaz öqituvçisi

Paul Reiser – Jim Neyman, Andrewning otasi, yozuvçi va maktab öqituvçisi

Melissa Benoist – Nicole, qisqa muddat Andrew bilan uçraşib yurgan kino teatr xodimi

Austin Stowell – Rayan Konnoli, Fletçer guruhidagi boşqa barabançi

Nate Lang – Karl Tanner, Fletçer guruhidagi boşqa barabançi

Chris Mulkey – Amaki Frank Neyman, Andrewning amakisi

Damon Gupton – Janob Kramer, Andrew Fletçer tomonidan jalb qilinişidan oldingi birinçi ustoz

„Princeton High School“da tahsil olayotganida, yozuvçi va rejissyor Damien Çazelle Studio Band musobaqasida iştirok etgan va öşa yillarda boşdan keçirgan qörquvdan ilhomlangan. U dirijyor Terens Fletçer obrazini sobiq öqituvçisiga asoslangan holda yaratgan (u 2003 yilda vafot etgan), lekin obrazni yaratayotib, Buddy Rich va boşqa öqituvçilarning qattiqqöllik elementlarini qöşgan. Çazelle filmni dastlab La La Land musiqiy filmini suratga olişdagi qiyinçiliklar sababli yozgan.

„Right of Way Films“ va „Blumhouse Productions“ Çazellega original ssenariysining ön beş sahifasini filmga aylantirişda yordam bergan, uşbu filmning nomi ham Whiplaş (2013-yilgi film) edi. 18 daqiqalik qisqa film 2013-yilgi „Sundance“ film festivalida namoyiş etilgandan söng muvaffaqiyatga erişdi va qisqa metrajli badiiy filmlar böyiça hakamlar hayʼati mukofotini qölga kiritdi va bu töliq filmni işlab çiqariş uçun investorlarni jalb qildi. Töliq metrajli film Bold Films tomonidan 3,3 million dollarga moliyalaştirildi.

2013-yil avgust oyida Miles Teller Johnny Simmons ijro etgan rolni öynaşga imzo çekdi; J. K. Simmons esa öz rolini saqlab qoldi. Çazelle J. K. Simmonsga „norma çegarasidan oşib ket“ deb yöl-yöriq körsatgan va „men ekranda insonni körişni xohlamayman, men bir yirtqiç hayvonni körmoqçiman“ degan. Köpçilik guruh aʼzolari haqiqiy musiqaçilar yoki musiqa talabalari bölib, Çazelle Simmons ularga bosim ötkazganda yuzlaridagi qörquv va taşviş ifodalarini tuşirişga harakat qilgan. Ular orasidagi suratga oliş jarayoni noqulay bölib qolmasligi uçun, Çazelle Simmonsni oraliq tanaffuslarda kasbdoşlariga nisbatan samimiy bölişga çaqiradi.

Asosiy suratga oliş işlari 2013-yilning sentyabr oyida boşlangan, Los-Anjeles şahrining turli joylarida, jumladan, Barclay mehmonxonasi, Palace teatri va Orpheum Teatrida suratga olingan.

Saundtrek albomi 2014-yil 7-oktabrda Varèse Sarabande leybli orqali çiqarilgan. Saundtrek uç qismga bölingan 24 ta trekdan iborat: film uçun yozilgan original jaz asarlari, film uçun yozilgan original partituralar va Stan Getz, Duke Ellington kabi musiqaçilar tomonidan yozilgan klassik jaz standartlari. Asl barabançi esa Bernie Dresel bölgan.

2020-yil 27-martda ikki CD va 2-LP gatefold sleeve vinil bilan kengaytirilgan deluxe naşri yangi muqova bilan çiqarilgan bölib, Justin Hurwitzning original musiqasi, bonus treki va Timo Garcia, Opiuo, Murray A. Lightburn tomonidan tayyorlangan remikslari öz içiga olgan.

Şimoliy Amerikada film 2014-yil 10-oktabrda çeklangan tarqatilişda oltita kinoteatrda namoyiş etilib, 135388 dollar ($22 565 har bir kinoteatr uçun) daromad qildi va kassa böyiça 34-örinni egalladi. Film keyinçalik 88 ta joyga, keyin esa 419 ta kinoteatrga kengaytirildi. Uç oylik namoyişdan söng film $7 million daromad qilgan edi va beşta Oskar mukofotiga nomzod bölganidan söng, mmamlakat miqyosida 1000 joyda namoyiş etildi. 2024-yil 15-avgust holatiga köra, Whiplaş filmi AQŞ va Kanadada $13,1 million, boşqa hududlarda esa $35,9 million daromad qilgan bölib, jahon böylab umumiy daromadi $49 millionni taşkil etgan. Filmning budjeti esa $3,3 million bölgan.

Şarhlarni töplovçi veb-sayt Rotten Tomatoesda film 307 ta şarhga asoslanib 94% ball oldi, örtaça reytingi 8,6/10 böldi. Saytdagi tanqidiy yakdilikda şunday deyilgan: „Intensiv, ilhomlantiruvçi va yaxşi ijro etilgan Whiplaş rejissyor Damien Çazelledan ajoyib ikkinçi ish bölib, J. K. Simmons va Miles Teller uçun zör imkoniyat böldi“. Metacriticda film 49 nafar tanqidçining şarhlariga asoslanib, 100 dan 89 ball oldi va bu esa ijobiy maʼnoni bildiradi. Simmonsning ijrosi keng eʼtirofga sazovor bölib, u 2015-yilda Eng yaxşi ikkinçi darajali aktyor uçun Oskar mukofotini qölga kiritdi.

Variety jurnalida yozuvçi Piter Debruge filmni musiqiy daholar haqidagi janrning klişesini sindirganini va filmni „jang maydoni yoki sport arenasi darajasidagi psixologik intensivlik bilan töldirilgan“ deb taʼrifladi. The Hollywood Reporter naşridan Todd McCarthy Teller va Simmonsning ijrolarini maqtadi va şunday deb yozdi: „Teller … köproq tinçroq bölgan ijro bilan yana bir bor hayratlantiradi … Simmons esa kuçli personaj roli bilan köplab qiziqarli imkoniyatlarni qölga kiritgan aktyor sifatida öziga xosdir“. Whiplaş 87-Oskar mukofotlarida Eng yaxşi ovoz aralaşmasi va Eng yaxşi film montaji mukofotlarini ham qölga kiritdi.

The Daily Telegraph naşridan Amber Wilkinson filmning rejissyorligini va montajini maqtadi: „Çazellening filmi ötkir va qiziqarli ritmga ega, Tom Cross tomonidan gözal tarzda tahrirlangan sahnalar bilan boyitilgan… tez-tez Andrew barabanlari zarbasiga kesilgan kadrlar bilan töldirilgan“. IndieWiredan James Rocçi filmni ijobiy baholadi va „Whiplaş jurʼat va öziga xoslik bilan tölgan, kerakli joyda yon berişga tayyor bölmagan, ajoyib ijrolar va öz qahramonlariga hamda ular uçun muhim bölgan narsalarga sabr bilan munosabatda bölgan film“ deb taʼkidladi. The Guardiandan Henry Barnes ham filmni ijobiy baholadi va uni musiqaga va uning qahramonlariga birday muhabbat bilan yondaşgan nodir film deb atadi.