Wicked

Oz mamlakatida Munçkinland aholisi Yaxşi Glinda ning yaqinda Ğarbning Yovuz Jodugari halok bölgani munosabati bilan bayram qilmoqda. Glinda puşti sovun pufagi içida xalq oldiga uçib keladi. Olomondagi bir bola undan yomonlik qayerdan paydo bölişini söraydi. Şunda Glinda Jodugarning hikoyasini aytib beradi: u gubernator Troppning xotini bilan kommivoyajer örtasidagi munosabat natijasida dunyoga kelgan, ammo yaşil terili bölib tuğilgani uçun ota-onasi uni rad etgan va boşqa bolalar uni quvğin qilgan («No One Mourns the Wicked»). Glindadan Yovuz Jodugar bilan döst bölişganmi, deb söraganlarida, u ularning bir-birini tanişini aytadi va ularning ötmişi haqida öylaydi.

Bir neça yil oldin Elphaba Tropp Şiz universitetiga singlisi Nessani kuzatib boriş uçun keladi. Nessa oyoqlari falaj bölib, nogironlar aravaçasida harakatlanadi («Dear Old Şiz»). Elphaba beixtiyor özining sehrli qobiliyatlarini namoyon qiladi, sehr fakulteti dekani madam Morrible unga universitetga öqişga kirişni taklif qiladi va unga alohida sehr darslari berişni xohlaydi. Elphaba, Oz mamlakati hukmdori, u siğinadigan Sehrgar bilan uçraşiş imkoniyatiga ega bölişini umid qilib, rozi böladi. Sehrgar uning teri rangini özgartirişi mumkin, deb umid qiladi («The Wizard and I»). Biroq u Gilliking şahridan kelgan imtiyozli talaba Galinda Upland bilan xonani bölişişga majbur böladi va ular örtasida ziddiyatlar paydo böladi («What Is This Feeling?»).

Oz mamlakati tarixidan dars beradigan sözlovçi eçki, doktor Dillamond universitetdagi hayvon kelib çiqişli sönggi xodimlardan biri sifatida kamsitişga duç keladi. Elphaba unga yordam beradi, Dillamond esa unga boşqa hayvonlar fuqarolik huquqlari va gapiriş qobiliyatini yöqotayotganini aytadi va özining ham keyingi bölişidan qörqadi («Something Bad»). Elphaba Dillamondga Sehrgar bu masalani hal qilişini aytib tinçlantiradi.

Semestr davomida Nessa beparvo Munçkin Bok Woodsman bilan tanişadi, u Galindaga oşiq, Elphaba esa Winkie şahzodasi, isyonkor Fiyero Tiggelaur bilan tanişadi, Galinda esa unga oşiq. Fiyero talabalarni tungi klubdagi ziyofatga taklif qiladi. Bok Galindani raqsga taklif qilmoqçi böladi, ammo Galinda uni Nessani taklif qilişga köndiradi, şunda u Fiyero bilan birga boradi («Dancing Through Life»). Balga tayyorgarlik paytida Galinda Elphabani balga taklif qiladi va uni masxara qiliş maqsadida unga uçli şlyapa sovğa qiladi. Bu harakat, şuningdek, Nessaga yordam beriş Elphabaning Galindaga bölgan munosabatini yumşatadi va minnatdorçilik bildirib, u madam Morribledan Galindaga sehr darslariga qatnaşişga ruxsat berişni söraydi. Klubda Elphaba şlyapasi tufayli masxaralanadi. Elphaba bilan yomon muomala qilganidan aybdor his qilgan Galinda u bilan raqsga tuşadi («Ozdust Duet»), keyinroq esa unga odamlarga yoqişni örganişda yordam berişga vaʼda beradi («Popular»).

Ertasi kuni doktor Dillamond maktab kengaşi hayvonlarga dars berişni taqiqlagani sababli isteʼfoga çiqişini eʼlon qiladi. Uning örnini bosuvçi professor Nikidik qörqqan şerbaççada tajribalar ötkazişga urinadi. Elphaba öz kuçlaridan foydalanib, barça hozirgilarni uyquga soladi, söngra Fiyero bilan birga maktab kampusidan qoçadi va şerbaççani örmonga qöyib yuboradi. Fiyero bilan qisqa muloqotdan söng Elphaba unga nisbatan his-tuyğular keçirayotganini tuşunadi va Fiyeroning unga emas, Galindani tanlaganidan xafa böladi («Iʼm Not That Girl»).

Elphaba özining sehrli qobiliyatlaridan xabar topgan Sehrgar bilan uçraşiş taklifini oladi. U va Galinda, doktor Dillamond uning ismini notöğri talaffuz qilgani sababli özining ismini «Glinda» deb qisqartirgan, Oz mamlakatining poytaxti Zumrad şahriga Sehrgar bilan uçraşiş uçun yölga çiqadilar («One Short Day»). Tanişuvdan keyin («A Sentimental Man») Sehrgar Elphabadan teri rangini özgartirişni xohlamaydimi, deb söraydi, ammo u buning örniga undan Oz hayvonlariga yordam berişni söraydi. Şuningdek, poytaxtga madam Morrible ham keladi. Sehrgar va Morrible Elphabadan sehrli kitob — Grimmeri muqaddas kitobidan parçalar öqişni taklif qilişadi. Uning sehri qöriqçi maymunlarda qanotlarning ösişiga olib keladi, bu esa qattiq oğriq bilan keçadi. Sehrgar va Morrible ularni josuslar sifatida işlatiş imkoniyatidan xursand bölişadi. Elphaba esa hayvonlarning insoniyligini yöqotişi orqasida aynan ular turganini va Sehrgarda haqiqiy sehr yöqligini tuşunadi. Elphaba kitobni öğirlab qoçadi, madam Morrible esa Oz aholisiga Elphaba «yovuz jodugar» ekanini va uni hibsga oliş kerakligini eʼlon qiladi.

Glinda Elphabaning orqasidan ergaşadi va uni Morrible hamda Sehrgar bilan yaraşişga undaydi, ammo Elphaba ular bilan kuraşişga qaror qiladi. U Glinda qarorini qöllab-quvvatlasa-da, unga hamroh bölişdan boş tortişi bilan u bilan xayrlaşadi. Elphaba uçiş sehri yordamida supurgida ğarbga uçib ketadi, bu esa butun Oz mamlakati böylab elektr uzilişiga sabab böladi («Defying Gravity»). Glindani qöriqçilar uşlab qoladi. Gubernator Tropp qizi haqidagi xabarni eşitgaç, yurak xurujiga uçraydi.

Cynthia Erivo — Elphaba

Cara Musongole — Elphaba (yoş)

Ariana Grande-Butera — Glinda

Jonathan Bailey — Fiyero

Jeff Goldblum — Oz Sehrgari

Ethan Slater — Bok

Michelle Yeoh — Madam Morrible

Marissa Bode — Nessarose

Cecily Colett Taylor — Nessarose (yoş)

Bowen Yang — Pfannee

Bronwyn James — Shen-Shen

Peter Dinklage — Doktor Dillamond (ovozi)

Andy Nyman — Gubernator Tropp

Keala Settle — Miss Coddle

Ron Teo — Avaric

Colin Michael Carmiçael — Professor Nikidik

Sharon D. Clarke — Dulcibella (ovozi)

Courtney-Mae Briggs — Elphabaning onasi

2003-yilda Gregory Maguire ning «Wicked: The Life and Times of the Wicked Witch of the West» romani asosida Brodveyda «Wicked» myuzikli sahnalaştirildi. Myuzikl rejissyori Jo Mantello, xoreografi esa Wayne Cilento böldi. Myuzikl juda muvaffaqiyatli çiqib, kassa sborlari böyiça rekordlarni yangiladi.

2009-yilda Maguire öz romanining ekranlaştiriş huquqlarini ABC kompaniyasiga sotganini tan oldi. ABC myuzikldan mustaqil, «Wicked»ning televizion moslaşuvini suratga olişni rejalaştirgan edi. 2011-yil yanvarda Entertainment Weekly veb-sayti ABC Salma Hayek va uning prodyuser kompaniyasi bilan birgalikda «Wicked» mini-serialini suratga olişni rejalaştirayotgani haqida xabar berdi.

Asl Brodvey myuzikli ijroçilari Idina Menzel va Kristin Çenoweth, mos ravişda Elphaba va Glinda rollarini ijro etgan, kelajakdagi kinoadaptatsiyada boş rollar uçun körib çiqilgan. Boş rollar uçun boşqa nomzodlar sifatida Lea Miçele va Amy Adams nomlari ham aytilgan, rejissyorlik uçun esa J. J. Abrams, Rob Marshall va Ryan Murphy körib çiqilgan. 2012-yil dekabrda «Beçoralar» filmi muvaffaqiyatidan söng Brodvey myuzikli prodyuseri Mark Platt film işlab çiqilayotgani va 2016-yilda çiqarilişi rejalaştirilgani haqida eʼlon qildi. Uzoq işlab çiqiş jarayonidan söng, 2016-yilda Universal kompaniyasi filmning AQŞ kinoteatrlarida 2019-yil 20-dekabrda çiqişini eʼlon qildi, rejissyori esa Stiven DolDri bölişi aytildi.

2017-yil mayda Stiven Şvarts filmda «kamida ikkita» yangi qöşiq bölişini eʼlon qildi. 2018-yil avgustda Universal kompaniyasi film ustidagi işni töxtatdi va «Wicked»ning dastlabki premyera sanasida boşqa myuzikl moslaşuvi bölgan «Cats» filmi çiqdi. 2019-yil fevralda «Wicked»ning yangi premyera sanasi eʼlon qilindi: 2021-yil 22-dekabr. 2020-yil 1-aprelda Universal COVID-19 pandemiyasi tufayli filmning işlanişini yana töxtatdi, «Wicked» premyerasi sanasida esa animatsion «Sing 2» filmi çiqdi. 2020-yil oktabrda Stiven DolDri jadvalning ziçligi tufayli loyihani tark etdi. 2021-yil fevralda «Wicked» filmining rejissyori etib Jon Chu tasdiqlandi. Şu yilning avgustida filmning operatori etib Alice Brooks tasdiqlandi, u ilgari Chu bilan «Crazy Rich Asians»da işlagan.

2021-yil noyabrda boş rollarga Cynthia Erivo va Ariana Grande tasdiqlandi. 2022-yil sentabrda aktyorlar tarkibiga Jonathan Bailey qöşildi. Keyinçalik filmda Jeff Goldblum, Ethan Slater, Michelle Yeoh, Marissa Bode, Bowen Yang, Bronwyn James, Keala Settle, Ron Teo va Colin Michael Carmiçael ham rol olişi maʼlum böldi.

Filmni suratga oliş 2022-yil iyun oyida Buyuk Britaniyada boşlanişi kerak edi. 2022-yil aprelda Jon Chu myuzikl moslaşuvi ikki qismdan iborat bölişini aytdi.

2022-yil iyunda Stiven Şvarts filmlardan biri uçun yangi qöşiq yozişini eʼlon qildi.

2022-yil iyulda suratga oliş yaqinda qurilgan Sky Studios kinostudiyasida, Elstree şahrida (Hertfordşire grafligi, Angliya) bölişi maʼlum böldi. Maşğulotlar avgustda boşlanadi, suratga oliş davri esa noyabrda boşlanadi. 2022-yil 9-dekabrda Jon Chu özining Twitter sahifasida film suratga oliş boşlanganini xabar qildi.

Filmning AQŞdagi premyerasi 2024-yil 22-noyabrda bölib ötdi. Ilgari boşqa sanalar ham eʼlon qilingan edi: 2024-yil 25-dekabr va 2024-yil 27-noyabr.

2025-yil 13-martga kelib «Wicked» AQŞ va Kanadada prokatda 473,2 million dollar, boşqa mamlakatlarda esa 261,9 million dollar yiğdi, bu butun dunyo böyiça jami 735,1 million dollarni taşkil etadi.

Rossiyada birinçi dam oliş kunlarida «Wicked» prokatda 41,4 million rubl yiğdi, 2024-yil 2-dekabr holatiga köra esa jami 42,6 million rubl böldi.

Rotten Tomatoes agregator saytida filmning reytingi 382 ta tanqidçi şarhi asosida 88 % ni, örtaça ball esa 10 ballik şkalada 7,8 ni taşkil etadi. «Tanqidçilar konsensusi» şunday ifodalangan: «Jasur va jozibali „Wicked“ Cynthia Erivo va Ariana Grande ning sehrli dueti bilan tortişiş kuçiga qarşi çiqib, Oz mamlakatiga beqiyos taklif yaratadi».

Metacritic agregator saytida filmning reytingi 100 ballik şkala böyiça 63 ta tanqidçi şarhi asosida 73 ballni taşkil etadi, bu «umuman ijobiy» şarhlarga mos keladi.

Loyiha köplab mukofot va nominatsiyalarga sazovor böldi. AQŞning Milliy kinotanqidçilar kengaşi «Wicked»ni eng yaxşi film deb topdi. Bu taşkilot tarixida birinçi fentezi filmi bölib, 2001-yildagi «Moulin Rouge!» filmidan keyin myuzikl janridagi birinçi ğolib hisoblanadi. Bundan taşqari, Amerika kino sanʼati instituti filmni 2024-yilning eng yaxşi önta filmi röyxatiga kiritdi. 82-chi «Golden Globe» mukofoti marosimida «Wicked» «Eng yaxşi kinematografik va kassa yutuqlari» uçun mukofotga sazovor böldi, şuningdek, «Eng yaxşi film — komediya yoki myuzikl», «Eng yaxşi aktrisa — komediya yoki myuzikl» (Cynthia Erivo) va «Eng yaxşi yordamçi aktrisa» (Ariana Grande) nominatsiyalarida nomzod böldi. Şuningdek, loyiha «Conclave» filmi bilan birga «Critics’ Choice» mukofotiga ön bir nominatsiyada (şu jumladan «Eng yaxşi film» nominatsiyasida) va AQŞ Aktyorlar gildiyasi mukofotiga beş nominatsiyada nomzod böldi. Şu tariqa «Wicked» uşbu mukofot tarixida eng köp nominatsiyaga ega filmlar röyxatiga kirdi. Bundan taşqari, filmning BAFTA mukofotiga yettita nominatsiyasi bor, şu jumladan «Eng yaxşi aktrisa» (Erivo) va «Eng yaxşi yordamçi aktrisa» (Grande) nominatsiyalari.

«Wicked» «Oskar» mukofotining «Eng yaxşi sanʼat rahbari ishi» va «Eng yaxşi kostyumlar» nominatsiyalarida ğolib böldi.

Ikkinçi qism, «Wicked: For Good» filmi AQŞ kinoteatrlarida 2025-yil 21-noyabrda çiqdi.