«Oyna Parijga» (fr. Salades russes) — ikki qismli komediya-fantasmagoriya filmi, rejissyor Yuriy Mamin.
Film Sankt-Peterburg, Moskva va Parijda suratga olingan. Premyerasi 1994-yil 13-fevralda Berlin festivalida bölib ötgan, film öşa yilning martida Rossiyada prokatga çiqqan. «Oyna Parijga» Maminning eng maşhur va muvaffaqiyatli rejissyorlik ishi hisoblanadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Sergey Dreyden, Agnès Soral, Viktor P. Mikhaylov
3Syujet
Rossiya, 1992-yil. Musiqa öqituvçisi Nikolay Çijov Sankt-Peterburgdagi kommunal kvartirada xona oladi, u…
Rossiya, 1992-yil. Musiqa öqituvçisi Nikolay Çijov Sankt-Peterburgdagi kommunal kvartirada xona oladi, u yerda musiqa asboblari fabrikasi işçisi Gorohov oilasi bilan yaşaydi. Xonaning oldingi egasi izsiz yöqolgan edi, Çijov böşab qolgan xonaga köçib ötadi.
Yangi uy quvonçi munosabati bilan bölgan ziyofat paytida Çijov va mehmonlar yöqolgan qöşni kampirning xonasida şkaf bilan tösib qöyilgan derazani topadilar. Deraza tomga oçiladi, u yerdan mast erkaklar köçaga tuşadi, ular özlarining tuğilgan Sankt-Peterburgi köçasida ekanliklariga töliq işonadilar.
Ular valyuta bari deb öylab barga kiradilar va u yerda yubiley rublariga pivo ayirboşlaydilar. Mehmonlar taksida ketadilar, Gorohov va Çijov esa uyga qaytadilar. Ertasi kuni maʼlum bölişiça, bu oddiy deraza emas: bir neça ön yilda bir marta u qisqa vaqtga Parijga oçiladi (filmda sanalar eski uslub böyiça berilgan: 12.05.1912 — 27.06.1912; 17.03.1932 — 23.03.1932; 1.07.1962 — 3.07.1962; 8.05.1992 — 10.06.1992; 5.09.2012 — 18.09.2012; 10.01.2022 — 13.02.2022). Buni boşqa qöşnilarga, «qattiq söroq» paytida (Gorohov muşukni kastratsiya bilan qörqitgan), qölga tuşib qolgan kampir aytib beradi, u yöqolgan muşukni qidirib xonasiga qaytgan edi.
Parijda qoliş vaqti juda çeklanganini anglagan Gorohov oilasi valyuta topiş maqsadida savdo-sotiq boşlaydi (suvenirlar savdosi, şariy çaliş va oddiy öğrilik, hatto «deraza» orqali Citroën 2CV maşinasini olib ötişgaça). Jarayonda ular frantsuz köça şariyçilari bilan töqnaşadilar, ammo ularni Sankt-Peterburgga aldab keltiradilar, u yerda ular militsiya qöliga tuşadi. Taksida ketgan mehmonlar adaşib qoladi, lekin ulardan biri, sobiq partiya funksioneri, Frantsiya Kommunistik partiyasiga Rossiyadan kelgan delegatsiya nomidan murojaat qilişni öylab topadi va frantsuz kommunistlari köp kunlik taksi hisobini — 8500 frank — tölaydi.
Litsey uçun sotib olingan kompyuterlarni yuk taşuvçilar sinfda, dars paytida beparvolik bilan tuşirgani uçun Nikolay janjal kötaradi. Pedsovetda direktor va zavuç unga musiqa va estetik taʼlimning öquvçilar uçun ikkinçi darajali ekanini isbotlaşga urinadi. Nikolay bu fikrga qöşilmaydi, kelişişdan boş tortadi va işdan böşatiladi.
Uning öquvçilari sevimli öqituvçisining darslarini qaytarişni talab qilib, tatil eʼlon qiladilar. Litsey rahbariyati Çijovdan qaytib kelib, bolalarga taʼsir ötkazişni söraydi. Nikolay bolalarni tatilni töxtatişga köndiriş uçun ular heç qaçon bormagan va ehtimol heç qaçon bormaydigan joyga — ekskursiyaga olib borişni vaʼda qiladi. Keyin Nikolay Parijda yaşovçi eski tanişi orqali ish qidiradi. Uni pianinoçi sifatida qabul qilişadi, lekin maʼlum böladiki, Motsart asarlarini nudistlar klubida, hatto şimsiz ijro etişi kerak ekan. Nikolay rad etadi va köngli qolib Sankt-Peterburgga qaytadi.
Parallel ravişda asosiy qahramon va parijlik Nikol örtasidagi sevgi qissasi rivojlanadi. Uning xonadoni xuddi «deraza» çiqadigan tomga çiqadi. Gorohov Nikolning qöpol aralaşuvidan qutuliş uçun, Nikol esa bu holatga qattiq norozilik bildirgani uçun, frantsuz ayolni deraza orqali Sankt-Peterburgdagi kommunal kvartiraga aldab kiritadi va podyezdda qoldiradi. Yengil xalatda u politsiyaga murojaat qiliş niyatida uydan çiqadi, lekin özini Sankt-Peterburgda topadi.
Nikol Sankt-Peterburg köçalarida adaşib qoladi, 1990-yillar Rossiya voqeligiga duç kelib, deyarli aqldan ozadi. Keç kirganda u «Sankt-Peterburg» mehmonxonasi yonida frantsuz turistlarini köradi. U ularga yugurib boradi, lekin uni qöriqçilar tösib qöyadi. Yetib kelgan militsionerlar Nikolni uşlamoqçi böladi, lekin u qoçib qutuladi. Biror hovliga yaşirinib, u çiqib ketgan uyni taniydi va kommunal kvartiraga qaytadi. Ammo Gorohov uni içkariga kiritmaydi va militsiyani çaqiradi. Uyga qaytgan Çijov Gorohovdan Nikolning uşlanganini bilib oladi, uni militsiya bölimidan topadi va militsionerlarni frantsuz ayolni ozod qilişga köndiradi, uni xonanda Édith Piaf sifatida taqdim etadi. Bölim boşliği hatto çet ellikni mehmonxonaga olib boriş uçun UAZ-469 militsiya maşinasi va haydovçi ajratadi. Yölda aldov oçiladi va qoçoqlarni uşlaş töğrisida buyruq beriladi. Çijov va Nikol haydovçini qörqitib, militsiya avtomobilini öğirlaydi va kommunal kvartiraga qaytadi. Kvartira aholisi ularni quvonç bilan kutib oladi, Nikol esa özining Parijdagi xonadoniga qaytadi.
Nikolayning uyiga öquvçilari keladi va ekskursiyani eslatadi. U bolalarga Parijni körsatişga qaror qiladi. Bolalarga şahar juda yoqadi, ular Sakre-Kër bazilikasi oldida köça raqsi bilan pul topişga harakat qilişadi. Bolalar uyga qaytişni xohlamaydi, ammo Nikolay ularni köndirişga muvaffaq böladi. Qaytiş vaqti kelganda esa qahramonlar derazaning yopilişiga bir neça daqiqa keç qolişadi.
Qaytişga intilib, qahramonlar Şarl-de-Goll Parij aeroportiga boradi, u yerda samolyotni öğirlab, Sankt-Peterburgga uçib ketişga muvaffaq bölişadi.
Deraza yopilganidan bir neça oy ötib, Çijov Sankt-Peterburg köçasida kampirning muşugini köradi va uni devordagi yoriğigaça kuzatib boradi. Şu zahoti Gorohov paydo böladi va ular bölak-bölak qilib devorni oçişga kirişadi, yana bir «Parijga» derazani oçiş umidida.
4Rollarda
Sergey Dontsov (Dreyden) — Nikolay Nikolayeviç…
Sergey Dontsov (Dreyden) — Nikolay Nikolayeviç Çijov
Agnès Soral — Nikol
Viktor Mixaylov — Nikolay Gorohov
Nina Usatova — Verka, Gorohovning xotini
Natalya Ipatova — Gorohovning qizi
Kira Kreylis-Petrova — Gorohovning qaynonasi
Andrey Urgant — Gulyayev
Viktor Gogolev — Kuzmiç
Yelena Drapeko — biznes-litseyning zavuçi
Valentin Bukin — biznes-litseyning direktori
Sergey Labirin — militsiya bölimidagi leytenant
Anatoliy Slivnikov — militsiya bölimidagi mayor
Oleg Belov — militsiya bölimi boşliği
Tamara Timofeyeva — kampir — Mariya Olegovna
Varvara Şabalina — «tualet»dagi ayol
Anatoliy Rudakov — xöjalik mudiri
Vladimir Kaliş — Ivanov — obkom partiya xodimi
Aleksey Zalivalov — Petrov, trubaçi
Aleksey Kozodayev — Sidorov
Vyaçeslav Vasilyev — frantsuz kommunisti
Jan Ryuper — mesʼe Prevo
Malka Ribovska — qora libosdagi ayol
Bernar Kassyus-Sulanis (Bernard Cassus-Soulanis) — quriliş firmasi agenti
Anatoliy Şvederskiy — dirijyor
Yuriy Tarasov — notiq bola, Çijovning öquvçisi
Igor Bubençikov — biznes-litsey zavuçining yordamçisi
5Saundtrek
Filmda asosan klassik musiqa mavzusidagi variatsiyalar…
Filmda asosan klassik musiqa mavzusidagi variatsiyalar yangraydi.
Film boşidagi va oxirgi sahnalarida, şuningdek butun film davomida Pyotr Iliç Çaykovskiyning «Bolalar albomi» (Op. 39) tarkibidagi «Qadimiy frantsuz qöşiği» (#16) motivi turli işlovlarda ijro etiladi.
Andrey Urgant qahramoni smyçokni oyoqlari orasiga qisib, Clozerie de Lilasʼda fortepiano hamrohligida skripkada Vittorio Montiʼning «Çarday»ini ijro etadi.
Çijov qizil çiroqlar mahallasidagi bolalarning axloqiy tanazzulini Şarl Gunoning «Mefistofel kupletlari» motivlari ostida körsatadi.
Çijov Gamelin siçqonlar ovçisi kabi nay çalib bolalarni öziga ergaştirgan sahnalarda Gendelning Konçertо grosso fa-major (op. 6 № 2 HWV 320) asarining № 2 qismi (Allegro) mavzusi nay va banjo uçun moslaştirilgan holda yangraydi.
Filmda Fredrik Şopenning № 1 Ballada asari yangraydi.
Çijov Nikolni militsiya bölimidan ozod qilişga urinib, unga frantsuzça murojaat qilganda, Iv Monanning «Katta bulvarlar» (fr. Les grands boulevards, sheʼr Jacques Plante, musiqa Norbert Glanzberg) qöşiğining birinçi misralarini aytadi.
6Yaratilişi
Rejissyorning sözlariga köra, «Parijga deraza» syujet burilişini Feliks Mironer öylab topgan va uni Aleksey…
Rejissyorning sözlariga köra, «Parijga deraza» syujet burilişini Feliks Mironer öylab topgan va uni Aleksey Germanga aytgan, German esa bu ğoyani Mamin va Tigayga bir şişa konyakka sotgan.
Filmga kiritilgan telefon budkasini buziş sahnasini Yuriy Maminning xotini köçada itini sayrga olib çiqib, şaxsan kuzatgan.
Yalanğoç orkestr sahnasi Kompozitorlar uyuşmasida suratga olingan.
7Mukofotlar
1993 — «Lenfilm» kinostudiyasi va SK Leningrad bölimining professional mukofotlar tanlovi…
1993 — «Lenfilm» kinostudiyasi va SK Leningrad bölimining professional mukofotlar tanlovi (Sankt-Peterburgning yilning eng yaxşi filmi uçun kinomatbuot mukofoti)
1993 — Anapadagi «Kinoşok» ROKF (Eng yaxşi rejissyorlik uçun mukofot)
1993 — Sankt-Peterburgdagi satira va yumor festivali («Oltin Ostap» mukofoti)
1994 — Berlindagi 44-xalqaro kinofestival (Junge Welt gazetasi mukofoti)
1994 — «Oltin Qöçqor» mukofoti (Eng yaxşi kinokomediya uçun)
1995 — YuNESKOga kömaklaşiş böyiça Moskva xalqaro jamğarmasi mukofoti. Suzdalda bölib ötgan 2-xalqaro kinoforumda («Nominatsiya: Kinomanifest»)
8«Oyna Parijga — 2»
Yu. Maminning 2014-yilda bildirgan bayonotiga köra, filmning davomi rejalaştirilgan edi, ammo davlat…
Yu. Maminning 2014-yilda bildirgan bayonotiga köra, filmning davomi rejalaştirilgan edi, ammo davlat moliyaviy yordami rad etilgani sababli rejissyor suratga oliş uçun краудfanding orqali mablağ yiğişga majbur bölgan.
Matn: maqola tarjimasi «Окно в Париж» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.