Z

Jan-Lui Trentinyan — tergovçi (prototipi — Xristos Sardzetakis)

Iv Monan — deputat (prototipi — Grigoris Lambrakis)

Irini Pappa — Elen, deputatning xotini

Jak Perren — jurnalist

Şarl Denner — Manuel

Fransua Perye — prokuror

Per Dyuks — general

Jyulyen Giomar — polkovnik

Jorj Jere — Nik

Magali Noel — Nikning opasi

Bernar Fresson — Matt

Marsel Bossuffi — Vago

Renato Salvatori — Yago

Jan Buiz — Jorj Piru

Raul Kutar — ingliz jarrohi (titrlarda körsatilmagan)

Roman va film 1960-yillarda Gretsiyada sodir bölgan haqiqiy voqealarni aks ettirgan. 1963-yil 22-mayda Salonikda uruşga qarşi mitingda uç ğildirakli transportda ötayotgan ikki ultraradikal ekstremist Yagona demokratik çap partiya deputati Grigoris Lambrakisni öldirgan. U beş kundan keyin kasalxonada vafot etgan. Şifokor va uruş arafasida yengil atletika böyiça çempion sifatida tanilgan Lambrakis mamlakatning eng maşhur siyosatçilaridan biri edi.

Muxolifat Lambrakis qotilligi ortida boş vazir Konstantinos Karamanlis hukumati va uning Milliy radikal ittifoqi turgan deb gumon qilgan. Qotillar bilan politsiya örtasidagi aloqa tergov davomida isbotlangan. Hokimiyat bosimiga qaramay, tergovni olib borgan tergovçi Xristos Sardzetakis keyinçalik Gretsiya prezidenti bölgan. Lambrakis dafn marosimi yarim millionlik norozilik namoyişiga aylangan. Namoyiş öng hukumat siyosati va qotillarni himoya qilgan Qirollik sudining harakatlariga qarşi qaratilgan edi. Yunon şaharlari Lambrakisga bağişlangan «Ζ» harfli yozuvlar bilan qoplangan. Bu harf «Zeta» deb öqilgan va yunonça «Zei» — «(u) tirik» degan maʼnoni bildirgan.

Bu voqealar natijasida hukumat isteʼfoga çiqqan bölsa-da, 1967-yil 21-aprelda «Qora polkovniklar» nomi bilan tanilgan ultraradikal zobitlar guruhi Gretsiyada avtoritar harbiy rejimni örnatgan.

Filmning oxirida titrlarda «Qora polkovniklar» harbiy xunta tomonidan taqiqlangan narsa va odamlar röyxati keltiriladi: erkaklarning uzun soçlari, mini yubkalar, Sofokl, Lev Tolstoy, Yevripid, tostdan keyin stakanlarni sindiriş, işçilarning ish taşlaşlari, Aristofan, Ezhen Ionesko, Jan-Pol Sartr, Anton Çexov, Garold Pinter, Edvard Olbi, Andre Breton, Lev Trotskiy, matbuot erkinligi, sotsiologiya, Mark Tven, Syuzen Bekket, Fyodor Dostoyevskiy, sirtaki, zamonaviy musiqa, eng yangi matematika va yunon alifbosining «Z» harfi (zeta), «U tirik!» maʼnosini anglatadi.

Filmga musiqani öldirilgan deputat Lambrakisning dösti va hamkori Mikis Teodorakis yozgan va uni Gretsiyadan yaşirinça jönatgan. Teodorakis ham avtoritar rejimning siyosiy repressiyalari qurboniga aylangan. Bundan taşqari, filmda elektron musiqa bastakori Per Anri ning «Psyçé Rock» kompozitsiyasi ham yangraydi.

1969 — Kann kinofestivalida hakamlar hayʼatining mukofoti (Kosta-Gavras) va eng yaxşi erkak roli uçun mukofot (Jan-Lui Trentinyan).

1969 — Nyu-York kinotanqidçilari jamiyatining eng yaxşi film va eng yaxşi rejissyorlik uçun ikkita mukofoti (Kosta-Gavras).

1970 — «Oskar» mukofotining eng yaxşi çet tilidagi film va eng yaxşi montaj (Fransuaz Bonno) uçun ikkita mukofoti hamda uçta nominatsiya: eng yaxşi film (Jak Perren, Ahmed Raşedi), eng yaxşi rejissyor (Kosta-Gavras), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Xorxe Semprun va Kosta-Gavras).

1970 — BAFTA mukofoti, Entoni Eskvit nomidagi eng yaxşi film musiqasi (Mikis Teodorakis), şuningdek törtta nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi ssenariy (Xorxe Semprun va Kosta-Gavras), eng yaxşi montaj (Fransuaz Bonno), BMT mukofoti.

1970 — eng yaxşi çet tilidagi film uçun «Oltin globus» mukofoti.

1970 — AQŞ Rejissyorlar gildiyasining badiiy film uçun eng yaxşi rejissyorlik mukofotiga nominatsiya (Kosta-Gavras).

1970 — Edgar Allan Po mukofoti, badiiy film uçun eng yaxşi ssenariy (Xorxe Semprun va Kosta-Gavras).

1970 — AQŞ Milliy kinotanqidçilar jamiyatining eng yaxşi film mukofoti hamda ikkita ikkinçi örin: «eng yaxşi rejissyor» (Kosta-Gavras) va «eng yaxşi ssenariy» (Xorxe Semprun va Kosta-Gavras) toifalarida.