Zeitgeist: Addendum

Не, заголовок оставляю как в оригинале ниже.

Translation:

Hozirça tarjima quyidagiça:

Вот полный перевод.

«Zeitgeist» («Dух времени») — 2007 yildan 2011 yilgaça çiqarilgan konspirologik filmlar seriyasi.

Seriyaning birinçi filmi 2007-yil 18-iyunda çiqdi, internet foydalanuvçilari orasida tez ommalaşib, katta şuhrat qozondi va uç ta maşhur fitna nazariyasidan taşkil topgan kompozitsiyani taqdim etdi.

Film uç qismdan iborat edi:

Birinçi qism xristian dini göyo boşqa dinlar, astronomik taʼlimotlar, astrologik afsonalar va mahalliy jamoalar anʼanalaridan kelib çiqqanligini hikoya qiladi. Şunday qilib, qismning asosiy ğoyasi şundan iboratki, Iso şunçaki afsonaviy yoki öylab topilgan şaxs emas, balki nomi tilga olinmagan siyosiy kuçlarning ataylab qilingan PR-harakati va manipulyatsiyasidir.

Ikkinçi qism hikoya ohangini keskin özgartirib, bir savoldan boşqasiga ötadi. Şunday qilib, keyingi qismda 11-sentyabr terakti haqida söz boradi: film muallifining daʼvolariga köra, u yo AQŞ hukumati tomonidan uyuştirilgan yoki ularning jim roziligi bilan amalga oşirilgan, göyo jamiyatni manipulyatsiya qiliş va gipotetik foyda oliş maqsadida, binolar esa nazorat ostida portlatilgan.

Uçinçi qism hikoya yönalişini özgartirmaydi, lekin uni ham keskin özgartirib, FRS va xalqaro iqtisodiyotga ötadi. Filmga köra, bankirlarning kiçik guruhi iqtisodiyotni va boşqa mamlakatlarni nazorat qilib, şaxsiy boyiş maqsadida inqirozlar va falokatlar yaratadi. Filmda taʼkidlanişiça, uruşlar umuman nizolarni saqlab turiş uçun xizmat qiladi va AQŞ hukumatini qarz olişga majbur qilib, xalqaro bankirlarning foydasini oşiradi.

Film gipotetik tarzda AQŞ, Meksika va Kanadaning Şimoliy Amerika ittifoqiga birlaşişi haqidagi prognoz bilan yakunlanadi; bu ittifoq jahon hukumatining prototipiga aylanadi, uni nazorat qilganda göyo aholiga töliq nazorat va norozilikni bostiriş maqsadida çiplar implantatsiya qilinadi.

Ikkinçi film 2008-yil 2-oktabrda ekranga çiqdi va birinçi marta 5-chi yillik Artivist Film Festivalida namoyiş etildi. U tört qismga bölingan edi:

Birinçi qism qisman bank zaxiralaş haqida hikoya qiladi va bankirlar jamiyatni manipulyatsiya qilib, dunyoni yagona katta kredit qulligiga tortganini, odamlarni qarzlarni tölaş va öz boyişi uçun işlaşga majbur qilganini, qarzlardan pul yaratganini daʼvo qiladi.

Ikkinçi qism AQŞni korporatokratiya deb ataydi va göyo jahon hukumati AQŞ orqali Lotin Amerikasi mamlakatlarini egallagan yoki öziga böysundirgan, deb daʼvo qiladi.

Uçinçi qism futurist Jak Fresko va «Venera» loyihasi bilan taniştiradi hamda hozirgi ijtimoiy-iqtisodiy paradigmalardan voz keçiş zarurligini taʼkidlaydi.

Törtinçi qism asosiy sababni şundaki, filmda jamiyat qadriyatlari sifatida körib çiqiladigan narsalar («uruş, korrupsiya, repressiv qonunlar, ijtimoiy tabaqalaniş, örinsiz xurofotlar, atrof-muhitning buzilişi va despotik, ijtimoiy befarq, foydaga yönaltirilgan hukmron sinf») jamiyatning «emergent va simbiotik tabiiy huquq jihatlarini» umumiy eʼtiborsiz qoldirişi, deb daʼvo qiladi.

Şunday qilib, film mohiyatan konspirologik mavzuni toraytirdi, faqat iqtisodiy konspirologiyaga eʼtibor qaratdi va bir boğliq bölmagan mavzudan ikkinçisiga sakramadi.

Seriyaning sönggi filmi 2011-yil 15-yanvarda çiqarildi va tört qismga bölingan edi:

Birinçi qism inson xulq-atvori, tabiat va tarbiya haqidagi bahslarni muhokama qiladi, ularni Robert Sapolski «soxta dixotomiya» deb ataydi. Şuningdek, kasalliklar, jinoiy faoliyat va qaramliklar ham muhokama qilinadi. Birinçi qismning umumiy xulosasi şundaki, ijtimoiy muhit va madaniy şaroitlar inson xulq-atvorini şakllantirişda katta rol öynaydi.

Ikkinçi qism iqtisodiy ehtiyojni xususiy mulk, pul va unga xos tengsizlik nuqtai nazaridan şubha ostiga qöyadi. Şuningdek, bozor uluşini saqlab qoliş uçun tsiklik isteʼmolning zarurati tanqidiy körib çiqiladi, bu resurslarning isrofgarçiligiga va mahsulotning rejalaştirilgan eskirişiga olib keladi. Filmga köra, hozirgi pul tizimi kelajakda defolt yoki giperinflyatsiyaga olib keladi.

Uçinçi qism «Venera» loyihasi va Jak Fresko ğoyalari uçun tarğibot vazifasini bajaradi.

Törtinçi qism hozirgi jahon vaziyatini halokatli deb tasvirlaydi. Ifloslaniş, örmonlarning kesilişi, iqlim özgarişi, aholi köpligi va harbiy harakatlar ijtimoiy-iqtisodiy tizim tomonidan ataylab yaratiladi va qöllab-quvvatlanadi, degan misol keltiriladi.

Filmlar kutilganidek, OAV tomonidan keskin salbiy qabul qilindi va tezda konspirologiya sifatida yorliqlandi. Xususan, Globe and Mail seriyaning yuqori samaradorligi va manipulyativligini taʼkidladi:

Seriya zamonaviy konspirologiyaning xavfli ösib borayotgan himoyaçisi sifatida bir neça bor atalgan. U noetikligi, ajablantiruvçi manipulyativligi va tarğibot darajasining bemaniligi uçun faol tanqid qilindi. Şunday qilib, tarixiy ilmiy hamjamiyat, jumladan Kris Forbs va Mark Forman filmlarni oçiqdan-oçiq soxta ilmiy va manipulyativ deb tanqid qildi.