Battlestar Galactica

«Yulduzli kreyser „Galaktika“»ning ijroçi prodyuseri Glen Larsen intervyusida premyerani hali 1960-yillarda rejalaştirganini va şouga «Adam kovçegi» deb nom bermoqçi bölganini aytgan. Biroq loyihasiga köp yillar davomida «yaşil çiroq» yoqilmagan.

1977-yilda çiqqan «Yulduz uruşlari» filmining ulkan muvaffaqiyati tufayli «Yulduzli kreyser „Galaktika“» loyihasi ham işga tuşirildi. Qiziq tomoni şundaki, 20th Century Fox kinokompaniyasi «Yulduzli kreyser „Galaktika“»ni suratga olayotgan Universal studiyasiga qarşi mualliflik huquqini buzganlikda sudga bergan; u yangi serial yaratuvçilari «Yulduz uruşlari»ning asosiy ğoyalaridan noqonuniy foydalangan deb daʼvo qilgan. Universal studiyasi esa «Yulduz uruşlari» yaratuvçilarini 1971-yilgi «Sokin yuguriş» filmi (masalan, robotning nomi — «dron») va 1939-yilgi «Bak Rojers» seriali ğoyalaridan foydalanişda ayblab, qarşi daʼvo qözğagan. Huquqiy kuraşlar 1980-yilda yakuniy tugallangan.

Dastlab Larsen «Yulduzli kreyser „Galaktika“»ni ABC telekanali orqali körsatiladigan bir neça epizoddan iborat mini-serial sifatida tasavvur qilgan.

1978-yil 7-iyulda «Yulduzli kreyser „Galaktika“» filmi çiqdi. U uç qismga bölib televizion körsatuv uçun suratga olingan «Yulduzli dunyo haqidagi saga» nomli pilot epizodlardan montaj qilingan edi. Film umuman olganda telekörinişdan qisqaroq bölsa-da, 125 daqiqalik kinoversiyaga teleserialda körsatilmagan baʼzi sahnalar, masalan, graf Baltarning ölimi kiritilgan. Kartina byudjeti 7 million AQŞ dollarini taşkil etdi. Asosiy rollarda Lorn Grin (ingl. Lorne Greene) (komandor Adama), Richard Xetç (kapitan Apollo) va Dirk Benedikt (leytenant Starbak) öynadi. Film premyerasi Kanadada bölib ötdi, keyinçalik u Yaponiya, Ğarbiy Yevropa mamlakatlari va Avstraliya kinoteatrlarida ham namoyiş etildi. AQŞ va Buyuk Britaniya kinoteatrlarida kartina 1979-yilda namoyiş etildi.

Serialning premyerasi 1978-yil 17-sentyabrda ABC telekanalida «Yulduzli dunyo haqidagi saga» (kinoprokatdagi nomi bilan ham tanilgan — «Yulduzli kreyser „Galaktika“») pilot seriyasi bilan böldi. Pilot epizod 148 daqiqalik töliq metrajli televizion film sifatida körsatildi (keyingi namoyişlarda pilot epizodlar uçta alohida qism sifatida berilgan). Premyera translyatsiyasi Misr va Isroil örtasida Kemp-Devidda imzolangan kelişuvlarga bağişlangan favqulodda yangiliklar çiqişi bilan uzilgan (Tinç okean sohilining ğarbiy qismidan taşqari, u yerda translyatsiya uzilmagan).

Jami 18 epizod çiqarildi, şu jumladan uç qismdan iborat pilot va uçta qöş epizod; şunday qilib 24 qism namoyiş etildi. Oxirgi qism 1979-yil 29-aprelda ekranga çiqdi. ABC telekanali serialni uzaytirmaslikka qaror qildi, çunki uni işlab çiqariş juda qimmat edi, keçki prayм-taymdagi reytinglar esa yaxşi bölsa-da, raqib CBS kanali serialларидан sezilarli darajada orqada qolardi.

Serial yopilgandan keyin barça epizodlar sindikatsiyalangan namoyişlar uçun bir neça telefilmga qayta montaj qilindi. Harakat boğlanişliligi uçun baʼzi sahnalar qayta ovozlaştirildi. Oxirgi filmga ilgari efirga çiqmagan, Adamaning jurnalini topgan kosmonavt haqidagi sahna va «Galaktika 1980» seriali epizodi — «Starbakning qaytişi» kiritildi.

1979-yilda töliq metrajli «Yulduzli kreyser „Galaktika“: Saylonlar hujumi» (ingl. Mission Galactica: The Cylon Attack) filmi çiqdi; uni çiqariş uçun asl teleserialning bir neçta epizodi birgalikda tahrir qilingan edi.

Odamlar kemasi oğir ahvolga tuşib qoladi: yoqilğisiz kosmosda qolgan va robotga öxşaş saylonlarning muqarrar hujumini kutmoqda, ularni albatta töxtatiş kerak. Ikki komandor — komandor Adama va komandor Keyn — duşmanlarini qanday yengiş haqida turli fikrda. Jangovar «Galaktika» kreyseri kosmosda boşqa jangovar kreyser «Pegas» bilan uçraşadi; ular kelgusi jangda uni qurbon qilişni niyat qilişgan. «Pegas»ga eng maşhur jangçilardan biri, komandor Keyn qömondonlik qiladi. U strategiya dahosi, ammo saylonlar bilan uruşişga moyil, şunda Adama şu vaqt içida yoqilği topib, uzoqqa uçib ketişi va Yerni izlaş uçun öz flotiliyasini saqlab qolişi mumkin. Keyn yoqilği oliş missiyalarini sabotaj qilganda, «Galaktika» va «Pegas» saylonlarning bazaviy olamiga va uçta bazaviy kemaga hujum qiladi. «Galaktika» hujum qilinayotgan sayyorada qolsa-da, «Pegas» undan çiqib, bazaviy kemalar bilan jangga kirişadi (kelişuvga zid ravişda). Jangdan keyin «Pegas» çuqur kosmosga ketib qoladi va undan boşqa heç qaçon xabar olinmaydi. «Galaktika» kerakli yoqilğini oladi va flotiliya Yerni izlaş sayohatini davom ettiradi.

Serial yopilganiga qaramay, ABC rahbariyati «Galaktika» olamiga qaytişga qaror qildi, ammo arzonroq byudjet bilan. 1980-yilda ekranlarda «Galaktika 1980» seriali paydo böldi; unda odamlar flotiliyasi nihoyat Yerni topib, uni saylonlarning hujumlaridan himoya qiladi. Biroq serial tomoşabinlar orasida muvaffaqiyat qozonmadi, reytinglari avvalgisidan ham yomonroq böldi. Jami 10 ta qism suratga olindi, şundan keyin kanal rahbariyati aniq muvaffaqiyatsiz loyihani yopişga qaror qildi. Muvaffaqiyatsizlikning sabablari — «Yulduzli kreyser „Galaktika“»ning aksariyat aktyorlarining spin-offda suratga tuşişdan boş tortişi, zaif syujet liniyalari, past byudjet va natijada yomon maxsus effektlar böldi. 1981-yilda «Galaktika 1980» serialiga asoslangan töliq metrajli «Yerni zabt etiş» (ingl. Conquest of the Earth) filmi montaj qilindi; u Ğarbiy Yevropa va Avstraliya kinoteatrlarida namoyiş etildi. Kinoversiya «„Galaktika“ Yerni tekşiradi» va «Saylonlar quruqlikka qöngan tun» epizodlari parçalaridan iborat edi.

Teleserial asosida bir neça komikslar seriyasi çiqarildi. Eng maşhuri 1979-yil martdan 1981-yil yanvarigaça har oy çiqqan Marvel Comics seriyasidir. Jami 23 soni çiqdi; dastlabki beştasi birinçi beşta epizod voqealari asosida yaratilgan, keyin esa serial syujetiga boğliq bölmagan original rivojlaniş boşlangan. Şuningdek, komikslar seriyasini amerikalik bolalar jurnali Look-In Magazine, fransuz Télé-Junior va britaniyalik British annuals ham çiqargan. 1990-yillarning ikkinçi yarmida «Yulduzli kreyser „Galaktika“» va «Galaktika 1980» seriallari asosida yana ikkita komikslar naşri çiqdi; keyin 2009–2013-yillarda Dynamite Press kompaniyasidan yana bir neçta kiçik naşrlar çiqdi.

Teleserial asosida yigirmadan ortiq kitob çiqarilgan. «Galaktika» kreyseri olamining muallifi Glen Larson turli adiblar bilan hamkorlikda ön törtta kitob çiqardi; ulardan öntasi teleserial voqealari asosida yozilgan, törttasida esa syujetning original rivojlanişi bor edi. 1990-yillarda teleserialdagi boş rollardan birining ijroçisi Richard Xetç bir neça muallif bilan hamkorlikda original syujetli yettita kitob çiqardi.

2003-yilda «Yulduzli kreyser „Galaktika“» olami asosida yangi teleserial suratga olindi. Yangi serial 1970-yillar oxiridagi serialdan sezilarli darajada farq qilardi, lekin şunga qaramay «Galaktika» kreyseri olami umuman olganda saqlab qolindi. Xususan, baʼzi personajlarning ismlari olingan (garçi köpçiligi butunlay boşqa personajlar bölsa-da, xarakteri, tarjimai holi va hatto jinsi ham özgartirilgan), umumiy syujet liniyasi, sayyoralar, kosmik kemalar nomlari, saylonlar irqi, köplab mifologik va diniy işoralar saqlangan. Yangi teleserial yanada muvaffaqiyatli bölib çiqdi: tört mavsum davomida ekranda namoyiş etildi, ulkan mukofotlar töplamini yiğdi va öz navbatida köplab boşqa asarlarni yuzaga keltirdi.

Teleserialda diniy va mifologik syujetlarga köplab işoralar mavjud. Komandor Adamaning ismi Injildagi Odamga işora qiladi va ibroniy tilida «yer» va «inson» degan maʼnoni anglatadi. Boşqa baʼzi personajlarning ismlari qadimgi yunon va qadimgi rim mifologiyasidan olingan: Apollo, Kassiopeya, Afina. Ön ikki koloniya ön ikki zodiak belgisiga işora qiladi, sayyoralar ham ularning nomi bilan atalgan: masalan, Kaprika — lotinça Capricornus (Eçki) sözidan. Insoniyatning deyarli töliq yöq qilinişi Injildagi umumjahon tufoni syujetiga işora qiladi, omon qolgan odamlarning quvğin ostida yangi uy izlab ötgan xavfli va maşaqqatli yöli esa Misrdan yahudiylarning çiqişiga işora qiladi. Bundan taşqari, Glen Larsen teleserialga mormonlar diniga oid köplab işoralar kiritgan.

Serialning sönggi epizodida, «Galaktika» nihoyat Ön uçinçi koloniyani topganida, kreyser Yerdan Oyga uçayotgan «Apollon-11» kemasining signallarini qabul qiladi.

1979-yilda sovet jurnalisti, «Izvestiya» gazetasining AQŞdagi xususiy muxbiri Melor Sturua «„Sovuq uruş“ni javonga qöying…» nomli katta inşo yozdi. Unda Sturua yaqinda çiqqan amerikalik ilmiy-fantastik filmlar, jumladan, pilot epizod asosida suratga olingan «Yulduzli kreyser „Galaktika“» filmi misolida bunday asarlar «Sovuq uruş»da Amerikaning sovetga qarşi, militarist propaganda vositasi ekanligini yozgan.

Odamlar — «kaylonlar» bilan muzokaralar tafsilotlari bizni SALT-2 kelişuvini işlab çiqiş jarayonining «şahin» versiyasiga yanada yaqinlaştiradi. Tanqidçi Keri Arnold filmni «„Sovuq uruş“ ohangida uşlangan şou» deb yozgani bejiz emas.

Ammo muhimi — kinofilmlarning ruhi va pafosi, masalan, «Yulduzli kreyser „Galaktika“» kabi filmlar. Ularning ruhi — «sovuq uruş» ruhi, pafosi — harbiy, sovetga qarşi isteriyani kuçaytiriş, bu holda ilmiy-fantastikaning niqob va moda kostyumiga öralgan.

Amerikalik fantast yozuvçi Isaak Azimov «Yulduz uruşlari»dan keyin çiqqan «Yulduzli kreyser „Galaktika“»ni uning uçun Jorj Lukas filmining nusxasi sifatida qabul qilinişini aytgan.

«Yulduzli kreyser „Galaktika“»ning dastlabki seriyalari juda yuqori reytinglarga ega edi. Biroq keyin raqib CBS kanali öz teleseriallari «Oilada hamma» va «Elis»ni bir soat oldinroq körsatişga ötkazdi, şunda ular yakşanba kuni keçki sakkiz soatlik prayм-taymda «Yulduzli kreyser „Galaktika“» bilan raqobatlaşardi. 1978-yil oktyabrdan 1979-yil martigaça «Yulduzli kreyser „Galaktika“» örtaça 27–28 % tomoşabinni töplagan, şu bilan birga şu vaqtda efirga çiqqan CBS seriali «Oilada hamma» — taxminan 40 %. 1979-yil aprel örtalarida ABC telekanali teleserialni keyingi mavsumga uzaytirmasligini eʼlon qildi. OAV taʼkidlaşiça, bu qaror mantiqan töğri edi: serial işlab çiqarişda juda qimmat turardi, 1979-yil bahorida yangi seriyalar har hafta emas, nomuntazam çiqardi, reytinglar esa 25 % atrofida tebranardi. Teleserialning bekor qilinişi «Yulduzli kreyser „Galaktika“»ning köplab muxlislari norozilik bildirişiga olib keldi, bir 15 yoşli ösmir esa öz joniga qasd qildi.

Aktyorlar

Prodyuserlar

Glen Larson — ijroçi prodyuser

Donald Belisario — katta prodyuser/prodyuser

Devid ÖKonnell — prodyuser/hamprodyuser

Devid Finni — assotsiatsiyalangan prodyuser

Garri Vinter — assotsiatsiyalangan prodyuser

Jon Dayksta — prodyuser

Vinrix Kolbe — assotsiatsiyalangan prodyuser

Lesli Stivens — katta prodyuser

Mayk Sloun — prodyuser

Teleserial uçun musiqani bastakor Stu Phillips yozgan. Pilot epizod uçun u Los-Anjeles filarmonik orkestri iştirokida yozilgan. Serial uçun saundtrek 20th Century Fox kinokompaniyasi studiyasida yozilgan. Stu Phillips prodyusserligida MCA Records studiyasi LP va magnitofon kassetalarida albom çiqardi.

Teleserialga yozilgan albom uçun Stu Kollins Jon Tartaliya, Syu Kollins va Glen Larson bilan birga nufuzli «Grammy» musiqa mukofotiga «Kinofilm yoki teleserial uçun eng yaxşi saundtrek albomi» nominatsiyasida nomzod körsatilgan, biroq mukofot boşqa ilmiy-fantastik film — «Uçinçi darajadagi yaqin aloqalar»ning saundtrekiga berilgan.