Over the Garden Wall

Virt (Elijah Wood) — aka-ukalarning kattasi. Örta maktabda öqiydi. Qizil qalpoq va kök plaş kiyadi. Realist, dramatizatsiyaga moyil. Musiqa bilan şuğullanadi, klarnetda çalади va sheʼr yozadi. Xijolatçan bölib, qobiliyatlarini yaşiradi. Jim va ranjigan, lekin baʼzi qismlarda Virt hayot haqida ritorik falsafiy monologlar aytadi. Sara ismli qizni sevadi va u haqida tez-tez öylaydi. Şuningdek, arxitekturani yaxşi biladi.

Greg (Collin Dean) — Virtning otasi bir, onasi boşqa bölgan kenja ukasi. Şum va beğam bola. U örmonda heç qanday yomonlikni körmaydi va uni qiziqarli sarguzaşt sifatida qabul qiladi. Past böyli, tölaqon. Boşida çoynak kiyib yuradi va örmonda topgan qurbaqani qöltiğida olib yuradi. Yaxşi kuylaydi va qöşiqlar öylab topadi. Optimist. Köpinça aka-ukalarning boşiga muammo keltiradi.

Beatris (Melanie Lynskey) — haqiqiy qiyofasida kök libosli, qizil soçli qiz. U siyaliyaga toş otgan va jazo sifatida özi ham butun oilasi kabi quşga aylantirilgan. Uni faqat sehrli qayçi bilan qanotlarini kesiş orqali qaytariş mumkin.

Ötinçi (Christopher Lloyd) — Zverь tomonidan aldangan qari. U doimo edelvud daraxtlarini kesadi, çunki «qizining ruhi» solingan çiroq olovini yoqib turişi kerak. U edelvud daraxtlari adaşib qolgan odamlar ekanligini bilmaydi. Bir neça marta aka-ukalarga yordam beradi.

Qurbaqa (Jack Jones) — Kisa, Virt, kiçik Virt, Jorj Vaşington, Janob Prezident, Benjamin Franklin, Doktor Bodring, kiçik Greg, Şkiper, Ronald, Gari va Jeyson Funderberker nomlari bilan ham tanilgan — Gregning qurbaqasi, uni u «Nomaʼlum»ga tuşişdan oldin topgan. «Qurbaqalar mamlakatidagi allaylaş» qismida mini-serialning birinçi qismi zastavkasida eşitiladigan qöşiqni kuylaydi. Şuningdek, u serialda birinçi va oxirgi körsatiladigan qahramon.

Zverь (Sam Raimi) — serialning asosiy antagonisti. Uzun şoxli baland qora odam siluetiga öxşaydi. Oxirgi qismda ötinçi tasodifan çiroq bilan Zverьning tanasini yoritadi, u esa qiçqiradigan ruhlardan iborat. Zverь adaşgan yölovçilarni öziga jalb qiladi va ularni daraxtga aylantiradi. Baʼzi adaşganlarni çiroq saqlovçilari sifatida işlatadi, aldab, ularga ölayotgan yaqinlarining ruhlarini çiroqqa solib qöyişini aytadi. Uni ötinçi öldiradi (u çiroqdagi olovni öçiradi).

Adelaida (John Cleese) — Beatris aldab, aka-ukalarga «yaxşi ötloq ayoli» deb ataydi. Aslida u yomon jodugar bölib, siyalia qizga odamga qaytaruvçi qayçi evaziga bolani xizmatkor sifatida berişni taklif qilgan. U Şepot xolaning singlisi. Toza havo bilan tegişdan öladi.

Şepot xola (Tim Curry) — Adelaidaning singlisi, jodugar. Körinişi qörqinçli, lekin aslida mehribon va jinga ega bölgan jiyani Lornaga ğamxörlik qiladi.

«Over the Garden Wall»ni Patrick McHale yaratgan, u oldin «Flapjackʼning ajoyib sarguzaştlari» serialida rasm çizuvçi (storyboard artist) va «Adventure Time» serialida kreativ direktor bölgan. Serial Makhalening animatsion qisqametrajli «The Tome of the Unknown» (2013) filmi asosida yaratilgan, uni Cartoon Network Studios qisqa metrajli animatsiyani rivojlantiriş taşabbusi doirasida işlab çiqqan. Ingliz nomi «The Tome of the Unknown» ehtimol «The Tomb of the Unknown Soldier» iborasi bilan öyin.

Bu qisqametrajli film 2014-yilda Santa-Barbaradagi xalqaro kinofestivalda namoyiş etilgan va Makhalega qisqametrajli filmlar bölimida eng yaxşi animatsiya uçun Bryus Korvin mukofotini olib kelgan. Şuningdek, u 2013-yilda Ottavadagi xalqaro animatsion kinofestivalda faxriy eslatmaga sazovor bölgan, undan biroz oldin esa 2013-yilgi Los-Anjelesdagi qisqametrajli filmlar festivalida namoyiş etilgan.

Loyiha kanalning birinçi mini-serialiga aylandi, u 2014-yil kuzida premyerasi böladigan 10 qismli mavsum uçun buyurtma qilingan edi. «Over the Garden Wall» amerikana musiqasidan ilhomlangan asl саундтрекка ega. Elijah Wood asl qisqametrajli filmdagi asosiy rollardan biri — Virtni yana ovozlaştirgan. Serial TV-PG reytingi bilan çiqqan.

2014-yil oktyabrdagi intervyuda Makhale serial «komediyali fantastika» janriga amal qilganini, u va jamoasi boşqa qismlar bilan muvozanatni saqlaşga, ularni yengil va kulgili qilib qoldirişga harakat qilganini aytdi. Öşa intervyuda Makhale XIX asr bolalar adabiyoti, XX asr boşidagi amerikaça musiqa kabi şou uçun ilhom manbalarini tasvirlab berdi, şuningdek, Gregga maʼlum darajada prototip bölgan öğlini ham eslatib ötdi.

Serial bezaklari uçun turli manbalar ilhom böldi, jumladan, McLoughlin Brothersʼning 1890-yillardagi «Game of Frog Pond» stol öyini, Gustav Dorening Servantesning «Don Kixot»iga rasmlari, Hans Kristian Andersenning «Olov çöği» ertagiga eski rasmlar, Jon Tenniel çizgan «Alisa ajoyib mamlakatda»dagi Çeşir muşugi tasviri va Dogville Comedies qisqametrajli filmlari. Makhale serial uslubini yaratiş uçun xromolitografiya, Xellouin uçun antiqa otkritkalar, sehrli fonus slaydlari va Yangi Angliya barglarining fotosuratlaridan foydalangan.

Tadqiqotçilar multserial «Over the Garden Wall»ni soliştiradigan eng muhim adabiy asarlardan biri Dante Alighierining «Ilohiy komediya»si bölib, ayniqsa uning birinçi qismi — «Dözax». Ilmiy adabiyotda Virt va Gregning Nomaʼlum böylab sayohati anʼanaviy antik va örta asr adabiyotidagi qahramonning yer osti dunyosiga tuşiş motivi — katabasisning zamonaviy talqini sifatida körib çiqiladi. Adabiyotşunoslar Manuel Botero Kamaço va Gilermo Alonso Mençero serial kompozitsiyasining Dantening dözax böylab sayohati bilan öxşaşligini hamda örta asr poemasining obrazlari va syujet motivlaridan foydalanişni qayd etadilar.

Ikki asarning öxşaşligi syujetning boşlanişida ham namoyon böladi. Dante «Ilohiy komediya» boşida töğri yöldan adaşib, qoronğu örmonga tuşib qolgani kabi, Virt va Greg ham sirli örmonda özlarini adaşgan holda topadilar. Virt Dante bilan nafaqat boş qahramon roli, balki xarakteri tufayli ham soliştiriladi: ikkala qahramon ham qatʼiyatsizlikka, mulohazaga va romantik his-tuyğularni sheʼriy ifodalaşga moyil. Gregni esa, aksinça, tadqiqotçilar Dantening dözax böylab sayohatida unga hamroh bölgan Vergiliyga qiyoslaydilar. Yana bir töğridan-töğri işora gapiruvçi kök quş Beatrisning ismi bölib, u Dantening sevgilisi va Jannat böylab yölboşçisi Beatriçe Portinariniki bilan bir xil. Şu bilan birga, uning serialdagi roli qayta talqin qilingan: Beatriçe Dantени qutqarişga intilsa, Beatris dastlab aka-ukalarni aldab, jodugar Adelaidaga olib borişni niyat qiladi.

Multserialning alohida qismlari Dante dözaxining turli doiralariga allyuziya sifatida talqin qilinadi. Masalan, uçinçi qism «Sçooltown Follies» şahvoniylar uçun möljallangan ikkinçi doira bilan boğlanadi, çunki uning syujetida öqituvçi miss Lengtrining sevgi keçinmalari markaziy örinni egallaydi. Oltinçi qism «Lullaby in Frogland» ğazablangan va ğamgin gunohkorlar jazolanadigan beşinçi doira bilan soliştiriladi. Qahramonlarning paroxodda sayohati Styx daryosi orqali ötişni eslatadi, qurbaqalarning loyga botişi esa Dantedagi gunohkorlar jazosining tasviriga hamohang. Umuman olganda, ön qismli tuzilma sayohatning alohida bosqiçlarini dözaxning oldingi qismi va töqqiz doirasi ketma-ketligi sifatida talqin qilişga imkon beradi, garçi ularning mos kelişi har doim ham bir maʼnoli bölmasa-da.

Eng közga taşlanadigan parallellardan biri odamlarning daraxtga aylaniş motividir. Dantening «Dözax»ining ön uçinçi qöşiğida u ruhlari daraxt tanalariga qamalgan öz joniga qasd qilganlar örmonini tasvirlaydi. Multserialda ham Nomaʼlumdan çiqiş umidini yöqotgan yölovçilar taqdiri şunga öxşaş: ular edelvud daraxtlariga aylanadi, uning yoğoçi ötinçining çiroğini yoqib turiş uçun işlatiladi. Tadqiqotçilar bu obrazni Dantening öz joniga qasd qilganlar örmonini qayta talqin qiliş sifatida köradi va uni multserialning markaziy mavzusi — umidsizlik va umidni saqlaş zarurati bilan boğlaydi.

Zverь obrazi «Dözax»ning oxirgi qöşiğidagi Lyutsifer bilan ham soliştiriladi. Ikkala qahramon ham ilohiy dunyoning çuqur qatlamlarida joylaşgan va zulmat, aldov hamda ruhiy asirlik obrazlari bilan boğliq. Zverь bilan sönggi uçraşuv qorli örmonda bölib ötadi, bu esa Dantening Lyutsifer qamalgan Kokit muzli kölini eslatadi. Şu bilan birga, Zverьning hokimiyatini yengiş va aka-ukalarning tirik dunyoga qaytişi sayohatga boşqaça maʼno beradi. Tadqiqotçi Karissa Dauti taʼkidlaşiça, serial «Ilohiy komediya» obrazlarini özlaştiradi, lekin ularni özgartirib, umidsizlikka qutqariliş va hayotga qaytiş imkoniyatini qarama-qarşi qöyadi.

Multserialda Dantega adabiy işoralar Yevropa sehrli ertaklari, amerikaça folklor va gotik adabiyot motivlari bilan uyğunlaşadi. Tadqiqotçilar «Over the Garden Wall»ni «Ilohiy komediya»ning bevosita moslaşuvi emas, balki qiyomat dunyosiga sayohatning anʼanaviy tuzilmasi voyaga yetiş, qörquv, ölim va umidsizlikni yengiş mavzularini oçiş uçun işlatilgan mustaqil asar sifatida köradilar.