Razia Sultan

Körsatuv Razia Sultanning hayotiga bağişlangan. Uni hukmdor qilib bevosita Sulton Iltutmiş özi tayinlagan. Öğillari köp bölişiga qaramay, u Raziani yanada qobiliyatli hukmdor bölişini his qilgan. Körsatuv keyinçalik XIII asr Hindistoni va Razianing sulton sifatida hamda kundalik hayotda ayol sifatida duç kelgan qiyinçiliklari va ikkilanişlariga eʼtibor qaratadi.

Şahzaadi Razia otasi, Sulton Altamaş (Iltutmiş)ga Eid bayrami sovğasi sifatida uning ötmişini eslatuvçi narsa tayyorlaşni rejalaştiradi. U sultonning sobiq ish beruvçisi Nizamning oldiga boradi va u yerda Nizamning quli Fatima bilan uçraşadi. Nizam Fatimani qullikdan ozod qilişga ulgurmay vafot etadi, şu sababli Fatima uning bilan birga dafn etilişi kerak. Razia Fatimani qutqaradi va Fatima uning yangi yordamçisiga aylanadi.

Sulton Altamaşning Lahordan kelgan kanizi Şah Turkan öğli Rukn Uddin Firoz bilan birga sultonning oldiga Eid bayramini nişonlaş uçun kelgani körsatiladi. Şah Turkan manipulyator ayol bölib, öğlini Sulton-e-Hind, yaʼni taxt vorisi sifatida körişni istaydi va buning uçun heç narsadan qaytmaydi. Rukn Uddin esa kibr bilan ish tutadigan, xohlagança odamlarni xörlaydigan va azoblaydigan badjahl yigit. Razia şahar bozorida Rukn Uddin bilan töqnaşadi va bu ikkisi örtasida duşmanlik boşlanadi.

Eid bayrami tantanalari boşlangan. Qutb Begum (sultonning xotini, Razia, Şazia va Naasirning onasi) hamda Şah Turkan sultonning eʼtiborini qozonişga intiladi, çunki Eid kunini kim bilan ötkazsa, sultonning oilasiga beriladigan sovğa — Eidiʼga birinçi huquqqa ega böladi. Qutb Begum Raziadan sultonni ular bilan Eidni ötkazişga köndirişni söraydi, ammo Razia buning örniga Fatimaning hayotini söraydi. Bu Qutb Begum va Şamşad Begum (Qutb Begumning onasi, sobiq sulton Qutb Uddin Aibakning xotini)ni hayratga soladi.

Ular Dehli Subedaarligini (viloyatning harbiy va siyosiy boşqaruvi, sulton taxtining vorisi bölişga zina) eng munosib bölgan Şahzaada Naasirga — sultonning Qutb Begumdan tuğilgan birinçi öğliga berilişini söramoqçi bölişgan. Lekin sulton Eidni Şah Turkan bilan ötkazişga qaror qiladi va unga Rukn Uddin uçun subedaarlikni Eidi sifatida söraş imkonini beradi. Razia Şah Turkanning rejalarini barbod qiladi: u sultonning dösti va Naasirning ustozi bölgan Ğazni podşohi Tojiddin Sulton Yaldozni Dehliga Eid uçun taklif qiladi. Şunda Sulton Altamaş Eidni öz şohona oilasi bilan ötkazişga majbur böladi, bu esa Razianing onasini xursand qiladi.

Eid tantanasi paytida Qutb Begum va Şah Turkan bir vaqtda öz öğillari uçun Dehli subedaarligini söraşadi. Sulton buning javobida barça munosib erkaklar uçun subedaarlik uçun kuraş taşkil etadi va hammaga teng imkoniyat beradi. Qutb Begum bunga şubha qilmaydi, ammo Şah Turkan Rukn Uddin yutqazib qöyişidan qörqadi.

Boşqa tomonda, Mirza Altuniya (Malik Ixtiyoriddin Altuniya) dösti Zaaroon bilan Dehli köçalarida beğam sayr qilib yuradigan yigit sifatida körsatiladi. U falsafiy fikrli, beğam va öziga haddan taşqari işongan yigit bölib, özini ovutiş yöllarini izlaydi. U sevimli atirini oliş uçun Dargohga boradi, u yerda Razia ham akasining musobaqadagi ğalabasi uçun ibodat qiliş uçun keladi. Uning ibodati ijobat topgan, atir sepilgan römolçasi esa Mirzaning qöliga tuşadi. U römolçani özida saqlaydi, çunki unda uning atiri bor. U musobaqa haqida eşitib, unda iştirok etişga qaror qiladi.

Şah Turkan Naasirning ot-jabduqlarini buzib qöyadi, natijada u kuraş paytida yiqilib, mağlub böladi — şohona oila uçun bu katta alam böladi. Musobaqada faqat Rukn Uddin qoladi. U ğolib deb eʼlon qilinişidan oldin Mirza maydonga kirib, uni mağlub etadi va Dehli subedaori böladi. U mukofotini oliş uçun töxtamaydi va öz yurtiga qaytib ketgani körsatiladi. Buning sababi, u Rukn Uddinning subedaor bölişga loyiq emasligini va musobaqada aldov qilganini anglagan edi. Şu orada Razia Rukn Uddin subedaor bölolmagani va Naasirning hali imkoniyati borligidan xursand böladi.

Mirza toş qazib oluvçi va soxta buyumlar işlab çiqaruvçi egasining quli sifatida körsatiladi. Mirza kuraş uçun öşa egasining oti va sovutini öğirlagan edi. Bu egasi adolatsiz va şafqatsiz odam bölib, faqat ozgina ovqat öğirlagani uçun boşqa qulni öldiradi. Mirza buni körib ğazablanadi va ğazabda öz xöjayinini öldiradi. Dehlida bu oğir gunoh hisoblanadi. U Zaaroon bilan voqea joyidan qoçib, Dehlini tark etişga qaror qiladi.

Şah Turkan beixtiyor Raziaga Naasirning ot-jabduqlarini özi buzganini hint qiladi, natijada u mağlub bölgan. Razia şikastlangan egarni qidirib, haqiqatni aniqlaşga qaror qiladi. Lekin Şah Turkan va Rukn Uddin undan oldinda yurib, sulton va Naasir örtasida tuşunmovçiliklar keltirib çiqaradi. Naasir ğazab bilan saroyni tark etib, amakisining podşohligi bölgan Multonga, onasi va buvisi bilan birga ketadi. Razia otasini Naasirni keçirişga köndiriş uçun qolişga qaror qiladi. Keyinroq u akasini qaytişga köndiriş uçun Multonga borişga qaror qiladi. Unga sultonning yordamçisi va işonçli harbiy qömondoni Rana Maartand hamroh böladi. Şu orada Şah Turkan Razianing qöriqçilari safiga öz odamlarini yaşirinça joylaştiradi. Razia Multonga yetib borganda, Rana Maartanddan taşqari barça askarlar Naasir bilan jang qiladi, bu esa Naasirni sulton uruş istayapti deb öylaşga majbur qiladi. Tuşunmovçilik natijasida boşlangan jangda u Rana Martandni öldiradi. Rana Martand va boşqa askarlarning jasadlari sultonga yuboriladi, bu esa uni Naasir uruş istayapti deb işontiradi. Ikki tomon uruşga tayyorgarlik köra boşlaydi, ammo Razia buni har qanday narxda töxtatmoqçi böladi. U sultonning dösti va Naasirning murabbiysi bölgan Sulton Yaldozning yordamini söraş uçun yolğiz Ğazniga borişga qaror qiladi. U xizmatkori Çanda bilan jönaşga tayyorlanadi, Fatima esa Raziani xabardor qilib turiş va vaziyatni nazorat ostida saqlaşga harakat qiliş uçun qoladi. Multondagi oilasi Razia Dehliga ketgan deb öylaydi, sulton esa uning hali ham Multonda ekanligiga işonadi.

Mirza Ğazniga jönaşni rejalaştiradi va bolalikdagi döstlari bilan sönggi marta uçraşişga qaror qiladi. U Hoji Jamolning şogirdi bölganini körsatadi — Hoji Jamol pul uçun odam öldirişga yoş bolalarni tayyorlaydigan qotil. Mirza ham şu tarbiyani olgan, şu sababli qurol işlatiş va jangda mohir. Ammo Hoji Jamol Mirzaning öldirilişini istaydi, çunki Mirza ulardan ketib, özi qotil bölmagani unga yoqmagan, şuningdek, Hoji Mirzaning ularning jamiyati sirlarini boşqalarga oşkor qilişidan qörqadi. Hoji Mirzani eng yaxşi şogirdi deb eʼlon qiladi, bu esa boşqa ikki şogirdda hasad uyğotadi va ular unvon uçun Mirzani öldirişga qaror qilişadi.

Razia safarini boşlaydi va yölda köplab tösiqlarga duç keladi. U qafaslarda ötirgan yoş qizlarni va ularni qayerdadir olib ketayotgan erkaklarni köradi. U qizlarni ozod qilişga qaror qiladi, ammo şu jarayonda özi asir olinadi. Keyin u erkaklar bilan Mandi Kabraanga boradi, u yerda yoş qizlar va ayollar fohişa, kanizak va qul bölişlari uçun sotiladi va xarid qilinadi. Razia özini va u yerdagi boşqa qizlarni bu asirlikdan ozod qilişga qaror qiladi.

Multonga qaytib, Qutub Begum Sulton Iltutmişni Şah Ji urusi uçun öziga kelişga taklif qiladi. Bu imo sultonning yuragiga çuqur taʼsir qiladi, çunki Qutub Begum uning eng sevimli xotini sifatida alohida örin egallaydi va şuning uçun sulton uni Qutub Jaan deb atagan. Ammo bu harakat Şah Turkanni qattiq xafa qiladi. U sultonni tösiş va Qutub bilan uçraşişga birga boriş uçun özini jarohatlaydi va homilador bölib körinadi. Şah Turkan Razia Ğazniga yetib olişdan oldin uni öldiriş uçun juda xavfli qotilni yollaşgaça boradi. Urs paytida Qutub Begumning Şah Turkanga qilgan tasodifiy turtkisi uni homiladorlikni yöqotişda ayblaşga olib keladi. Bu Naasirning Turkanga hurmatsizlik qilişiga sabab böladi, bu esa Iltutmişni ğazablantiradi. Qutub oldida Iltutmiş Turkanga uylanişga va uni rasmiy xotini qilib, Qutub bilan teng maqomga ega qilişga vaʼda beradi. Yuragi örtanib, Qutub va Naasir Multonga qaytadi. Şu orada Çanda Razianing hayotini saqlab qoliş uçun öldiriladi va Razia Ğazniga boradigan köçmançilar guruhiga qöşiliş uçun erkak kiyimida yaşirinadi, ularning orasida Mirza ham bor. Ammo Altuniya uning daryoda suzayotganini körib, uning haqiqiy kimligini bilib qoladi. Altuniya Raziaga qiliçbozlik, otda yuriş va özini himoya qiliş mahoratini oşirişga yordam beradi. Ular köproq birga vaqt ötkazgan sari, Razia va Altuniya bir-biriga his-tuyğular qöyişni boşlaydi. Razia öz haqiqiy kimligini Altuniyadan yaşirib yuradi, Altuniya esa uning şohona xulqi va nozik tanlovlari tufayli uni mehr bilan Mohtarma deb ataydi.

Dehliga qaytgaç, Iltutmiş Şah Turkanga uylanadi, bu şohona oila uçun katta alam böladi. Şah Turkan keyin qotilning ölik jasadi örmonda topilganini bilib, Razianing hali tirik ekanligini bilib oladi. Tunda Razia öz haqiqiy kimligini oşkor qilmaslik uçun Altuniyani yolğiz tark etadi. Ammo u Mirzani Hoji Jamol yuborgan ikki dösti qölidan qutqariş uçun aynan vaqtida qaytadi va uning örniga xanjar zarbasini olib, öz jonini fido qiladi. Razia va Mirza Ğazniga yölga çiqqanda, Mirza nihoyat Razianing Dargohda sevib qolgan öşa şahzoda ekanligini anglaydi. U Raziadan javob talab qiladi, ammo uni qirollik qöriqçilari taşqariga olib çiqib ketişadi. Şunga qaramay, Razia uni Dehlida kutişini vaʼda beradi hamda Dargohda olgan öşa qizil römolçani unga uloqtiradi. U Sulton Yaldozni özi bilan birga borib, Naasir va Iltutmiş örtasidagi nizoga aralaşişga köndirişga harakat qiladi. Ammo Şah Turkan ham Ğazniga kelib, Yaldozni öz tomoniga oğdirişga urinadi. Uning harakatlariga qaramay, Yaldoz Razianing gözalligiga mahliyo bölib, uni Dehlida kuzatib borişga qaror qiladi. Şu orada Iltutmiş va Naasir örtasidagi jang boşlanadi va dastlab Iltutmiş ustunlikka ega böladi. Ammo Naasir onasining Iltutmişning Turkanga uylanişi tufayli boşdan keçirgan hurmatsizlik va qayğularini eslaydi. U deyarli Iltutmişni öldirmoqçi böladi, lekin Yaldoz uni töxtatadi va Sulton Xojani Naasirni öldirib, Dehli Sultonligini qölga kiritişni rejalaştirişda ayblaydi.

Ota va öğil qayta uçraşadi va Naasirning taxtga ötirişi uçun tayyorgarlik boşlanadi. Şu orada Mirza Dehliga yetib kelgan va Razia bilan uçraşişni kutmoqda. Ammo Razia uni rad etadi, çunki Sulton Yaldoz unga uylanişni taklif qilgan va Raziya otasi bilan akasi örtasidagi jangni töxtatgani uçun uning iltifotini qaytariş majburiyatini his qiladi. Sulton Iltutmiş va Naasir Yaldozning taklifini rad etib, Raziaga öz şerigini tanlaş erkinligi berilişi kerakligini, siyosiy nikohga majbur qilinmasligi kerakligini aytadi. Yaldoz ğazablanib, Şah Turkan bilan birlaşadi va Naasirning taxtga ötiriş marosimi paytida şohona oilaga qarşi qirğin uyuştirişni rejalaştiradi. Ular Lahordan Laal Şahbaaz Qalandarini çaqirişadi, u isteʼdodli raqqosa körinadi, ammo aslida Şah Turkanga raqsga tuşişni örgatgan va uning buyruği bilan Şahi Xonadonni öldiriş uçun yollangan şafqatsiz odam bölib, saroyga köplab qiliçlarni yaşirinça olib kiradi. Taxtga ötiriş keçasi Mirza Raziani öğirlaydi va javob talab qiliş uçun uni somonxonaga olib boradi. Razia Yaldozning taklifi haqidagi haqiqatni oşkor qiladi. Saroy içida Laal Şahbaaz hujumini boşlaydi va taxt vorisi Şahzaada Naasir, Razia va Qutub Jaanni nişonga oladi. Köplab odamlar halok böladi, jumladan Naasir, Qutub Begum, Badi Naani va Sulton, u komaga tuşib qolgani körinadi.