Uyanış: Büyük Selçuklu

Köpçilik personajlar Saljuqiylarning tarixiy şaxslarini badiiy talqin qilişdir.

Buğra Gulsoy — Buyuk Saljuqiylar imperiyasining 3-hukmdori Sulton Malik-Şah I. COVID-19 pandemiyasi davrida suratga olinişiga qaramay, Gulsoy tuğilgan kunini nişonlaş uçun oilasini suratga oliş maydoniga olib kelgan. «Anadolu Ajansi» bilan suhbatda Gulsoy yoş avlodning serial tufayli Saljuqiylar tarixiga qiziqiş bildira boşlaganiga işonişini aytgan.

Ekin Koç — Malik-Şahning öğli Ahmad Sanjar asosida yaratilgan Ahmed Sencer. Ahmed özining kuçli öziga işonçi tufayli muxlislar sevgan personajga aylangan. Serialda u «Saljuqiylar davlatining eng jasur qahramoni» sifatida tasvirlangan. «Selçuklu Demek» qismini suratga oliş Koç COVID-19 testidan musbat natija olgani sababli keçiktirilgan.

Hatice Şendil — Malik-Şahning xotini Terken Xotunga asoslangan Terken Hatun. Terken turmuşga çiqqanidan keyin Saljuqiylar davlatini boşqarişga intiladi. Şendil işlab çiqariş guruhi tomonidan joriy etilgan COVID-19 ehtiyot çoralari miqyosini maqtagan.

Gurkan Uygun — serialning asosiy antagonisti Hasan Sabbah, Nizoriy Ismoiliy davlatining asosçisi Hasan-i Sabbahga asoslangan.

Sevda Erginci — Ahmad Sanjarning xotini bölgan Terken Xotunga asoslangan Turna Hatun; u Sencerning sevgilisi, keyinçalik esa xotini böladi.

Mehmet Özgur — Saljuqiylar imperiyasining vaziri Nizom al-Mulkka asoslangan Nizamulmulk. Personajning tasviri tarix professori Muharrem Kesik tomonidan tarixiy noaniqliklari va personajning roli bilan vazirning haqiqiy vazifalari örtasidagi nomuvofiqliklar uçun tanqid qilingan; bir qismda Nizâmulmulk otopsiya ötkazayotgani körsatilgan, bu işni aslida jarroh bajargan bölardi.

Sezin Akbaşoğullari — Malik-Şah I ning boşqa xotinlaridan biri Zubayda Xotunga asoslangan Zubeyde Hatun.

İlker Kizmaz — Malik-Şahning qömondonlaridan biri Amir Arslantoşga asoslangan Arslantaş Alp.

Ali Gözuşirin — Malik-Şah I ning öğli Muhammad I Taparga asoslangan Muhammed Tapar.

Pinar Töre — Ahmed va Muhammedning onasi hamda Melikşahning xotini Tojettin Seferiye Xotunga asoslangan Başulu Hatun.

Bulent Alkiş — Malik-Şahga maslahat bergan eron şoiri va faylasufi Umar Xayyomga asoslangan Ömer Hayyam. Ömerning serialdagi iştirokidan keyin Xayyom asarlariga qiziqiş qayta uyğondi.

Leyla Feray — Taparning xotini, Gavhar Xotunga asoslangan Gevher Hatun.

Volkan Keskin — Bozkuş, öydan çiqarilgan personaj, Sencerga xizmat qiluvçi askar.

Mehmet Bozdoğan — Saljuqiylar imperiyasining vaziri Toj al-Mulkka asoslangan Tâculmulk. Uning sadoqati Terkenga qaratilgan.

Buse Meral — Terken Xotun va Malik-Şahning haqiqiy qizi asosida yaratilgan Mâh Melek Hatun, garçi u haqida maʼlumot juda kam bölsa ham.

Cemal Toktaş — islom faylasufi Al-Ğazzoliyga asoslangan Gazzâlî; serialda u Yusuf Hamadoniyning şogirdi sifatida körsatilgan.

Özer Tunca — islom faylasufi Yusuf Hamadoniyga asoslangan Yusuf Hemedanî; serialdagi tasviri unga öxşaş, lekin juda muqaddas sifatida körsatilgan.

İsmail Ege Şaşmaz — Hasan Sabbahning Saljuqiylar imperiyasidagi josusi bölgan öydan çiqarilgan personaj Faysal.

Buçe Buse Kahraman — Saljuqiylar davlatiga begunoh yoş ayol sifatida kirib keladigan, lekin uni yöq qiliş niyati bölgan öydan çiqarilgan personaj Livya.

Kaan Taşaner — Vizantiya imperiyasidan bölgan, turklarni yöq qilişga and içgan öydan çiqarilgan personaj Mitras, şu sabab u Melikşahning duşmaniga aylanadi.

Kaan Taşaner — Mitrasning egizak akasi Marcus, u Mitras ölganidan keyin paydo böladi.

Atilgan Gumuş — Alp Arslonning öğillaridan biri Malik Takişga asoslangan Melik Tekiş.

Janbi Ceylan — Ahmedga sadoqatli körsatilgan öydan çiqarilgan personaj Aydoğdu.

Taner Turan — Turna Xotunning otasi sifatida körsatilgan, öydan çiqarilgan personaj Amir İlteber, şuningdek, Şelemzarni kuzatiş uçun Saljuqiylar tomonidan tayinlangan odam.

Çiğdem Selişik Onat — Safariyya Xotunga asoslangan Seferiye Hatun. Alp Arslonning xotini va Melikşahning onasi bölgan Seferiye Alp Arslonning haqiqiy xotiniga asoslangan, garçi u haqida ham kam maʼlumot bölsa ham.

Leyla Lydia Tuğutlu — Kutalmişoğlu Suleyman Şohning qizi va Kiliçarslanning singlisi, Saljuqiylar saroyida tartibsizlik solmoqçi bölgan Elçin Hatun. Personaj «jozibali» deb tavsiflangan, bu esa ayollarni predmetlaştirişda tanqid qilingan, ayniqsa bu davrda bunday gap aytilmagan bölardi.

Nik Xhelilaj — Yorgos, qörqmas Vizantiya qömondoni; u Saljuqiylar va turklarni akasining ölimi uçun masʼul deb biladi va şu sabab ularni yomon köradi. Xhelilaj — albaniyalik aktyor.

Murat Garipağaoğlu — Ismoiliy yetakçisi Abdul Malik ibn Attaşga asoslangan Abdʼûl-Melik bin Attaş.

Osman Sonant — Vizantiya qalʼasining qömondoni bölgan öydan çiqarilgan personaj Andreas.

Aytek Şayan — bolaligida ota-onasidan Batiniylar (Hasan Sabbahning odamlari; qotillar) tomonidan olib ketilib, jangçi sifatida tarbiyalangan öydan çiqarilgan personaj Rustem; u eng sadoqatli Batiniylardan biriga aylanadi. U Arslantoşning uzoq yillar yöqolgan akasi.

Ertuğrul Postoğlu — yarim afsonaviy olim Korkut Otaga asoslangan Korkut Ata. Serialda u Qiniq qabilasining beyi sifatida körsatilgan.

Erdem Akakçe — Hasan Sabbahning yordamçisi bölgan öydan çiqarilgan personaj Behram.

Serdar Kiliç — buyuk Saljuqiylar imperiyasi hukmdori Alp Arslonga asoslangan Sulton Alparslan.

Ogun Kaptanoğlu — Melikşahning duşman amakivaççasi va Qavurtning öğli Turanşah. Personaj Kirmonning Turonşoh I ga asoslangan. Kaptanoğlunning mehmon sifatida iştiroki tasdiqlanişidan oldin jurnalist Birsen Altuntaş tomonidan eʼlon qilingan.

Abdul Susler — Başulu Hatunning akasi, Qipçoqlar beyi Bator Alp Bey.

Serial öz aktyorlari, kostyumlari, tarixiy joylari va syujeti bilan eʼtibor qozongan. «The Great Seljuks: Guardians of Justice» ssenariysini Serdar Özönalan yozgan, rejissyori Sedat İnci, prodyuseri Emre Konuk. Uç yillik ssenariy işidan söng, har bir tafsilot 13 oy davomida puxta tayyorlangan. Ikkita alohida dekor maydonida 350 dekor xodimi, 100 duradgor va 60 kişilik jamoa iştirok etgan, serialdagi köplab joylar şu yerda qurilgan. Maxsus kostyum ustaxonalarida 5000 aksessuar va kostyum tikilgan, ulardan 3500 tasi davrga oid. «The Great Seljuks: Guardians of Justice» Turkiyada «Diriliş: Ertuğrul»dan keyin işlab çiqarilgan eng qimmat teleserialdir. Uçta dekor maydonida ikkita şahar qurilgan, katta byudjet esa quriliş xarajatlari va aktyorlar haqlarini ham öz içiga oladi. Serialni Turk telekörsatuv sanoatiga yangi kirgan, uç yildan beri TRT bilan hamkorlik qilayotgan «Akli Film» işlab çiqariş kompaniyasi tayyorlagan. Kompaniya TRT bilan kamida 33 qism yoki bir mavsumga kafolatlangan şartnomasi borligini aytadi. Agar serial davom etsa, u beş-olti mavsumdan iborat bölişi kutilmoqda.

Serialda Buğra Gulsoy, asosiy aktyorlardan biri, jumladan, tuğilgan kunini suratga oliş maydonida oilasi bilan nişonlagani qayd etilgan köplab maşhur turk aktyorlari iştirok etadi. Bariş Arduç serial prodyuseri bilan uçraşganidan keyin jamoaga qöşilişi kutilgan edi. Terken Hatun rolini ijro etuvçi Hatice Şendil mavsum finalida Arduçning serialga qöşilişi haqida söralganda: «Bilmayman, lekin menimça u qöşiladi», degan. Arduç hali ham serialda Berkyaruk rolida paydo bölişi haqida miş-mişlar bor. Turk media xabar berişiça, boşqa maşhur turk teleserali «Çukur» jamoasi aʼzolari serialga qöşiliş uçun «birin-ketin» ketayotgan. Teleserialga Yorgos rolini ijro etiş uçun albaniyalik aktyor Nik Xhelilaj ham jalb etilgan. Buğra Gulsoy va jamoaning boşqa aʼzolari serial haqidagi fikrlari bilan suhbatlaşgan. Gulsoy şunday degan: «Menimça, yangi avlod serial tufayli Saljuqiylar davrini yana örganişni boşladi». Tarixga qiziqadigan Kenan İmirzalioğlu ham serial jamoasiga qöşilişi haqida miş-mişlar bölgan, lekin u eʼlon orqali bunday nazariyalarga javob berib, qöşilmasligini aytgan. Birsen Altuntaş 2021-yil may oyida Sevda Erginci va İsmail Ege Şaşmaz birinçi mavsumdan keyin serialni tark etişini, Abdul Susler esa yakuniy qismlarda «Kipçak Bey» rolida qöşilişini xabar qilgan.

Aktyorlar bir oy davomida Hollivud filmlarini sahnalaştirgan Qozoğiston «Kazakh Nomad Stunts» jamoasi harakat rejissyori tomonidan ot miniş va qiliçbozlik böyiça maşğulot olişgan. Jismoniy tayyorgarlik, uzluksizlik va muvofiqlik ustida işlagan aktyorlar bu jarayonda qiyin maşğulot dasturidan ötgan. Aydoğduni ijro etgan Janbi Ceylan, şuningdek, jamoaga ot örgatiş uçun ham masʼul bölgan.

Prodyuser Emre Konukning aytişiça, serial TRT International Film Setʼda suratga olinadi. U aynan Sakarya, İstanbul va Kocaeli kabi turli joylarda suratga olingan. «The Great Seljuks: Guardians of Justice» Turk telekörsatuvi tarixidagi eng uzun jang sahnasi va işlab çiqariş tafsilotlari bilan ekranga çiqqan. Asosiy aktyorlardan taşqari jami 400 aktyor, ulardan 100 nafari otda, jang sahnasida iştirok etgan. Tayyorgarlik 60 kun davom etgan, suratga oliş esa sakkiz kun davom etgan. Aktyorlar bir oy davomida Hollivud filmlarini sahnalaştirgan «Kazakh Nomad Stunts» jamoasi harakat rejissyori tomonidan ot miniş va qiliçbozlik böyiça maşğulot olişgan. Jismoniy tayyorgarlik, uzluksizlik va muvofiqlik ustida işlagan aktyorlar bu jarayonda qiyin maşğulot dasturidan ötgan.

Birinçi qismdagi jang sahnasi uçun 45 kaskadyor va 120 yordamçi aktyor suratga oliş joyida 15 kun davomida Nomad Stunts tomonidan qattiq harakat va xoreografiya maşğulotlarini olişgan. Suratga oliş davomida salbiy holat yuz bersa, tez yordam maşinalari, tibbiyot jamoalari va veterinarlar hozir bölgan. Nomad Stunts taqdim etgan ot örgatuvçilar Anadolu şaharlari böylab sayohat qilgan va maşğulot uçun mavjud bölgan 150 ot içidan faqat 15 tasi loyihaga kiritilgan. Otlar bir oy davomida örgatilgan. Kamonda otiş maşğulotini aktyorlarga boşqa kompaniya ötkazgan. 2021-yilda taxminan 260 dekor xodimi Akli Filmni oğir ish şaroitlari, tölovning yöqligi, gigiyena yetişmasligi va mobbingga duç kelişda ayblab işdan ketgan. Işlab çiqariş kompaniyasi dekor xodimlari duç kelgan muammolarni hal qilişga vaʼda bergan bölsa-da, turk media ular heç qanday çora körmaganini yozgan. Keyinçalik taşkilotlar Akli Filmni tanqid qilib, talablarini imkon qadar tez tinglaşni söraşgan. Bayonotda Konuk Ozarbayjon madaniyat vaziri Anar Karimovning suratga oliş maydoniga taşrif buyurganini aytgan. Jurnalist Birsen Altuntaşning maʼlumotiga köra, serialning birinçi mavsumi 36 qism bilan tugaydi, boşqa manbalar esa öşa jurnalist 33 qism bölişini aytganini yozadi.

Muxlislarni afsuslantirgan holda, TRT 1 suratga oliş maydonida COVID-19 epidemiyasi aniqlangaç, serialning suratga olinişini beş kunga töxtatgan, bu esa 26-qismning bir haftaga keçikib çiqişiga sabab bölgan. TRT rasmiylari örniga «Pocket Hercules: Naim Suleymanoğlu» filmi birinçi marta TRT 1 da namoyiş etilişini aytişdi. Bayonot şunday edi: «Serial aktyorlari va jamoasini muntazam tekşiriş natijasida «The Great Seljuks: Guardians of Justice» suratga oliş maydonida COVID-19 holatlari aniqlandi. Karantindagi dekor xodimlarimizning soğliği yaxşi va ular yaqindan kuzatilmoqda. Yangilik aktyorlarimiz va barça dekor xodimlarimizga yetkazildi hamda serialimizning suratga olinişini 5 kunga töxtatiş qaroriga kelindi. Uşbu majburiy tanaffus tufayli «The Great Seljuks: Guardians of Justice» serialining yangi qismi 2021-yil 22-martdagi duşanba kuni efirga çiqmaydi. Xuddi şu kuni va vaqtda «Pocket Hercules: Naim Suleymanoğlu» filmi birinçi marta televizorda TRT 1 ekranida namoyiş etiladi. Tuşunişingiz va qöllab-quvvatlaşingiz uçun oldindan tomoşabinlarimizga minnatdorçilik bildiramiz. Jamoatçilikka hurmat bilan eʼlon qilinadi».

Mavsum tugaşi haqida miş-mişlar bölgan, biroq qism keyinçalik 2021-yil 29-martda efirga çiqqan. Bir neça kundan keyin Ahmed Sencer rolini ijro etuvçi Ekin Koç kasallik uçun musbat test natijasi olgani sababli «Selçuklu Demek» qismini suratga oliş keçiktirilgani eʼlon qilingan. Terken Hatun rolini ijro etuvçi Hatice Şendil «The Great Seljuks: Guardians of Justice» tomonidan qabul qilingan COVID-19 ehtiyot çoralarini maqtagan. Turkiyada COVID-19 holatlari köpayganligi sababli, 29-qismning işlab çiqarilişi ham keçiktirilgan.

Serial kompozitsiyalari sahnalar atmosferasini aks ettirişi uçun tayyorlangan bölsa-da, musiqa turkiy dunyoda işlatiladigan çolğular bilan ijro etilgan. Markaziy Osiyo çolğularidan — dombra, qil qiyak, komuz va sybyzgy kabi çolğularda ijro etgan musiqaçilar Qozoğiston va Qirğizistondagi ustoz musiqaçilar kömagida yaratilgan asarlarda iştirok etgan. «Kuruluş: Osman» serialida iştirok etgan qozoq bastakori Ercan Arkabay ham «The Great Seljuks: Guardians of Justice» uçun biror narsa tayyorlaşini aytgan. Birinçi mavsum musiqalari albomi 2020-yil 30-oktabrda çiqarilgan. Bayonotda bastakorlardan biri Gökhan Kirdar noyob sivilizatsiya yaratilgan davrni aks ettiruvçi katta loyihada iştirok etganidan xursandligini aytgan. Gazzâlî şogirdlari ijro etgan madhiyani turk musiqaçisi Mehmet Öncel kuylagan. Serialni öz tilida dublyaj qilgan qirğiz yoşlar jamoasi aʼzosi Ermek Kazibekov serialda anʼanaviy qirğiz çolğularidan foydalanilgani uni hayratga solganini aytgan. Jami 71 trek bor. Birinçi trek Gökhan Kirdarniki, töqqizta trek esa qöşiqlarga «rang» qöşiş uçun xizmat qilgan butun dunyoga maşhur qozoq guruhi Hassakniki, qolganlari Batuhan Firat ijrosida. Tanlangan qöşiqlar röyxati quyidagiça:

Serial kompozitsiyalari bosqiçlar atmosferasiga mos tayyorlangan bölsa-da, musiqa turkiy dunyoda işlatiladigan çolğular bilan ijro etilgan. Qozoğiston va Qirğizistondagi ustoz musiqaçilar kömagida dombra, bristle, komuz va sibizgi kabi Markaziy Osiyo çolğularida ijro etgan musiqaçilar asarlarda iştirok etgan. Albom 2020-yil 30-oktabrda çiqarilgan.

Emre Konuk serialda taqdim etilgan tarixiy şaxslar böyiça köp tadqiqot olib borişi kerakligini tasdiqlagan. Biroq teleserialda bir qança tarixiy noaniqliklar mavjud. Ulardan biri şundaki, Saljuqiylar davlati köçmançi qabila tomonidan boşqarilgan deb körsatilgan va Saljuqiylar birinçi qismdan boşlab qon tökişni boşlaganday tasvirlangan, holbuki ular aslida tinç xalq bölgan. Turk media «The Great Seljuks: Guardians of Justice» hujjatli film emas, balki tarixiy teleserial ekanini, şuning uçun unda köplab badiiy öylab topilgan elementlar bölişi mumkinligini tan olgan.

Tarix haqidagi boşqa turk teleseriallari kabi «The Great Seljuks: Guardians of Justice» ham Bangladeş va Pokistonda maşhur bölgan. U Qirğizistonda ham yaxşi qabul qilingan. Qirğiz yoşlar guruhi serialni öz ona tilida dublyaj qilişga qaror qilgan.

13-qism maxsus sahna bilan katta eʼtiborni tortgan, «rekord darajadagi teleserial»ning 23-qismi esa turk muxlislari tomonidan sabrsizlik bilan kutilgan. Birinçi qismi Turkiyada reytingda birinçi öringa çiqqan serial şu darajada yaxşi qabul qilinganki, u «The Wit» gazetasining kunlik eng köp körilganlar bölimiga kiritilgan yagona turk teleserial bölgan. Arab jurnalisti Muhammad Abu Rumman uni dunyo miqyosida maşhur bölgan «Kuruluş: Osman», «Kurtlar Vadisi», «Payitaht: Abdulhamid» va «Diriliş: Ertuğrul» kabi boşqa turk teleseriallari bilan soliştirgan. Yuqorida aytilganidek, teleserial Bangladeşda yaxşi qabul qilingan. «Anadolu Ajansi»ga gapirgan bengal professori turk tarixiy teleserialini, jumladan, «The Great Seljuks: Guardians of Justice»ni barça yoşdagi odamlar tomoşa qilişi kerakligini aytgan. Muharrem Kesik köplab tarixiy noaniqliklarga ega bölgan «The Great Seljuks: Guardians of Justice» hujjatli film emas, balki tarixiy teleserial ekanini, şuning uçun unda köplab badiiy öylab topilgan elementlar bölişi mumkinligini aytadi.

Alp Arslon hayotiga bağişlangan prikvel serial 2021-yil 8-noyabrda çiqarilgan.