Adaptation

«Adaptation» (ingl. Adaptation.) Spike Jonze rejissyorligidagi, Charlie Kaufman ssenariysi asosidagi ekssentrik tragikomediya. Film Susan Orlean ning «The Orçid Thief» kitobi va ssenaristning öz-özига qaratilgan murojaatlari asosida yaratilgan. Filmda Nicolas Cage Charlie va Donald rollarida, Meryl Streep Susan rolida, Chris Cooper esa John Laroçe rolida iştirok etgan.

Ustida ish 1994-yildayoq boşlangan. Prodyuser Jonathan Demme Columbia Pictures uçun loyiha ustida işlagan, unga ssenariyni Kaufman yozişi kerak edi. Kaufman ijodiy inqirozni boşdan keçirdi va vazifani uddalay olmadi. Biroq u «The Orçid Thief» ni ekranlaştiriş jarayonining özi haqida ssenariy yozdi. Yangi loyihaning rejissyori Spike Jonze böldi. Suratga oliş 2001-yil iyunida yakunlandi. Film köplab ijobiy şarhlar oldi, tanqidçilar tomonidan maʼqullandi, kinofestivallarda 39 ta mukofot va 43 ta nominatsiya töpladi.

Kaufman akalarining ikki rolini ijro etiş uçun dastlab Tom Hanks ni taklif qilişni rejalaştirişgan. Şu vaqtda Variety jurnali Donaldning haqiqiy şaxs ekanligiga hali ham işongan edi. Keyinroq esa Cage ni oliş qaroriga kelindi, u bu rol uçun 5 million dollar oldi. Suratga oliş vaqtida semiz köriniş uçun unga sunʼiy töşamalar taqiş kerak böldi. Meryl Streep Susan rolini sinovlardan oldin ham istagan edi va hatto film byudjetini tasdiqlaş uçun maoşini kamaytirişga rozi böldi. Dastlab Laroçe rolini John Turturro ijro etişi kerak edi. Cooper bu rolni juda murakkab deb hisoblagan, ammo xotinining iltimosidan söng rozi bölgan. Robert McKee rolini Albert Finney, Terence Stamp, Michael Caine va Christopher Plummer daʼvo qilgan edi, ammo McKee özi Brian Cox ni öynaşini taklif qildi.

Lightfoot va Jay Tavare seminol hindulari sifatida kiçik rollar oldi. John Cusack, Catherine Keener, John Malkovich, Lance Acord va Spike Jonze titrlarda körsatilmagan, ular «Being John Malkovich» filmini suratga oliş epizodida özlarini kameo tarzida ijro etişgan. Boşqa kameolar: Doug Jones Susan ning orxideya ovçilari haqidagi xayoliy epizodida sayohatçi Augustus Margary rolini, Jim Beaver ranger Toni rolini, Curtis Hanson Susan ning eri rolini, David O. Russell esa «The New Yorker» jurnalisti rolini ijro etgan.

Susan Orlean ning «The Orçid Thief» romanini ekranlaştiriş ğoyasi 1994-yilda paydo bölgan. Studiya 20th Century Fox 1997-yilda filmga huquqlarni sotib olgan, ammo oxir-oqibat ularni Jonathan Demme ga sotgan, u loyihani Columbia Pictures studiyasida boşlagan. Ssenariyni Kaufman yozişi kerak edi, ammo u ijodiy inqirozni boşdan keçirayotgan va vazifani uddalay olmayotgan edi. Ekranlaştiriş örniga Charlie «The Orçid Thief» uçun ssenariy yoziş jarayoni haqida yozdi. U xayoliy akasi Donaldni öylab topdi, uni hatto ssenariy muallifi sifatida qöşdi va filmni uning yorqin xotirasiga bağişladi. 1999-yil sentyabriga kelib Kaufman ikkita ssenariy loyihasini yozdi, ular 2000-yil noyabriga kelib yana bitta loyihaga aylandi.

Kaufman şunday tuşuntirdi: «Film qanday yozilişi haqidagi ğoya menga juda keç kelgan edi. Bu men öylagan yagona ğoya edi, u menga yoqdi va men uni tasdiqlanmasligini bilardim. Şuning uçun uni şunçaki yozdim va heç qaçon buyurtmaçilar bilan gaplaşmadim. Men buni faqat «Being John Malkovich» ni suratga olayotganimizda Spike Jonze ga aytdim, u mening umidsizlikka tuşganimni körgan edi. Agar u öşanda meni aqldan ozgan deganida, nima qilişimni bilmayman». Bundan taşqari, Kaufman şunday dedi: «Men haqiqatan ham buni topşirganimda karyeramni tugatayotganimni öylagan edim!» Işlar 2000-yil aprelida Kaufman biroz qayta yozgan ssenariy bilan siljidi. Ssenariy internetga ikki marta sizib çiqdi: birinçisi 2000-yil iyunida IGN dan Scott Break tufayli, ikkinçisi öşa yilning oktyabrida Ainʼt It Cool News dan Drew «Moriarty» McWeeny tufayli. Filmni moliyalaştirişga Intermedia rozi böldi, evaziga uning xalqaro tarqatiş huquqini oldi. Suratga oliş 2001-yil martida Los-Anjelesda boşlanib, iyunda yakunlandi. «Evolyutsiya» sahnalari Digital Domain tomonidan yaratildi. Ovozni miksirlaş bilan Skywalker Sound şuğullandi.

Film ssenaristning ijodiy izlanişlarini, janr çegaralaridan çiqişga bölgan urinişlarini aks ettiradi. Birinçi qaraşda çuqur asarga asoslangan, ammo mohiyatan böş syujet yaratilgan. Kinoya kuçayişi uçun filmning oxiri yorqin ifodalangan klişelarga töla, harakat esa alohida maʼno yukini kötarmaydi, birinçi yarmi esa ijodiy izlanişlarga bağişlangan, lekin harakatni öz içiga olmaydi.

Bu noaniqlik tanqidçilarning bahsli reaksiyasiga sabab böldi. Biroq asosan ijobiy şarhlar ustunlik qildi, ularda köproq syujet çiziğini qurişdagi yangilik qayd etildi.

Film 2002-yil 6-dekabrda AQŞda çeklangan prokatga çiqdi. 2003-yil 14-fevralda keng prokatga çiqib, birinçi dam oliş kunlarida 672 ta kinoteatrda 1 130 480 dollar yiğdi. Kassa tuşumi Şimoliy Amerikada 22,5 million dollarni, boşqa mamlakatlarda 10,3 million dollarni taşkil etdi. Şunday qilib, umumiy summa 32,8 million dollarga yetdi. Rotten Tomatoes maʼlumotiga köra, 193 ta şarhga asoslangan reyting 91 % böldi. Metacritic maʼlumotiga köra, 40 ta şarhga asoslangan reyting 83 % böldi.

Film turli kinofestivallarda köplab mukofot va nominatsiyalar töpladi. Ular orasida:

2002 — AQŞ Milliy tanqidçilar kengaşining ikkita mukofoti: eng yaxşi ssenariy uçun (Charlie Kaufman) va eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli uçun (Chris Cooper).

2003 — eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli uçun «Oskar» mukofoti (Chris Cooper), şuningdek uçta nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Nicolas Cage), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Meryl Streep), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Charlie va Donald Kaufmanlar).

2003 — eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy uçun BAFTA mukofoti (Charlie va Donald Kaufmanlar), şuningdek uçta nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Nicolas Cage), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Meryl Streep), eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Chris Cooper).

2003 — Berlin kinofestivalining Juri Grand-prisi (Spike Jonze).

2003 — ikkita «Golden Globe» mukofoti: eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli uçun (Chris Cooper) va eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli uçun (Meryl Streep), şuningdek 4 ta nominatsiya: eng yaxşi komediya yoki musiqiy film, komediya yoki musiqiy filmda eng yaxşi erkak roli (Nicolas Cage), eng yaxşi rejissyor (Spike Jonze), eng yaxşi ssenariy (Charlie va Donald Kaufmanlar).

2003 — AQŞ Aktyorlar gildiyasi mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Nicolas Cage), eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Chris Cooper), eng yaxşi aktyorlar ansambli.

2003 — AQŞ Ssenaristlar gildiyasining eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy uçun mukofotiga nominatsiya (Charlie va Donald Kaufmanlar).

«Adaptation» ning ovoz qatorida «Being John Malkovich» ni yaratgan öşa jamoa işladi. Filmga musiqani Carter Burwell yozgan. Yozuv 2002-yil 21-27-martda Nyu-Yorkdagi Right Track Recordinğs Studio da bölib ötgan.

Burwell ning sözlariga köra, uni qiziqtirgan asosiy mavzu evolyutsiya, hayotning yaratilişi, rivojlanişi, hayot va ölim masalalari bölgan. U şuningdek, «musiqa film nima haqida ekanini aytib berişini istamaganini» taʼkidlagan, çunki bu noaniqlik filmning eʼtiborli qismi…

Film Score Monthly dan Kari Vong şunday qayd etgan: «Burwell musiqasi doim „bu dunyoga tegişli emas“ tuyuladi… Uning uslubi hamma uçun bölmasligi mumkin, ammo u tinglovçini doim boşqa olamga olib ötadi».

2002-yilda saundtrek diski çiqarildi. Unga 2 ta remiks va filmning oxirida yangraydigan The Turtles guruhi ijrosidagi «Happy Together» qöşiғi ham kiritilgan.