Audition

Ryo Işibaşi — Şigeharu Aoyama

Eihi Şiina — Asami Yamazaki

Tetsu Sawaki — Şigehiko Aoyama

Jun Kunimura — Yasuhisa Yoşikawa

Turli tanqidçilar “Audition”ni bir vaqtning özida feministik va misoginik asar deb hisoblaydilar. Miike Buyukbritaniya va Fransiyada jurnalistlar bilan uçraşganda, ular filmda feminizm mavzularini, yaʼni Asamining hayotidagi erkaklardan qasos olişini körganini aytdi. Film Aoyamaga jinsiy kamsituvçi deb hisoblanişi mumkin bölgan xususiyatlar va xulq-atvor beradi, masalan, kelajakdagi xotinidan talab qilinadigan mezonlar röyxati yoki bölajak xotin qidiriş uçun murojaat qiladigan soxta kasting formati. “Miike: Agitator” kitobi muallifi Tom Mes sahnada Aoyamaning jarohatlari bilan birga qiynoq Asamining qasoси sifatida körilişi mumkinligini taʼkidladi. Los Angeles Times gazetasining Dennis Lim ham şunga öxşaş mavzularni örgandi va filmning “oxir-oqibat erkaklarning ayollardan va ayol jinsiyligidan qörqişi haqida” ekanini, birinçi yarmida ayollar oçiqçasiga obyektlaştirilgani, lekin ikkinçi yarmida Asami “mustaqil ravişda qasos oluvçi farişta” bölib, bu nomutanosiblikni “tuzatişi”ni qayd etdi.

American Cinematographer jurnalidagi maqolasida Chris Pizzello filmni talqin qilişning işonarli yondaşuvlaridan biri final aktni Aoyamaning ayollarga nisbatan zöravonligi uçun aybdorlik hissi va ularni böysundiriş istagi aksi sifatida köriş ekanini aytdi. Bu talqinda Aoyamada öziga hujum qilayotgan istak obyekti haqida paranoyal fantaziya paydo böladi: u ayollarga nisbatan sadistik fikrlarga ega bölgani uçun, ular unga xuddi şu tarzda javob berişi mumkinligidan qörqadi. Bu fikrga zid ölaroq, Miike filmdagi final qiynoq sahnalari Aoyamaga tuşga kirgan paranoyal dahşat emasligini bildirdi. Tom Mes filmning feministik tasvirlaşiga qarşi çiqib, Asamini mafkuraviy kun tartibi harakatlantirmasligini va uni yolğon gapirgan erkakdan qasos olayotgani deb tan oliş, uning ham Aoyamaga yolğon gapirganini eʼtibordan çetda qoldiriş bölişini taʼkidladi. Qiynoq sahnasida Asami: “Men sizga hammasini aytmoqçiman”, deydi, bu esa u oldin boş qahramonga heç qaçon haqiqatni aytmaganini anglatadi. Mes, şuningdek, qasos oluvçi farişta mavzusi feministik qasos talqiniga zid kelişini qayd etdi, çunki Asamining qurbonlaridan biri ayol.

“Audition” filmida Asami — bolalikdagi zöravonlik qurboni bölib katta yoşga yetgan qahramon. Colette Balmain “Yapon qörqinçli filmiga kiriş” kitobida Asamini “yapon madaniyatida xafa bölgan ayollarning yana bir qiyofasi… Ular repressiya va zulm qurbonlari, ular uçun faqat ölim va yolğizlik qoladi” deb taʼriflaydi. Kinotanqidçi Robin Wood esa bolalikda boşdan keçirgan zöravonlik orqali Asami sevgi va oğriq ajralmasligini örgatişini yozgan. Uning fikriça, film tomoşabinni aynan şu qurbonlik orqali Asami bilan özini identifikatsiya qilişga majbur qiladi, şuningdek, Stephen LeDrew “patriarxal yapon jamiyati” deb atagan narsa orqali ham.

The New York Times gazetasida Elvis Mitchell filmning mavzusi: “yapon jamiyatida ayollarning obyektlaştirilişi va u tuğdirişi mumkin bölgan qasos dahşatining oynaga öxşaş aksi” ekanini aytdi. Tom Mes bu mavzularni Asami özining nogiron asiriga ovqat berib, söng özi bolalikdagi holatiga qaytib, uni it kabi silaydigan sahnada köriş mumkin degan fikrni bildirdi. Mesning xulosasiga köra, bu Asamining hayotida sodir bölgan voqealar uni filmda körsatilgan şafqatsiz kattalar qilib qöyganini aniq körsatiş uçun qilingan.

“Audition” filmining prodyuser kompaniyasi yapon Omega Project edi. Omega dastlab Hideo Nakataning “Ring” filmini işlab çiqargan edi, u Yaponiyada, söngra butun Osiyo mintaqasida katta muvaffaqiyat qozongan edi. Omega Koreyada “Ring”ning teatr prokati bilan boğliq muammolarga duç keldi va AFDF Korea kompaniyasi “Ring”ning öz koreys moslaşuvi ustida işlaşni boşladi. Keyingi, 1998-yilda Omega AFDF Korea va Creators Company Connection, Film Face hamda Bodysonic kabi bir qator boşqa prodyuser kompaniyalar bilan yana hamkorlik qilib, Ryū Murakamining 1997-yildagi “Audition” romanini ekranlaştirişga qaror qildi. Omega “Ring”ning ğayritabiiy filmidan farq qiladigan film yaratmoqçi edi va ekranlaştiriş uçun mistika bölmagan Murakami romanini tanladi. Boşqaça narsa sinab köriş uçun ular qörqinçli filmlarda katta tajribasi bölmagan ssenariyçi Daisuke Tengan va rejissyor Takashi Miikeni taklif qildilar. “Tinglov”dan oldin Tengan asosan otasi Şohei Imamura bilan “Ilon baliq” filmida ssenariyçi sifatida tanilgan edi. Bu film 1997-yilda Kann kinofestivalida “Oltin palma şoxi” bilan taqdirlangan edi.

“Audition”dan oldin Miike boşqa filmlarda köplab hamkorlari bilan, masalan, operator Hideo Yamamoto bilan işlagan edi. Miike u haqida gapirib, Yamamoto “ölimga juda sezgir edi. Uning ikkala ota-onasi juda yoş vafot etgan va u bu haqda kam gapiradi” deb taʼkidladi. Miike şuningdek, Yamamoto “qörquvda yaşagan va bu sezgirlik uning işida ham namoyon bölgan” deb his qilganini aytdi. “Bu men maksimal darajada foydalanmoqçi bölgan narsa edi”. Filmga musiqani Koji Endo yozdi, u Miikening “Xitoydagi quşsimon odamlar” filmiga ham musiqa yozgan edi. Miike bilan 1991-yilgi “Ayol ovçisi: Qotillik preludiyasi” filmida ham işlagan Yasuşi Şimamura filmning montajçisi böldi.

Aktyor Ryo Işibaşi Miike bilan işlaşni istadi va rolga rozi böldi. U qörqinçli filmlarning katta muxlisi bölmasa-da, “Audition”ga öxşaş, inson tabiatini namoyon etadigan ssenariylar unga yoqişini aytdi. Filmda Asami rolini model Eihi Şiina ijro etdi. Uning karerasi asosan modellik biznesi bilan boğliq bölgan va u kinoda rol taklif qilinganidan keyin, taʼtilda bölganida, aktyorlikni boşlagan.

Şiina Miikeni birinçi marta “Blues Harmonica” filmi orqali bilgan, bu uni rejissyor bilan uçraşişga qiziqtirgan. Miike bilan birinçi uçraşuvda Şiina özining sevgi va munosabatlar haqidagi qaraşlarini muhokama qila boşladi. Ikkinçi uçraşuvda Miike Şiinaga Asami rolini öynaşni taklif qildi. Şiina öşa suhbatlarda aytgan fikrlari va his-tuyğulari aynan uni rol uçun tasdiqlanişiga sabab bölgan deb öylaydi, şu sababli u rolni iloji boriça tabiiy öynaşga, ortiqça körsatkiçlardan qoçişga harakat qilgan.

“Audition” filmini suratga oliş taxminan uç hafta davom etdi. Bu öşa paytda Miikening har bir filmi suratga olinişi odatda davom etadigan vaqtdan taxminan bir hafta köproq edi. Asamining kvartirasi va restorandagi kabi sahnalar haqiqiy kvartirada va haqiqiy restoranda tabiiy şaroitda suratga olindi. Oçiq havodagi sahnalar Tokioda, Omotesando köçalari çorrahalari böylab suratga olindi.

Filmning oxiridagi qiynoq sahnasida dastlab Asamining “Kiri-kiri-kiri” iboralari yöq edi. Şiina bu sahnani suratga oliş paytida replikalarini piçirlab aytgan, lekin Miike bilan muhokamadan keyin ular bu iboralarni ovoz çiqarib aytsa, sahna qörqinçli bölişiga qaror qilişdi. Işibaşi Miike “bu sahnadan katta zavq olayotganini” va rejissyor ayniqsa uning qahramoniga oyoqlari kesilganda xursand bölganini aytdi. Şiina personaji Işibaşiga akupunktura ignalarini kiritadigan maxsus effektlar uçun Işibaşining köziga kiydiriladigan maska yaratiş uçun maxsus grim işlatildi, keyin uni ignalar bilan teşişgan.

“Audition” filmining jahon premyerasi 1999-yil 2-oktabrda Vankuver xalqaro kinofestivalida bölib ötdi. Premyera festivalning zamonaviy yapon qörqinçli filmlari dasturining bir qismi edi, unga “Ring”, “Ring 2”, “Mamlakat öliklari” va “Egizaklar” filmlari ham kirgan. Keyin “Audition” 2000-yil boşida Niderlandiyadagi 29-Rotterdam xalqaro kinofestivalida namoyiş etildi, u yerda Takashi Miike retrospektivasi doirasida taqdim etildi. Tom Mes “Audition” faqat Rotterdamda eng katta eʼtiborni tortganini aytdi, u yerda film tanlov dasturining eng yaxşi filmi sifatida FIPRESCI mukofotini oldi. FIPRESCI mukofoti xalqaro kinojurnalistlar hayʼati tomonidan beriladi va u Rotterdam xalqaro kinofestivali davomida topşiriladi. Şartlarga köra, mukofotga faqat asosiy tanlovda iştirok etmagan filmlar daʼvo qilişi mumkin edi. Film, şuningdek, Gollandiya kinojurnalistlari doirasi ovoz beriş natijalari böyiça beriladigan KNF mukofotini ham oldi.

“Audition” filmi 2000-yil 3-martda Yaponiyada prokatga çiqdi. Yaponiyadagi reaksiya haqidagi savolga Miike “heç qanday reaksiya bölmadi” deb javob berdi, çunki film qisqa muddat davomida kiçik kinoteatrlarda namoyiş etilgan. Rejissyor, şuningdek, yapon tomoşabinlari film çet elda katta şuhrat qozonmagunça uning mavjudligini bilmagani haqida qöşimça qildi. Filmning Amerika premyerasi 2000-yilda Seattle xalqaro kinofestivalida bölib ötdi. AQŞda film 2001-yil 8-avgustda prokatga çiqdi. Natijada u mamlakatda 131 296 dollar yiğdi.

Buyukbritaniyada kartina 2000-yilda FrightFest va Raindance festivallarida namoyiş etildi. 2001-yil mart oyining örtasida esa u Metro Tartan kompaniyasi tomonidan Britaniya kinoprokatiga çiqarildi va bu hududda prokatga çiqqan Miikening birinçi filmi böldi.

“Audition” 2002-yil 4-iyunda Chimera kompaniyasi tomonidan AQŞda DVD körinişida çiqarildi. Qöşimça materiallar sifatida DVD filmdan taşqari Miike bilan intervyu va Los-Anjelesdagi Misr teatri haqidagi hujjatli filmni öz içiga oldi. 2005-yilda Lionsgate kompaniyasi filmning “tahrirlanmagan maxsus naşri” nomli yangi DVD naşrini çiqardi. Bu reliz Ryū Murakami bilan intervyu, Miikening tanlangan sahnalarga izohlari va Bravo kanalining “Kinodagi 100 ta eng qörqinçli lahza” dasturidan parçani ham öz içiga oldi. Bu naşr haqida IGNʼdan Peter Şorn salbiy şarh berdi va video “şu darajada siqilganki, köpinça orqa fonda çalğituvçi, özgaruvçan bloklar paydo bölib, aktyorlardan eʼtiborni çalğitadi”, deb yozdi. IGN xulosa qildi: “tasvirning umumiy sifati yumşoq va xira, qora rang sayoz, soyali sohalar loyqa va rang töyinganligi unçalik taʼsirli emas”. 2009-yil 6-oktabrda Şout! Factory kompaniyasi filmning DVD va Blu-ray naşrlarini çiqardi, ularga Miikening filmni aktrisa Eihi Şiina bilan birga taqdim etişi, Miike va ssenariyçi Daisuke Tenganʼning töliq audio şarhi hamda aktyorlar iştirokidagi hujjatli film kiritilgan edi.

“Audition” filmi 2004-yil 28-iyunda Tartan Video kompaniyasi tomonidan Buyukbritaniyada DVDʼda çiqarildi. Diskda Miike bilan intervyu va Joe Corniş yozgan izoh bor edi. Matthew Leyland (Sight & Sound) bu reliz haqida şarh yozdi va audio va video materiallar “namunaviy” ekanini, diskdagi yagona eʼtiborga loyiq bonus materiali Miike bilan intervyu ekanini qayd etdi. Keyinçalik film 2016-yil 29-fevralda Arrow Video kompaniyasi tomonidan çiqarildi. Arrow Video relizi uçun film eksklyuziv ravişda 2K ruxsatda tiklandi va 35 mm interpozitivdan skanerlandi. Arrow Video kompaniyasidan 4K UHD versiyasining reliz qilinişi 2026-yil 15-iyunda böldi.

Film baʼzi tanqidçilarni huşidan ketguniça hayratga soldi. Ğalatiligi va paradoksalligiga qaramay, “Audition” vaqt ötişi bilan kult maqomiga erişdi. Finali kuçli taassurot qoldiradi. Darker jurnalining fikriça, fariştasimon yuzli sokin qiz haqida, qasos bilan band obraz yaratiş ğoyasi faqat maʼqullaşga loyiq. Har bir kadrda psixologik ostmatn bilan yaşirin ramziylik mavjud, videoqatorga öziga xos rang yondaşuvi sezilib turadi. Natijada bu juda qiziqarli natija beradi. Ikki odamning ğam-alamdan keyingi munosabatlari haqidagi oğir drama “Quturgan itlar” uslubidagi qonli fojiaga aylanadi.

Rotten Tomatoes saytida film 83 ta tanqidiy şarh asosida 83 % oldi. Filmning örtaça reytingi 10 ballik şkalada 7,4 ga teng. Metacritic 19 ta şarh inobatga olingan holda 100 ballik şkalada 70 ball qöydi.

Amerikaning Bravo kanali “Kinodagi 100 ta eng qörqinçli lahza” röyxatiga kirgan filmlarning maşhur rejissyorlari orasida (film özi bu reytingda 11-örinni egalladi) Eli Roth, John Landis va Rob Zombie “Audition”ni yoqimsiz sahnalar tufayli tomoşa qiliş juda qiyin ekanini aytdilar.

Bloody Disgusting sayti “Audition”ni 2000-yillarning eng yaxşi 20 ta qörqinçli filmi röyxatida 14-öringa qöydi, Takashi Miikening mahoratini va kino tarixidagi eng çidab bölmas qiynoq sahnalaridan birini qayd etdi: “bu öz maʼnosida jirkanç, rejissyor zaif nuqtani urib, çuqur yaralaydi”. IndieWire maʼlumotiga köra, “Audition” barça davrlarning eng yaxşi 75 ta qörqinçli filmi reytingida 30-örinni oldi. Sayt şarhlovçisining fikriça, bu yapon yoki boşqa har qanday jamiyatda ayollarning obyektlaştirilişi haqidagi eng yaxşi qörqinçli film, şuningdek, nazoratsiz ayollarga nafrat keltirib çiqarişi mumkin bölgan qasos haqidagi film. Har qanday janr rejissyori öşa çöqqiga intiladi, Miike esa unga erişdi.

“Audition” Quentin Tarantinoning 1992-yildan beri çiqqan 20 ta eng yaxşi filmi röyxatida bor. 2024-yilda Variety barça davrlarning 100 ta eng yaxşi qörqinçli filmi röyxatini eʼlon qildi, unda bu ekranlaştiriş 7-örinni egalladi. Tuzuvçilarning fikriça, bu “Fuqaro Kein”ning vizionerlik sadistik feministik qasos fantaziyalaridagi körinişi bölgan.

“Audition” çiqqandan keyin Miike Ryū Murakamining boşqa romani “Saqlaş xonasidagi bolalar”ni ekranlaştiriş niyatini bildirdi, ammo loyiha yetarli mablağ topa olmadi. “Audition”ning özi esa “qiynoq pornosi” janrining paydo bölişiga eng köp taʼsir körsatgan asar sifatida bir neça marta tilga olindi. Bu atamani Devid Edelstein “Arra: Ölim öyini”, “Şaytondan qoçganlar” va “Hayvonlar çuqurçasi” kabi filmlarni umumiy tavsiflaş uçun öylab topgan. Bu filmlar tomoşabinni “biror narsa his qilişi” uçun buzuqlik çegarasiga yaqinlaştiradigan “hayajonli va şokka soluvçi” sahnalarni taklif qiladi. Lenta, şuningdek, Eli Roth kabi amerikalik rejissyorlarga ham taʼsir körsatdi. Roth “Audition” uning “Hostel” filmini yaratişiga taʼsir qilganini aytdi. Bu filmda Miike odamlarni öğirlovçilarning mamnun mijozi bölib, epizodik rolni öynagan, bu mijozlarga qurbonlarini qiynaş imkonini beradi. Time jurnalidagi Richard Corliss “Audition” “qiynoq pornosi” deb nomlangan janr filmlaridan şu jihati bilan farq qilişini fikr qildi: “‘Arra’ va uning taqlidçilaridan farqli ölaroq, ‘Audition’ qonli kulminatsion lahzalarga intilmaydi. Miikening filmlari qahramonlarning içida yaşaydi, ularning istaklari haroratini, ular şunçalik taʼqib qiladigan bemaʼni ambitsiyalarni va ular tirik ekanliklarini isbotlaş uçun ekstremal narsalarni boşdan keçiriş ehtiyojini uşlab turadi”.

Film Ğarb ommaviy madaniyatida ham, masalan, komikslarda, musiqiy kliplarda va boşqa media mahsulotlarda ham eslatilgan. Egizak rejissyorlar Jen va Silvia Soska uni özlarining sevimli qörqinçli filmlaridan biri deb atadilar va bu surat ularning “American Mary” filmiga sezilarli taʼsir körsatganini aytdilar. Rejissyorlar Asami obrazini taʼkidlab, tomoşabinlar odatda qörqinçli filmlarda ayol qahramonlarni ojiz qurbonlar sifatida körişini, bu film esa kamtar va nozik Asami uçun ğamgin syujet çiziğiga işora qilib, oxirgi 15 daqiqada şafqatsiz yirtqiç bilan uçraşişimizgaça olib borişini aytdilar. Ular bu “rad etilgan ayolning aqlga siğmaydigan ğazabining mukammal timsoli” deb taʼrifladilar. Rejissyor Quentin Tarantino “Audition”ni 1992-yildan (rejissyor bölgan yilidan) çiqqan eng yaxşi 20 ta film röyxatiga kiritib, uni “agar bunday narsa umuman mavjud bölsa, haqiqiy şedevr” deb atadi. Film, şuningdek, “1001 film, ölişdan oldin körişingiz kerak” kitobiga (2015) kiritildi.

Deadline sayti prodyuser Mario Kassarning 2014-yilda “Audition” romanining ingliz tilidagi moslaşuvi ustida ish boşlaganini xabar qildi. Richard Gray remeykning rejissyori va ssenariyçisi etib taklif qilindi. Filmning syujeti Miikening ekranlaştirişiga emas, Ryū Murakami romaniga asoslanadi va voqealar Şimoliy Amerikada bölib ötadi. Yangi film romandan, Miikening filmida bölmagan sahna va lokatsiyalarni öz içiga oladi. Kassar 2016-yilda remeyk haqida gapirib, u “deyarli tayyor. Buni qiliş köp vaqtimni oladi, çunki bu filmni suratga oliş ança qiyin, lekin töğri qilayotganimga işonç hosil qilmagunça bunday qilmayman”, dedi. Focus Features va Hyde Park Entertainment 2025-yilda romanni ekranlaştiriş işlarini boşlanganini eʼlon qildi. Film rejissyori va ssenariyçisi Kristian Tafdrup böladi, ssenariy hammuallifi esa Kristianning akasi Mads Tafdrup böladi.