«Backdraft» — 1991-yilda suratga olingan amerikaça jangari triller, Ron Howard rejissyorligidagi sakkizinçi töliq metrajli film, ssenariy muallifi Gregory Widen. Boş rollarda Kurt Russell, William Baldwin, Scott Glenn, Jennifer Jason Leigh, Rebecca De Mornay, Donald Sutherland, Robert De Niro, Jason Gedrick va J.T. Walsh. Film Çikagodagi öt öçiruvçilar haqida bölib, ular ketma-ket öt qöyuvçi qotil izidan boradi.
Film 1991-yil 24-mayda çiqarildi va noaniq şarhlar oldi, dunyo böylab prokatda 152,4 million dollar yiğdi. U «Oskar» mukofotiga eng yaxşi ovoz, eng yaxşi ovoz montaji va eng yaxşi vizual effektlar nominatsiyalarida uç marta nomzod böldi. Şuningdek, u Universal Studios Hollywoodʼda maxsus effektlar attraksionining yaratilişiga ilhom berdi; attraksion 1992-yilda oçilib, 2010-yilda yopildi. Keyin 2019-yilda «Backdraft 2» davom filmi çiqdi, unda boş rollarda Baldwin va Sutherland iştirok etdi.
1Rollarda
Kurt Russell, William Baldwin, Scott Glenn
2Syujet
1971-yil, Çikago. Öt öçiriş guruhining kapitani Dennis Makkeffri yonğinni öçiriş paytida gaz quvuri portlaşi…
1971-yil, Çikago. Öt öçiriş guruhining kapitani Dennis Makkeffri yonğinni öçiriş paytida gaz quvuri portlaşi natijasida halok böladi. Halokatning guvohi uning kenja öğli Brayan böladi; kapitan uni yonğinni öçirişni tomoşa qiliş uçun özi bilan olib borgan edi.
1991-yil. Bir neça kasbni almaştirgandan söng, Brayan yonğin akademiyasini tugatadi va taqsimot böyiça şaharning eng yaxşi öt öçiriş bölimiga — 17-uçastkaga tuşadi. U yerda boşliq, tasodifiy ravişda, uning katta akasi Stiven bölib, ilgari bu bölimni ularning otasi boşqargan edi. Ammo Brayan u yerda uzoq qolmaydi, çunki aka-uka örtasidagi munosabatlar keskin. Uzoq yillik dösti Jennifer tavsiyasiga köra, u şahar hokimining yordamçisi bölib işlaydi va «Soya» laqabli Donald Rimgeylning yordamçisi bölib joylaşadi. Rimgeyl sobiq öt öçiruvçi bölib, bir topşiriqda oğir kuyişi tufayli yonğin tergovçisiga aylangan edi.
Şu vaqt içida Rimgeyl uç kişining halok bölişiga sabab bölgan ğalati yonğinlar zanjirini tekşiradi. Ular özaro boğliq emas, deb körinadi. Tekşiruv davomida u barça holatlarda tritilxlorid moddasi yordamida öt qöyilganiga xulosaga keladi — bu modda yonganda «backdraft» effektini beradi: yonğin binoning içida tutab turadi va qurbon eşikni oçib, havo kirgizişi bilan portlaş sodir böladi. Rimgeylning aytişiça, bu modda kimyoviy moddalarni öçirişda qöllaniladigan absorbsion katalizatordir.
Tekşiruvni davom ettirib, Rimgeyl halok bölganlarning şahar hokimi bilan boğliq ekanini aniqlaydi. Ular hokim uçun byudjetni optimallaştiriş böyiça hisobot tuzgan edi, unda xarajatlarni qisqartiriş nazarda tutilgan, şu jumladan öt öçiriş xizmatiga oid xarajatlar ham bor edi. Natijada bir neça öt öçiriş bölimi yopildi. Uçalasi bilan boğliq bölgan bir kunlik firma yopilgan bölimlarni qayta quriş böyiça barça quriliş işlarini bajardi va byudjetdan katta pul oldi. Rimgeyl va Makkeffri bu masala haqida gaplaşiş uçun hokimning uyiga boradi, ammo uyda nomaʼlum odamni topişadi. U hokimni huşidan ketkazgan va kuydiriş uçun qotillikni gaz portlaşi qilib körsatiş maqsadida plitadan gaz şlangini burab olgan edi. Nomaʼlum Brayanga hujum qiladi, Rimgeyl yordamida Brayan ozod böladi va hujumçini elektr rozetkasining oçiq kontaktlariga itarib yuboradi. Natijada hujumçining yelkasida kuyiş qoladi, lekin u qoçib qutuladi. Rimgeyl va Brayan huşsiz hokimni köçaga olib çiqişga muvaffaq bölişadi, ammo şu paytda portlaş sodir böladi. Portlaş Rimgeylni tösiqqa uloqtiradi va u yelkasidan tösiq tayoqçasi bilan teşiladi.
Keyingi tekşiruvni Brayan yolğiz özi olib boradi va yordam sörab, piromanyak Ronald Bartelga murojaat qiladi. Bartel majburiy psixiatrik davolanişda yotgan edi. U Brayanni şunga işontiradiki, bu işni maniyaçi emas, çunki u olovni juda uzoq yonişiga yöl qöymaydi. Bartelning fikriça, bu suğurta böyiça tergovçilar ham emas, çunki hamma holatlarda yetkazilgan zarar juda kiçik. Bartel Brayandan yonğin qayerdan boşlanganini söraydi, Brayan esa nomaʼlum odam tritilxlorid bilan ish körayotganini aytadi. Şunda Bartel unga işora beradi: öt qöyuvçini olovni yoqtirmaydigan va tritilxloridga doimiy kiriş imkoni bor odamlar orasidan izlaş kerak.
Brayan tritilxlorid idişlarini akasi Stiven yaşaydigan katerda körganini eslaydi va hamma narsada akasidan şubhalanadi. U katerga boradi va u yerda bir neça töla idişni topadi. Şu vaqt içida Stiven yetib keladi va Brayan akasi özi hamma narsani tan olişini kutadi. Ammo suhbat çiqmaydi va Brayan ketib qoladi. U töğri 17-uçastkaga boradi va qöşimça dalillar izlab, akasining şkafini oçadi. Şu paytda u duşxonadan çiqayotgan Edkoksni köradi. Edkoks Stivenning guruhidagi öt öçiruvçi bölib, yelkasida hali ham kuyiş izi bor. Brayan tuşunadiki, Edkoks hokimning uyida ularga hujum qilgan nomaʼlum odam bölgan. Ular bir-birini sözsiz tuşunişadi.
Şu payt kimyo kombinatida yonğin haqida signal keladi. Uçastkaga Stiven yetib keladi, aka-uka örtasida qisqa suhbat böladi va Stiven birinçi bölib tuşunadiki, uçala holatda ham öt qöyuvçi Edkoks, çunki aynan u Stivenga tritilxloridni yuviş vositasi sifatida bergan. Ularning suhbatini yuqori qavatdan Edkoks eşitadi. Brayan bu haqda Rimgeylga xabar berişga majbur bölişini aytadi, ammo Stiven uni buni qilmaslikka köndiradi va Edkoks bilan özi gaplaşişga vaʼda beradi. Stivenning guruhi yonğinni öçirişga jönaydi. Brayan tösatdan tuşunadiki, Edkoks Stivenni öldirmoqçi böladi va uning ölimini yonğin deb körsatadi. U birovning öt öçiruvçi kiyimini olib, ikkinçi guruhga qöşiladi va ular bilan birga yonğinni öçirişga boradi.
Yonayotgan zavodning tomida Brayan Stiven va Edkoksning qizğin tortişuvlariga guvoh böladi. Edkoks Stivenga uçala odamning ölimiga özi sabab bölganini va hokimning uyini portlatişga uringanini aytadi. Bu esa sönggi paytda halok bölgan öt öçiruvçilar uçun qasos oliş edi, çunki ular qöşni öt öçiriş bölimlari yopilgani sababli yordam olmagan edilar. Suhbatni tom qulaşi töxtatadi va guruh yonğinni öçirişga kirişadi. Konstruksiyalar qulaşi natijasida Stiven parapet qoldiğiga osilib qoladi va özi bilan birga kiyimi yonayotgan Edkoksni uşlab turişga harakat qiladi. Edkoks uni qöyib yuborişni söraydi, ammo Stiven unga, yo birga yiqilişini, yo uni uşlab qolişini aytadi. Uşlab turolmay, ikkalasi ham pastga yiqiladi. Edkoks olovga tuşib yonib ketadi, Stiven esa yiqilganda oğir jarohat oladi va tez yordam maşinasida vafot etadi. Ölimidan oldin u Brayandan Edkoks haqida heç kimga aytmaslikni söraydi, toki öz guruhi şarmanda bölmasin.
Finalda Stiven va Edkoks tantanali ravişda dafn etiladi. Kasalxonadan çiqqan Rimgeyl dafn marosimida motam nutqi sözlaydi. Dafndan söng Rimgeyl va Brayan matbuot anjumaniga hokimning oldiga kelişadi va jurnalistlar huzurida undan yopilgan öt öçiriş bölimlari va ularni qayta qurişda pul yuvilişi haqida izoh berişni söraşadi. Akasi halok bölgandan söng, Brayan öt öçiriş xizmatiga qaytadi va xizmatini davom ettiradi.
3Tanqid
«Backdraft» filmi maxsus effektlari va aktyorlik öyini uçun yuqori baho oldi, syujet esa katta tanqidga…

«Backdraft» filmi maxsus effektlari va aktyorlik öyini uçun yuqori baho oldi, syujet esa katta tanqidga uçradi. Rotten Tomatoes saytida filmning reytingi 64 ta şarh asosida 73% ni taşkil etadi, örtaça baho 10 ballik şkalada 6,2/10. Umumiy fikr şunday: «Film çuqurligi bilan ajralib turmaydi, lekin «Backdraft» — ajoyib maxsus effektlarga ega kuçli jangari film». Kino tanqidçilari Gene Siskel («Chicago Tribune») va Roger Ebert («Chicago Sun-Times») filmga ijobiy şarh berişdi.
CinemaScore tomonidan söroq qilingan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça şkalada örtaça A bahoni qöyişdi.
4Mukofotlar va nominatsiyalar
BMI Film & TV Awards,…

BMI Film & TV Awards, 1992-yil
Mukofot — Eng yaxşi film musiqasi (Hans Zimmer)
MTV Movie Awards, 1992-yil
Nominatsiya — Eng yaxşi film
Nominatsiya — Eng tomoşabop epizod
BAFTA, 1992-yil
Nominatsiya — Eng yaxşi vizual effektlar (Allen Hall, Scott Farrar va boşqalar)
Oskar, 1992-yil
Nominatsiya — Eng yaxşi ovoz (Gary Summers, Randy Thom, Gary Rydstrom, Glenn Williams)
Nominatsiya — Eng yaxşi ovoz effektlari montaji (Gary Rydstrom, Richard Hymns)
Nominatsiya — Eng yaxşi vizual effektlar (Michael Salomon, Allen Hall, Clay Pinney, Scott Farrar)
5Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Обратная тяга (фильм, 1991)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.

