Batman: The Killing Joke

2011-yilda Comic-Con festivalida aktyor Mark Hamill grafik romanning ekranlaştirilişida Jokerni ovoz berişga tayyor ekanini bildirdi va muxlislarni qöllab-quvvatlaşga çaqirdi. 2011-yil 24-oktabrda Facebook‘da muxlislar «Petition to get Mark Hamill to play the Joker in animated Killing Joke» nomli petitsiya yaratdi. 2013-yilda Bryus Timm bu komiksni ekranlaştiriş istagini bildirdi.

Eʼlon anʼanaviy ravişda Comic-Con festivalida qilindi. 2015-yil 10-iyulda «Adolat Ligasi: Xudolar va Yirtqiçlar» panelida Timm romanga asoslangan animatsion film işlab çiqilayotganini va 2016-yilda çiqarilişi rejalaştirilayotganini eʼlon qildi. 17-iyulda Hamill Twitter‘da Jokerni yana bir bor ijro etiş uçun barmoqlarini çaliştirib turganini yozdi.

Warner Bros. kelgusi film uçun R reytingini tasdiqladi. Unda asl grafik roman butun dastlabki zöravonligi bilan ekranga olib çiqilgan, va birinçi marta DC koinotining animatsion franşizasi tarixidagi töqqiz yil içida na PG, na PG-13 reytingi bölmagan.

Sem Redjister bunday qatʼiy qarorning asosini tuşuntirdi: «Işlab çiqarişning boşidanoq biz prodyuser Bryus Timm va Warner Bros. Animation jamoasi MPAA reytingidan qatʼi nazar, asl hikoyaga sodiq qolişini maʼqulladik. „Killing Joke“ muxlislar orasida hurmatga sazovor, ayniqsa, köpinça şokka soluvçi kattalar mavzulari va vaziyatlarini oçiq yoritgani uçun. Biz öz asosiy auditoriyamiz — komiks ixlosmandlari hamjamiyatiga hamma allaqaçon juda yaxşi biladigan hikoyani işonçli tarzda aks ettiruvçi multfilm taqdim etişni öz burçimiz deb bildik».

Grafik roman tanqidçilar tomonidan iliq kutib olindi va 1989-yilda komikslar sanoatida nufuzli Eisner mukofotini qölga kiritdi.

Timmning sözlariga köra, 1980-yillarda bu DC‘da yaratilgan Batman haqidagi birinçi haqiqatan ham kattalar uçun hikoyalardan biri edi. Film yaratuvçilari bu imkoniyatdan asosan Batgirl haqida hikoya qiliş uçun foydalanişdi. Taxmin qilinayotgan R reytingi bilan «Batman: The Killing Joke» animatsion filmi uç marta «işlab çiqariş dözaxi»ga tuşgan: birinçi marta, manba materiali qisqa metrajli, kam byudjetli bölgani uçun, Warner rahbarlari «Qöriqçilar» filmi kassasidan norozi bölib, uni javonga qöyişgan; ikkinçi marta, 2012-yilda Aurora kinoteatridagi şov-şuvli otişma tösqinlik qilgan; uçinçi marta esa asarni ekranga moslaştiriş ğoyasida şubhalar paydo bölgan, çunki hamma narsa şafqatsiz darajada zulmatli va xira körinardi, Barbara Gordon bilan sodir bölayotgan voqealar esa hozirgaça juda bahsli bölib kelmoqda.

Bryus Timmdan taşqari, multfilm yaratilişida «Batman», «Batmanning yangi sarguzaştlari» animatsion seriallari va Batman: Arkham öyinlari seriyasi muxlislariga taniş aktyorlar Kevin Konroy va Mark Hamill ham iştirok etdi. Ular özlarining kultga aylangan qahramonlariga yana ovoz berişadi. 2016-yil 14-martda Hamill va Konroy mos ravişda Jokerning va Batmanning ovozi bölişi rasman eʼlon qilindi.

Musiqani uçta bastakor (Dynamic Music Partners) yozdi, ular DC saundtreklari yaratişda allaqaçon bir neça marta birga işlagan: Kristofer Karter, Lolita Ritmanis va Maykl Makkyuşen. «I Go Looney» qöşiğini maxsus Mark Hamill ijro etdi.

Premyera namoyişi 2016-yil 25-iyulga belgilandi. Raqamli HD formatdagi çiqiş 26-iyulda, Blu-Ray/DVD formatidagi çiqiş esa 2016-yil 2-avgustda bölib ötdi. AQŞ kinoteatrlarida keçki seans $3,175 mln yiğdi. Fathom Events kompaniyasi prokatni bir kunga uzaytirişni eʼlon qildi, natijada yiğim $3,775 mln gaça oşdi. Amerikalik kinoxonlardan taşqari, multfilmni Meksika, Buyuk Britaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiyada ham tomoşa qiliş imkoniyati böldi. Jami $4 361 038 mln yiğildi. Şunday qilib, distribyutor va studiya Warner Bros.ning muvaffaqiyatini taʼkidlaş mumkin. «Killing Joke» uy videosida ham talabga ega bölib, $8 994 247 yiğdi.

Musiqa: Lolita Ritmanis (1, 6, 10, 15, 20—21, 26, 28, 31), Maykl Makkyuşen (2, 4, 9, 12, 14, 16, 19, 23—24, 29—30, 32), Kristofer Karter (3, 5, 7—8, 11, 13, 17—18, 22, 25, 27, 33), birgalikda (34—35).

Dirijyorlik: Lolita Ritmanis, Maykl Makkyuşen, Kristofer Karter

Qöşimça orkestrlaş: Larri Renç

Vokal: Mark Hamill (35).

Sintezatorlar: Lolita Ritmanis, Maykl Makkyuşen, Kristofer Karter

Truba: Andris Metsson

Bas: Ian Uoker, Mayk Valerio

Yozuv: Mark Metsson va Robert Fernandes, The Bridge Studios va MBM Studios

Mikş: Mark Metsson va Mako Sudzişi

Mastering: Ceyms Nelson

Film tanqidçilardan aralaş baholar oldi. Rotten Tomatoes‘da 45 ta şarh asosida reyting 36 % ni taşkil etadi. Forbes Kevin Konroy va Mark Hamill ovozlaştirişini — janrning tan olingan ustalari sifatida — qayd etdi, lekin film komiksdagidek Jokerning «bitta yomon kuni» bilan emas, balki Batman va Batgirl örtasidagi munosabatlar bilan boşlanadi, prolog esa butun filmning deyarli yarmini egallaydi. Şuning uçun Sem Lyu va Brayan Azzarello qisqa hikoyani çözişga urinib, muvaffaqiyatsiz moslaşuv yaratgan, «Bizga kerak emas, lekin muxlislar uçun bu normal» formulasini qabul qilgan. Kinotanqidçi Jeyms Berardinelli filmga tört yulduzdan ikki yarimni qöydi, syujet va ovozlaştirişga ijobiy baho berib, animatsiyani tanqid qildi.

The Guardian şunday yozadi: muammoning asosiy qismi şundaki, bu oddiygina Killing Joke‘ning ekranlaştirilişi. Nazariy jihatdan, qöşimça material ayollarga nisbatan nafrat (misogyniya)ga qarşi muvozanat yaratişi kerak edi. Ammo Barbara qahramon emas, balki qurbon: haddan taşqari hissiyotli, tayyorgarliksiz, yarim layoqatsiz. Buning örniga DC «Yirtqiç quşlar» komikslari seriyasini ekranlaştirişi mumkin edi, unda köplab ayol superqahramonlar va, ayniqsa, Barbara Gordon bor. Ammo Killing Joke körsatganidek, seksistik hikoyalarni örtaça qayta hikoya qiliş har doim ham işlamaydi.

Comic Book Resources film klassik hikoyani zamonaviy tomoşabinga qayta hikoya qilişga urinayotganini, niyatlar maʼqul bölsa-da, maqsadga erişilmaganini yozadi. Asl grafik roman nafaqat Batman, balki umuman superqahramonlar haqidagi tasavvurni özgartirgan. Qahramon va yovuz odam bir tanganing ikki tomoniga aylangan, bu öquvçilarni tan olişga majbur qilgan: Batman va Jokerni «bitta yomon kun»dan boşqa narsa ajratib turmaydi. Biroq 30 yil içida jamiyatdagi özgarişlar tufayli asarning baʼzi qismlari tanqidga bardoş bermaydi, jumladan Batgirlga nisbatan jinsiy zöravonlik va uni «muzlatgiçdagi ayol» sifatida körsatiş. Bu keng tarqalgan usul seksistik deb hisoblanadi. Birinçi qaraşda «Killing Joke» Jokerga va komissar Gordonga qaratilgan. Telba asirning aqlini sindirmoqçi, qöşiqda aytilganidek: hayotning maʼnosi yöq bölsa, aqldan ozgan bölgan maʼqul. Gordon taslim bölişni istamaydi va Qoronği ritsar «qoidalar» böyiça harakat qilişini talab qiladi. Ammo oxiri umidbaxş emas: Joker afsus bilan keç bölganini aytadi; u va Batman bir-biriga işonа olmaydigan ikki ruhiy kasal kabi abadiy qamalgan. Multfilmning birinçi yarmi asosiy qahramon va uning şerigi örtasidagi munosabatlar, ayniqsa jinsiy sahna tufayli eng yomoni böldi. Natijada film asl materialning umidsizlantiruvçi moslaşuvi böldi. DC Animation «muzlatgiçdagi ayollar»siz qanday qilib ish körişni öylab topa olmadi.

IndieWire taʼkidlaşiça, Killing Joke grafik romanning klassik maqomiga yetolmaydi. Kiriş qismidagi Barbara Gordon motivatsiyasini yaxşiroq yoritişga uriniş uni oldingisidan ham foydasizroq qurbonga aylantirgan. Bir tomondan, ssenariy muallifi Brayan Azzarello va rejissyor Sem Lyu nega bunday tanlov qilganini tuşuniş oson. Asl romanda Barbara jinsiy zöravonlikka duç kelganda faqat «vosita» xolos; uning roli jins prizmasi orqali köriladi. Komikslarga qaramay, film Batmanni hissiy jihatdan ölik qilib körsatadi. Muxlislar Batman va Jokerning ovozidan, şuningdek «Batman: The Animated Series» bilan, «Batman: Niqob Fantasmasi»ning qaytişidan va 1990-yillar boşidagi tanlangan animatsiya bilan maftun. Asl material Brayan Bollandga hurmat bilan saqlansa-da, film Batman, yomon yigit, Joker, körinmas yovuzlik örtasida yöqolib ketadi, Barbara esa bularning hammasiga mos kelişi kerak.

Tech Times filmga 10 balldan 6 ball qöydi. Qoğozda The Killing Joke‘ning R reytingli moslaşuvi «orzular röyobga çiqadi» kabi eşitiladi, ayniqsa Mark Hamill va Kevin Konroy kabi yulduzlar iştirokida, lekin uç ön yil oldin hikoyani «qiziqarli» qilgan köp narsa sahifadan ekranga ötişda yöqolgan. Barbara Gordon asl syujetda haqiqatan ham şunçaki qurbon edi. Oxir-oqibat, Killing Joke juda notekis taassurot qoldiradi: baʼzi lahzalar köz oçib yumgunça ötib ketadi, boşqalari esa tomoşabinni uyqusirata oladigan darajada çöziladi. DC bahsli masalalardan qoçiş uçun qölidan kelganini qiladi va bir neçta şubhali ijodiy yeçimlar bor. Asosan «isitiş» davrida 1990-yillardagi multserialdan unutilgan epizod körsatilayotgandek his qilinadi. Bu filmning muvaffaqiyatsiz bölganini anglatmaydi, şunçaki The Killing Joke‘ni tomoşa qiliş uni öqişdan butunlay boşqaça.

The Daily Dot salbiy şarh qoldirdi. Eng maşhur Batman komiksining moslaşuvi sifatida DC animatsion filmi «qulça aniq» va juda hafsalani pir qiladi. Bu manba materialidagi seksizmga duç kelganda nimalar qilmaslik kerakligining ham namunasi. Ssenariy muallifi Brayan Azzarello oxirgi muammoni Barbara Gordon uçun yarim soatlik oldingi voqealar qöşiş orqali hal qilmoqçi bölgan, ammo bu ketma-ketlik butunlay muvaffaqiyatsiz çiqqan. Eng yomoni, Batman bilan munosabatlar qanday tasvirlangani. Agar tomoşabinlar The Killing Joke‘ni öqigan bölsa, bu asosiy auditoriyaning katta qismi bölişi mumkin, ular bu hikoyani tomoşa qilişdan heç narsa yutmaydi. Har bir sahna nihoyatda aniqlik bilan qayta yaratilgan, ammo DC animatsiyasining uslubi 1980-yillarda Brayan Bollandning nuar-estetikasi taʼsiriga mutlaqo mos kelmaydi. Bu film jim-jitlik bilan unutilişga arziydi.

IGN filmga 10 balldan 6,1 ball qöydi. Afsuski, film asl materialdan çetga çiqişga urinişi tufayli yutqazadi. Muammo şundaki, Killing Joke ança qisqa kitob bölib, töliq metrajli filmga unçalik mos emas. Oxir-oqibat, Batgirl hali ham qurbonlik qilinadigan qözi sifatida qabul qilinadi. Uning romantik drama çiziği vaziyatni yaxşilamaydi. Franzning özi esa butunlay maʼnosiz qöşimça. Filmning birinçi yarim soatini qolgan 45 daqiqaga taʼsir qilmasdan butunlay kesib taşlaş mumkin. Yaxşi xabar şundaki, oxirgi 45 daqiqa asl nusxaga sodiq. Animatsiya Bollandning komiks sanʼatini haqiqatan his qiliş uçun yetarliça batafsil emasligi açinarli. Tonirlangan retrospektiv kadrlar ham ajralib turadi va taniş «Batman: The Animated Series»ning nuar/art-deko uslubini eslatadi. Hamill ajoyib ijro bilan Jokerning eng taʼsirli rollaridan birini yaratgan. Noaniq yakun esa, ehtimol, Konroy va Hamill ovozlari bilan yanada yaxşi işlaydi. Bu hikoya yoki umuman Joker muxlislari filmga imkon berişlari kerak, ammo dastlabki 30 daqiqani tez orqada qoldirib ketişlari lozim.