Battle of the Sexes

2015-yil aprel oyida Fox Searchlight Pictures qöllab-quvvatlaşi ostida «Jinslar jangi»ga bağişlangan yangi loyiha işga tuşirilgani maʼlum qilindi. Yangi filmning ssenariy muallifi «Slumdog Millionaire» filmi uçun «Oscar» sohibi Simon Beaufoy böldi; xabar qilinişiça, Beaufoy ssenariy ustida bir neça yil işlagan, jarayonda Billie Jean King bevosita iştirok etgan. Yangi loyihaning prodyuserlari «Millionerni» Beaufoy bilan birga suratga olgan Danny Boyle va Christian Colson böldi, rejissyorlar esa «Little Miss Sunshine» komediyasi bilan tanilgan Jonathan Dayton va Valerie Faris böldi. Boşidanoq King rolini Emma Stone, Riggs rolini esa Steve Carell ijro etişi eʼlon qilingan edi.

2016-yil martining boşida filmning aktyorlar tarkibiga Andrea Riseborough qöşilişi maʼlum qilindi, u parikmaxer va Kingning sobiq oşiği Marilyn Barnett rolini ijro etadi. Mart va aprel oylari davomida yana yetti rol ijroçilari tanlandi, jumladan Riggsning xotini rolida Elizabeth Shue va Billie Jeanning eri Larry King rolini olgan Austin Stowell. Avstraliyalik Court rolini ijro etiş uçun avstraliyalik aktrisa Jessica McNamee taklif qilindi.

Suratga oliş 2016-yil 13-aprelda Los-Anjelesda boşlanib, 35 kun davom etdi va may oyining örtalarigaça davom etdi. Operator Linus Sandgren özining oldingi «La La Land» filmida bölgani kabi 35 millimetrli kinoplyonkadan va eski namunali linzalardan foydalandi, bu tomoşabinga 1970-yillar muhitini yaxşiroq yetkaziş uçun qilingan. Plyonka suratga oliş maydonçasida uçdan bir qismga ortiqça taʼsirlangan, keyin esa sezgirligini oşirib işlangan, bu natijada yakuniy tasvirda kontrast, rang töyinganligi va donadorlikni oşirgan. Houstondagi «Astrodome» uçraşuvi sahnalari şu yil oxirida buzib taşlangan Los-Anjeles memorial sport arenasi hududida suratga olingan.

Suratga olişga tayyorgarlik paytida Stone özi ijro etadigan tenisça bilan uçraşişdan qatʼiy boş tortgan — uning sözlariga köra, sababi Kingning hayotning sakkizinçi önligida 28 yoki 29 yoşidagi odamdan tubdan farq qilişi edi. Stone Matt Damon «Bourne» pentalogiyasi uçun tayyorlangan murabbiy bilan jismoniy maşğulot qildi va kortda faol maşq qildi. Şunga qaramay, bir qator sport epizodlarida uni professional sportçi dublyor qildi (ITF ayollar turnirlarida iştirok etadigan tenisça Kaitlyn Christian). Aktrisaning özi bunga tuşuniş bilan qaradi: «Rejissyor hamma narsani işonçli körsatişni xohlardi… kortdagi öyinni buzib qöyişim mumkin edi, şuning uçun meni dublyor almaştirişga qaror qilindi». Carellning dublyori ham professional tennisçi böldi — heç qaçon tennis öynamagan aktyorning örnini ATP reytingining dastlabki yigirmaligidan bölgan sobiq öyinçi Vincent Spadea egalladi. Professional öyin tajribasiga qaramay, Spadea ham, Christian ham yoğoç raketka bilan öynaşga, ularga odatiy bölmagan uslubga könikişlariga bir munça vaqt kerak böldi; Christian bundan taşqari Kingning raketkani uşlaş usuli va çap qölda öynaş uslubini ham özlaştirişi kerak edi. Ulardan taşqari, «Virginia Slims Tour»ning birinçi tenisçarlari — «Original Nine» aʼzolari rollari uçun ham professional tennis bilan şuğullanadigan yoki universitet terma jamoalariga kirgan ayollar taklif qilindi: Ashley Weinhold, Fiḑan Manaşirova va Lauren Klein.

Filmdagi urğular suratga oliş davomida özgargan. Valerie Faris şunday hikoya qiladi:

Biz loyihada 2016-yil saylovoldi musobaqalari paytida ish boşlaganmiz, öşa vaqtda birinçi ayol prezidentlikka nomzodni körişimiz ehtimoli yuqori edi. Bir muddat hamma film «Jinslar jangi»dan beri qançalik uzoqqa yurganimizni körsatadi, deb öylardi. Ammo saylov natijalari syujetga butunlay boşqaça yoruğlik berdi… Biz suratga ola boşlaganimizdan beri dunyo yanada qutbli böldi va biz bunga heç qanday hissa qöşmoqçi emasmiz — şuning uçun Billie Jean va Bobbining hissiy hayotiga eʼtibor qaratişga qaror qildik.

Faris sözlariga köra, suratga oliş vaqtida u va Dayton özlarini ikki xil jins «matbuot kotibi» sifatida his qilişgan; Dayton intervyusida loyiha ustida işlaganda ular heç qaçongidan köra köproq bahslaşganini aytgan.

Dastlab film 2016-yil davomida ekranlarga çiqişi rejalaştirilgan edi, ammo keyin çiqiş 2017-yilga köçirildi. 2017-yil martining oxiriga kelib, filmning kinoekranlarga çiqiş sanasi eʼlon qilindi — öşa yilning 22-sentyabri. May oyining örtalarida filmning birinçi katta treyleri paydo böldi. Filmning jahon premyerasi 2017-yil 2-sentyabr, şanba kuni Telluride kinofestivali doirasida (Kolorado ştati) bölib ötdi. Şuningdek, sentyabr oyida film Kanadada (Toronto xalqaro kinofestivali dasturiga kiritilgan holda), Avstraliya va Yangi Zelandiyada ekranlarga çiqdi.

Filmning Yevropa premyerasi 7-oktabrda London kinofestivalida bölib ötdi. Oktabr oyida «Jinslar jangi» Yevropa va Janubiy Amerikaning bir qator mamlakatlarida, jumladan Rio-de-Janeyro xalqaro festivali dasturida, şuningdek Koreya Respublikasida debyut qildi, ammo asosiy premyeralar noyabr va dekabr oylarida bölib ötdi (jumladan, Rossiyada va Polşada dekabr oyining birinçi ön kunligida). Yuqorida sanab ötilganlardan taşqari, film Gent, Pusan, Tayboy, Stokgolm, Tallin kinofestivallari, Mar-del-Plata festivali va bir qator boşqa şaharlar dasturlariga kiritilgan.

Kritiklarning premyeradan keyingi odatda ijobiy şarhlariga qaramay, film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçradi. AQŞda namoyiş etilgan dastlabki uç kunda lenta atigi 3,4 million dollar yiğdi — kutilganidan ança kam. AQŞda bir oylik prokatdan söng Forbes bu vaqt içida AQŞda 11,5 milliondan kam yiğgan filmni «ölik» deb yozdi. 15-dekabrga kelib, lenta milliy prokatda 12,6 million dollardan biroz köproq yiğdi.

AQŞ taşqarisida film Avstraliya va Buyuk Britaniyada eng muvaffaqiyatli ötdi, u yerda prokatda mos ravişda 1,9 va 1,8 million dollar yiğdi; Italiya va Fransiyada esa yiğim har biri yarim million dollarni taşkil etdi. Jami 2017-yil dekabr oxiriga kelib, filmning AQŞdan taşqaridagi yiğimlari biroz 5 million dollardan oşdi. AQŞdagi körsatkiçlar bilan birga qöşib hisoblanganda, bu 25 million dollar byudjetga ega film prokatda özini oqlamaganini anglatdi. Dekabr oxirida Variety jurnali filmni 2017-yilda tomoşabinlar tomonidan eng kam baholangan 13 ta film röyxatiga kiritdi, ammo röyxat muallifi filmning tijorat körsatkiçlarini «hozirgi mezonlar böyiça» muvaffaqiyatsizlik deb tan olişdan boş tortdi; Thrillist saytida ham filmning prokat natijalari şunga öxşaş baholangan, uning muxbiri filmning kinoteatrlardagi past tomoşabinlar sonini tuşuntira olmagan.

Filmning saundtreki 2017-yil 20-oktabrda kompakt-disk formatida sotuvga çiqdi, internet resurslarida esa u öşa yilning 22-sentyabridan boşlab mavjud edi. Sony Masterworks yorliği tomonidan çiqarilgan albomga «Lunnyy svet» (Moonlight) filmi uçun musiqasi «Oscar»ga nomzod bölgan Nicholas Britell ning asl kompozitsiyalari va Sara Bareilles ijrosidagi «If I Dare» asl qöşiği kiritilgan, bu qöşiqning mualliflaridan biri Bareilles, ikkinçisi Britell bölgan. Bundan taşqari, diskka filmda eşitilgan Elton John («Rocket Man»), George Harrison («What Is Life») va Tommy James & the Şondells guruhining qöşiqlari ham kiritilgan. «If I Dare» qöşiği singl şaklida ham çiqarilgan. Saundtrek va «If I Dare» qöşiği keyinçalik Hollywood Music in Media Awards mukofotiga nomzod bölgan.

Film professional kritiklar tomonidan umuman ijobiy baholangan (jumladan, Faris va Dayton ning oldingi ikki asari bilan taqqoslaganda). 2018-yil bahorida Metacritic saytidagi bahosi 46 nafar şarhlovçining fikrini hisobga olgan holda 73 ga teng bölgan, şu bilan birga yuz ballik şkalaga ötkazilgan baholarning katta qismi 60 dan yuqori, eng past baholar esa 50 ga teng bölgan. Rotten Tomatoes saytida film kritiklar tomonidan 84% «yangi» reytingiga ega bölgan, 317 bahodan 267 tasi ijobiy bölgan; kritiklarning örtaça bahosi 10 balldan 7,2 ni taşkil etgan. Oddiy tomoşabinlarning baholari ham umuman ijobiy bölgan — IMDb da örtaça baho 10 balldan 6,8 bölgan, Rotten Tomatoes da esa 5 balldan 3,6, şuning uçun fikr bildirganlarning 72% filmni ijobiy baholagan.

Şarhlarda filmning ijtimoiy pafosi va uning dolzarbligiga katta eʼtibor qaratilgan. Variety Faris va Dayton jamiyatda şakllanayotgan zaharli muhitni körsatişdan qoçmasligini taʼkidlaydi, bu muhitda ommaviy şaxslar butun aholi guruhlari uçun haqoratli hazillarga yöl qöyadi. Village Voice jurnalining şarhlovçisi ekrandan yangrayotgan seksistik hazillarga zal içidagi erkak tomoşabinlar hamon kulib javob berişini qayd etadi. Rolling Stone muxbiri Peter Travers telejurnalist Howard Cosell va Prezident Trampning seksistik xulq-atvorini bir-biriga töğridan-töğri öxşatadi, uning fikriça, ularni birlaştirgan narsa «sen yulduzsan — sanga bunga yöl qöyiladi» degan ğoyadir.

Kritiklar (syujet va filmning ijtimoiy xabari haqida past fikrda bölganlar ham) boş rol ijroçilarining öyinini yuqori baholagan. Variety şarhlovçisining fikriça, odatda tarixiy dramalarda örinsiz körinadigan aktrisa Emma Stone Billie Jean King rolida, zamonidan ança oldinda bölgan ayol obrazida, ajoyib darajada mos keladi. Fransuzça Madmoizelle.com saytining kino tanqidçisi aktrisaning qayta tiklaniş darajasini baholab yozadi: «Stone Billie Jean King rolini ijro etmaydi — u Billie Jean Kingning ÖZIDIR». Hollywood Reporter öyinini ajoyib va işonarli deb ataydi, Carell ijro etgan Bobbi Riggs esa ahmoq va qiziqarli — aynan kerakli darajada deb topilgan. Time jurnali tanqidçisining taʼrifiga köra, filmdagi Riggs obrazi yovuz odam emas, balki «döstona, maʼlumotsiz soddadil»dir, Rolling Stone şarhlovçisi esa klounaga va odatiy harakatlar ortida qariyotgan odamning hayotda yana mazmun topişga bölgan umidsiz urinişining çuqurroq tahlilini köradi, rasmiy tennis funksionerlari esa haqiqatan ham seksistik şiorlarga işonadi. Carellning öyinini San Francisco Chronicle gazetasidagi maqolasida kino tanqidçisi Mick LaSalle juda yuqori baholagan: u Carellni şou-biznes vakili sifatida Riggsning özi bilan teng qöyadi — «çarçamas, öjar va hayratlanarli darajada, çuqur maʼnoda yoqimli», hatto Kingning muxlislari uçun ham. Italiyaning Repubblica gazetasi şarhlovçisining fikriça, Carellning zukko va töla qonli öyini ijobiy boş rol ijroçisini ham soya qoldiradi. London Guardian gazetasida Carellning öyini unçalik yuqori baholanmagan, ammo uning fonida Elizabeth Shue ning Priscilla Riggs rolidagi ijodiy muvaffaqiyati taʼkidlangan. Hollywood Reporter ijobiy şarhni ayol sport kiyimining ekstravagant dizayneri roli uçun Alan Cumming ga ham bergan, Entertainment Weekly şarhlovçisi esa Austin Stowell ijro etgan Larry King rolidagi «jim pafos»ni alohida taʼkidlagan.

Texnik jihatdan ham ijobiy baholar olingan — xususan, davrga mos dekoratsiyalar va kostyumlar, 1970-yillarni tomoşabinga eslatiş uçun işlatilgan 35 millimetrli plyonka, şu bilan birga öşa davr texnikasiga xos xira kadrlardan qoçiş va öşa paytdagi sport reportajlari muhitini aniq taqlid qiliş, bunda sport sahnalarining köpçiligi yuqori burçakdan suratga olingan. Alohida ravişda şarhlovçilar filmning musiqiy sadosini taʼkidlaşgan — 70-yillardagi radio klassikasi va Nicholas Britell ning asl musiqasi.

Filmning ijtimoiy zaryadi ijobiy baholar bilan birga salbiy şarhlarga ham sabab bölgan. Şarhlarning kiçik qismida filmga uning yetişmasligi va mualliflarning Riggs obraziga haddan taşqari liberal munosabati uçun, yoki öyinga boğliq jamiyatdagi ehtiroslar kuçini yetkaza olmaganligi uçun ayblov qöyilgan, ammo köpinça noroziliklar aynan ortiqça publitsistik pafosni keltirib çiqargan. New York Times gazetasi filmning «jim realizmi» va sunʼiy ravişda qöyilgan urğularning yöqligini alohida taʼkidlagan bölsa-da, şarhlarda qarama-qarşi fikr ham uçraydi: unda materialni taqdim etişda ortiqça jiddiylik va taqiqlovçi axloqiylik, personajlarni ijobiy va salbiyga ajratiş qayd etilgan (salbiylar qatoriga promouter Jack Kramer — ayollar tenisiga sport ahamiyatini inkor etuvçi, va Margaret Court — bir jinsli munosabatlarni rad etuvçi). Bu jihatdan film «Rossiyskaya gazeta» şarhlovçisi Dmitriy Sosnovskiy fikriça, 2001-yildagi «Billie Bobbiʼni yengganda» komediyasidan yomonroq. Sosnovskiy «Jinslar jangi»ni ongsiz ravişda taʼsirlangan deb ataydi va mualliflarning ikkala asosiy mavzu — ayollar tengligi va bir jinsli sevgi böyiça töğridan-töğri yondaşuvini tanqid qiladi. IndieWire muxbiri David Ehrliç ham filmni Hillary Clinton tarafdorlarining saylov mitingiga öxşab töğridan-töğri noxolis deb ataydi, nafaqat Riggsning, balki barça erkak personajlarning karikatura, grotesk tasvirini va ssenariy muallifi hamda rejissyorlarning bu personajlar guruhiga ğalaba keltiruvçi iboralarni berişdan qatʼiy tortinişini qayd etadi. «Afişa» şarhlovçisi Stanislav Zelvenskiy filmni va boş rol ijroçilarining öyinini umuman yaxşiroq baholasa-da, tomoşabinga maʼlum his-tuyğularni majburan singdirilayotganini afsus bilan qayd etadi:

Variety muxbiri Peter DeBruge «Jinslar jangi»ni Faris va Dayton ning oldingi filmlari bilan taqqoslab, yangi asar ança öylangan ekanini xulosa qiladi (uning fikriça, bu ssenariy muallifi Simon Beaufoy ishi tufayli). Şunga qaramay, DeBruge fikriça, Billie Jean va Bobbi hikoyalari — ikkita sifatli syujet çiziği bölişiga qaramay, ularni birlaştiriş baʼzan noqulay va sunʼiy körinadi. Texnik jihatdan uçraşuv kadrlari işonçli deb tan olingan. Ammo şarhlovçilar tarixiy nomuvofiqliklarni ham qayd etişgan, xususan, Billie Jean King ning gomoseksualligini kaşf etişi «Jinslar jangi» bilan bir vaqtda sodir bölmagani va uçraşuv paytida heç kim Kingni lesbiyanka deb bilmagani. Village Voice va Vice jurnallarida bu syujet çiziği şirin-şakarligi uçun tanqid qilingan: Vice şarhlovçisining fikriça, film Kingning jamoatçilik fikri bilan, şuningdek özining madaniy ongidagi çuqur tafakkur bilan olib borgan haqiqiy maʼnaviy kuraşini aks ettirmaydi, aksinça, tomoşabinga silliqlaştirilgan, soddalaştirilgan «sevgi hikoyasi»ni taklif etadi, bu esa lesbiyanka haqidagi köplab filmlar uçun xos. Tricia Bendix tanqidçisining fikriça, Billie Jean va Marilyn örtasidagi sevgi sahnasi haddan taşqari pokiza, Marilyn taşabbusi bilan deyarli ön yil keyin sodir bölgan, matbuotga murojaat va sud daʼvosi bilan birga keçgan keskin ajraliş esa butunlay kadr ortida qoldirilgan, şu tariqa munosabatlarning sof ijobiy tasvirini sunʼiy ravişda yaratgan. Village Voice muxbiri April Wolfe Simon Beaufoy tarğib qilgan romantik sevgining baland ideali va filmdagi Marilyn ning sust, xarakterlanmagan obrazi örtasidagi kontrastni yozadi. Şu bilan birga, Variety şarhlovçisi ikki ayol örtasidagi romantik tuyğu filmda işonarli körinadi deb hisoblaydi, Hollywood Reporter muxbiri Todd McCarthy esa sevgi sahnasini mohirona va xayrixohlik bilan suratga olingan deb ataydi. Nihoyat, Guardian şarhlovçisi syujetning sport çiziğiga nisbatan sevgi çiziğini muvaffaqiyatliroq deb hisoblagan bir neça kişidan biri bölgan; uning sport çiziğini şunçaki sifatli bajarilgan deb ataydi. The Atlantic jurnalida ham şunga öxşaş fikr bildirilgan, unda sport mavzusi sevgi hikoyasi uçun majburiy fon sifatida baholangan va Marilyn Barnett (Andrea Riseborough) obrazi Billie Jean Kingdan köra jozibaliroq deb topilgan.