Becket

Filmning prologida qirol Genrix II arxiyepiskop Tomas Beketning qabriga taʼzim qiliş uçun kelganini köramiz. Qabr oldida qirol toj, mantiya va hatto köylagini ham yeçadi, söng arxiyepiskop sarkofagi oldida tiz çökadi… Yolğiz qolgan qirol özining qadimiy dösti va duşmani Tomas Beket bilan xayoliy suhbat boşlaydi…

Syujet tomoşabinni 20 yil orqaga, 1154 yilga qaytaradi. Şu yili Genrix Plantagenet ingliz taxtiga ötiradi. Hokimiyatparast va olovli Genrix davlat işlariga qançalik iştiyoq bilan kirişsa, köngil oçişga ham şunçalik berilgan. Uning eng yaqin sirdoşi va har işda yordamçisi Tomas Beket böladi. U oddiy kelib çiqişini aql-zakovati, topqirligi va sadoqati bilan qoplaydi. Şu sabab Genrix avval uni zodagonlar qatoriga qöşadi, söng ritsar unvonini beradi va oxir-oqibat Angliya kantsleri hamda davlat muhri saqlovçisi etib tayinlaydi… Bu kötariliş normand saroy aʼyonlarida hasad uyğotadi. Biroq ayyor va irodali qirol saksoniyalik Beketning faqat uning manfaatlariga töla sadoqatli bölişini töğri hisoblaydi. Bunday yuksak şarafdan hayajonlangan Tomas qirolga abadiy sadoqat qasamini içadi.

Beket uçun birinçi sinov — qirolni çerkov yerlariga soliq soliş huquqi uçun olib borgan kuraşida qöllab-quvvatlaş böladi. Kenterberi arxiyepiskopi va boşqa çerkov ierarxlari bu qarorga qattiq qarşilik körsatadi, ammo Genrix Fransiya qiroli bilan uruş rejalaştirgan va şveytsariyalik yollanma askarlarga pul tölaşi kerak, şu sababli öz maqsadiga erişişga qatʼiy qaror qiladi. Beket xöjayiniga yordam beradi, garçi arxiyepiskopning qatʼiyatiga hurmat bilan qarasa ham.

Söng Beket yana Genrixga sadoqatini isbotlaydi: qirol öyin-kulgi uçun özining navbatdagi kanizagi qilmoqçi bölgan, u sevgan sakslik Gvendolindan voz keçadi. Biroq Gvendolin qirolning erkalaşlaridan köra ölimni afzal köradi. Beket oğriğini bosişga harakat qiladi. Gvendolin ölganidan keyin esa unga qirolдан boşqa heç kim qolmaydi: uni normand zodagonlari yomon köradi, sakslar esa xoin deb hisoblaydi.

Beket qirol bilan birga Fransiyaga boradi va harbiy harakatlarning qirol uçun eng foydali yakuniga erişadi.

Uruş maydoniga Kenterberi arxiyepiskopi vafot etgani haqida xabar keladi va Genrix yangi arxiyepiskop etib Tomas Beketni tayinlaşga qaror qiladi. Beket ruhoniy bölmasa-da, kantsler lavozimini saqlab qolinadi. Beket itoat etadi. U çerkov arbobi sifatida öz burçlarini vijdonan bajarişni niyat qiladi va ruhoniylik unvonini qabul qilişdan oldin butun mol-mulkini tarqatib yuboradi.

Köp ötmay Beket bir vaqtning özida ikki xöjayinga — çerkovga va Genrixga xizmat qiliş imkonsizligiga duç keladi. U qirolga kantsler uzugini qaytaradi va özida faqat arxiyepiskop uzugini qoldiradi… Genrix buni xiyonat deb biladi. Qirol Beketni sindiriş uçun qator intrigalar uyuştiradi, ammo Beket özining prinsipialligi va qatʼiyati tufayli ularni çetlab ötadi. Beket Rimga qoçadi, Rim papasining qarori bilan Fransiyadagi Sen-Martin abbatligiga yakka hayot keçiriş uçun yuboriladi. Şunda uni Fransiya qiroli ozod qiladi va Genrix II bilan uçraştiradi. Beket va Genrix II Angliyaga qaytiş şartlarini muhokama qiladi va qirol unga qaytişga ruxsat beradi.

Şuhrati ortib borayotgan Tomasni yöq qiliş zarurati tobora aniqroq bölib boradi, bu haqda hayratlaniş va ğazab örtasida qolgan Genrix ham öylaydi. Genrix uluğvor va xudbin, garçi engil-tabiatli körinsa-da, aslida öz hokimiyatini mustahkamlaş tamoyiliga qatʼiy amal qiladi, şu sababli öz mulkida biror kişining unga qarşi borişiga yöl qöya olmaydi. Ammo qirol töğridan-töğri buyruq berişga jurʼat eta olmaydi. Şunga qaramay, qirolni xursand qilişni istaydigan va asabiy paytda Genrixning taşlab yuborgan sözlarini darhol ilib oladigan kişilar topiladi: «Nahotki meni bu çidab bölmas popdan heç kim qutqarmasa?» Qirol atrofidagi bir neça ritsar bu sözlarni harakat uçun körsatma deb qabul qiladi va Kenterberiga yöl oladi, u yerda 1170 yil 29 yanvarda Beketni sobor içida öldirişadi. «Beçora Genrix», deb sözlab, Beket jon taslim qiladi.

Qirol Genrix II qamçilaş va çerkov tavbasini bajargaç, Kenterberi sobori yonida töplangan olomonga Rimdan Beketni avliyo deb eʼlon qiliş haqida xabar kelganini aytadi — xalq bu xabarni quvonçli hayqiriq bilan qarşi oladi. Şuningdek, Genrix hayratlangan yaqinlariga arxiyepiskop qotillarini jazolaş niyatini ham eʼlon qiladi. Söng qirol dösti va duşmanining qabriga qaytib, şunday deydi: «Xudo şarafi tiklandi, Tomas».