Lawrence of Arabia

Lawrence of Arabia (ingl. Lawrence of Arabia) — 1962-yilda Devid Lin rejissyorligida suratga olingan epik film. U Т. E. Lawrence va 1916–1918-yillardagi Arab qözğoloni voqealari haqida hikoya qiladi. Film «Oskar» mukofotining yetti sovrinini, jumladan eng yaxşi film uçun sovrinni oldi. Bu film yoş aktyorlar Peter ÖToole va Omar Şarifni jahon miqyosidagi birinçi darajali kino yulduzlariga aylantirdi.

Empire jurnali ötkazgan sörovda bu kartina «Barça davrlarning eng yaxşi yuz ta britaniyalik filmi» röyxatida birinçi örinni egalladi. Britaniya kino instituti esa unga uçinçi örinni berdi. Stiven Spilberg bu filmni özining eng sevimli filmi deb atagan va u Spilbergni kinorejissyor kasbini tanlaşga köp jihatdan ilhomlantirgan.

Sobiq polkovnik Lawrence mototsiklda halokatga uçraydi. Sankt-Pol soborida bölib ötgan motam marosimida muxbirlar uni biladigan odamlardan söroq qilişadi. Xotiralar iştirokçilarni harbiy voqealar davriga qaytaradi.

Yoş ofitser Lawrence (Peter ÖToole) maʼlumotli bölişiga qaramay, atrofdagi ofitserlar uni masxarabozga öxşatadi. Arab byurosining iltimosiga binoan u çölga yuboriladi, u yerda şahzoda Faysal (Alec Guinness) bilan aloqa örnatişi kerak. Şarif Ali (Omar Şarif) uning yölboşçisini öldiradi, çunki gasimilar xariş quduqlaridan suv içişi mumkin emasligini aytadi. Ingliz maslahatçisi bilan uçraşib, Lawrence Faysal lageriga yetib boradi va samimiyligi hamda mahalliy urf-odatlarga hurmati bilan şahzoda işonçini qozonadi. U arablarga, agar qabilalari özaro duşman bölib tursa, ozodlikka erişa olmasliklarini, ular yagona millat ekanliklarini aytadi. Lawrence inglizlarning arab qöşinlarini ingliz asosiy kuçlariga qöşiş taklifiga qarşi çiqadi va arablarning tuyalarda çölni kesib ötiş qobiliyati katta ustunlik berişini, çunki ular istalgan joyda zarba berişi mumkinligini hisoblaydi.

Lawrence rejasiga köra, kiçik otryad suvsiz Nefud çölini kesib ötadi va portlovçi Aqaba şahriga hujum qiladi. Şahar himoyaçilari zarbani quruqlikdan emas, dengizdan kutişadi. U xuveytatlar sardori Auda abu Tayini (Anthony Quinn) Aqabaga hujum qilişga undaydi. Quruqlikdan kutilmagan zarba natijasida arablar şaharni egallaydi. Oltin topa olmagan ğazablangan Audani tinçlantiriş va ğalaba haqida qömondonlikka xabar beriş uçun Lawrence ikki xizmatkor bola bilan Sinay orqali oğir yölga çiqadi.

Bolalardan biri — Dawud — hamrohlari köz öngida qumli botqoqqa botib halok böladi. Lawrence Suvayş kanaliga yetib boradi. Ingliz qöşinlarining yangi qömondoni Allenby (Jack Hawkins) Lawrencening Damaşqdan Madinaga boradigan temir yölni tösiş rejasiga rozi böladi, ammo öz vaʼdalariga qaramay, arablarga artilleriya bermaydi.

Amerikalik muxbir Bentley arablarning turk poyezdlariga ikkita hujumiga guvoh böladi. Temir yölni minalaştiriş paytida Lawrencening xizmatkori bölgan yana bir bola — Farraj oğir yaralanadi va Lawrence uni otib öldirişga majbur böladi. Qiş kelişi bilan arablarning faolligi pasayadi. Qişlov joyida bahs qizigan paytda Lawrence yolğiz özi Daraa şahrida qözğolon kötara olişini aytadi. U yerda uni turk patruli uşlab, gomoseksual qömondonga olib boradi. Qömondon esa çiroyli va odatdan taşqari taşqi körinişga ega odamlarni qidirişni buyurgan edi. Lawrence uning taklif-tazyiqlarini rad etadi va tayoq bilan şafqatsiz kaltaklanadi. Bu uning öziga bölgan işonçini sindiradi.

Derʼadan çiqqaç, Lawrence beduin kiyimini ofitser formasiga almaştiradi va oddiy xizmatga ötkazilişini talab qiladi. Biroq Allenby Damaşqqa katta hujum rejalaştirgan edi va u mayorni qayta işontira oladi. Eski ittifoqçilariga qöşimça ravişda Lawrence yangi ittifoqçilarni sotib oladi. Damaşqqa boradigan yölda Lawrence turk brigadasini qirib taşlaşni buyuradi (bu brigada soldatlari oldinroq qişloqni talon-taroj qilgan, mahalliy aholini öldirgan va zörlagan edi). Allenby Damaşqqa kiradi, ammo şaharning katta qismi allaqaçon Lawrence va Arab milliy kengaşi nazorati ostida ekanini bilib oladi.

Qabilalararo nizolar tufayli Lawrence şahar xizmatlari faoliyatini yölga qöya olmaydi. U şahar kasalxonasidagi ikki ming yaralangan turk askarlariga ham yordam bera olmaydi. Arablar Damaşqni tark etadi. Suriyaning kelajakdagi tuzilişi atrofida siyosiy manevrlar boşlanadi. Şahzoda Faysal tinçlik konferensiyasiga Yevropaga yöl oladi va kinoyali ravişda Lawrenceni bu yerdan olib ketiş kerakligini aytadi. Yaqin Şarqni inglizlar va fransuzlar örtasida bölib oliş rejalari oçiladi. Sodir bölayotgan voqealardan köngli qolgan Lawrence polkovnik unvonini olib, vatanga qaytib ketadi.

Filmning öziga xos jihati şundaki, unda birorta ham ayol roli yöq (garçi ayollar kadrga tuşsa ham, masalan, turk kasalxonasi sahnasiga qizil xoç hamşiralari olib kelinadi). J. Rosenbaumning fikriça, ayollarning yöqligi «Lawrence of Arabia»ni bunday epik kölamdagi eng erkaklik hissiyotiga boy filmlar qatoriga kiritiş imkonini beradi.

Şarif Ali-ibn-el-Xariş rolini fransuz aktyori Morris Ronet va Bollivud aktyori Dilip Kumar talab qilgan edilar.

T. E. Lawrence haqidagi oldingi filmlar rejalaştirilgan edi, lekin suratga olinmadi. 1940-yillarda Aleksandr Korda «Donişmandlikning yetti ustuni»ni Lawrence Olivier, Leslie Howard yoki Robert Donat ijrosida suratga olişga qiziqardi, ammo moliyaviy qiyinçiliklar tufayli voz keçişga majbur böldi. Devid Linga 1952-yilgi versiyani suratga oliş böyiça murojaat qilingan edi, ammo The Rank Organization uçun loyiha barbod böldi. Filmga tayyorgarlik bilan bir vaqtda Terens Rattigan Lawrencening taxmin qilinayotgan gomoseksualligi markazida bölgan «Ross» pyesasini işlab çiqardi. «Ross» dastlab ssenariy sifatida boşlangan, ammo kinoloyiha barbod bölganda sahna uçun qayta yozilgan edi. Sem Şpigel ğazablanib, pyesani namoyiş etişni taqiqlaşga urindi, bu esa filmga şuhrat keltirdi. Dirk Bogard «Ross»da rol öynaşga rozi böldi; u loyihaning bekor qilinişini «mening eng aççiq xafaligim» deb taʼriflagan. Alec Guinness bu rolni sahnada ijro etgan.

Lin va Sem Şpigel birga «Kvay daryosidagi köprik» ustida işlagan edilar va yana hamkorlik qilişga qaror qilişdi. Bir muddat Lin Gandi haqidagi biografik film bilan qiziqdi, unda boş rolni Alec Guinness ijro etişi kerak edi, ssenariyni esa Emeric Pressburger yozişi lozim edi. Oxir-oqibat u keng tayyorgarlik işlariga qaramay, jumladan, Hindistonda joy izlaş va Javaharlal Nehru bilan uçraşuvga qaramay, loyihaga qiziqişini yöqotdi. Keyin Lin eʼtiborini yana T. E. Lawrencega qaratdi. Columbia Pictures 1950-yillarning boşidanoq Lawrence loyihasiga qiziqardi va Şpigel qarşilik körsatayotgan A. W. Lawrenceni «Donişmandlikning yetti ustuni» huquqlarini 22 500 funt sterlingga sotişga köndirgandan keyin loyiha işga tuşirildi.

Maykl Uilson filmning dastlabki ssenariy variantini yozdi. Lin Uilson işidan norozi edi, eng avvalo, uning talqini arab qözğolonining tarixiy va siyosiy jihatlariga qaratilgan edi. Lin Robert Boltni ssenariyni qayta yozişga yollab, uni Lawrence xarakterini örganişga qaratdi. Köplab personajlar va sahnalar Uilsonning ixtirosi, ammo tayyor filmdagi deyarli barça dialoglarni Bolt yozgan.

Xabar berilişiça, Lin Jon Fordning «Izlovçilar» (1956) filmini körib çiqqan, u filmni qanday suratga oliş haqida ğoyalar işlab çiqiş uçun şunday qilgan. Bir qança sahnalar Fordning filmini bevosita eslatadi, birinçi navbatda Alining quduqqa kelişi, çöldagi köplab sahnalarning kompozitsiyasi va Vadi-Ramdan dramatik çiqiş. Linning biografi Kevin Braunlou Vadi-Ram bilan Fordning «Monumentlar vodiysi» örtasidagi jismoniy öxşaşlikni qayd etadi.

1989-yilda The Washington Post gazetasiga bergan intervyusida Lin Lawrence va Alining bir jinsli munosabatlarda bölgani sifatida yozilganini aytdi. Undan film «hamma joyga kirib boradigan gomoerotik» ekani haqida söralganda, Lin javob berdi: «Ha. Albatta, şunday. Har jihatdan. Çölda bu yerda, eng zör arab «pederastlari» bilan turganimni heç unutmayman va birdan öyladim: „U menga köz suzyapti!“ Va u şunday qilardi! Demak, bu haqiqatan ham butun hikoyaga singib ketgan va albatta, Lawrence töliq bölmasa ham gomoseksual edi. Öşa paytda biz juda jasur harakat qilayotganimizni öylardik: Lawrence va Omar, Lawrence va arab bolalari». Lin şuningdek filmdagi Ali va Lawrence örtasidagi romanni uning 1945-yilgi «Qisqa uçraşuv» filmidagi ikki boş qahramon munosabatlari bilan soliştirdi.

Filmni Horizon Pictures studiyasi suratga oldi va Columbia Pictures tarqatdi. Asosiy suratga oliş 1961-yil 15-mayda boşlanib, 1962-yil 21-sentabrda yakunlandi. Çöl sahnalari Iordaniya va Marokaşda, şuningdek, Ispaniyaning Almeriya va Donyana şaharlarida suratga olindi. Dastlab film butunlay Iordaniyada suratga olinişi kerak edi; qirol Husaynning hukumati moddiy-texnik yordam, joylaşuvni aniqlaş, transport va qöşimça xizmatlarni taqdim etişda juda mehribon edi. Husayn suratga oliş davrida bir neça marta suratga oliş maydonçasiga taşrif buyurdi va aktyorlar hamda suratga oliş guruhi bilan iliq munosabatlarni saqladi. Yagona keskinlik faqat Iordaniya rasmiylari ingliz aktyori Genri Oskar arabça gapirmasligini, lekin Quronni öqiyotgan holda suratga olinişini bilib qolganlarida yuz berdi. Ruxsat faqat notöğri iqtiboslar bölmasligini taʼminlaş uçun imom iştirok etişi şarti bilan berildi.

Lin Aqaba va Lawrence talaba sifatida yoqtirgan Petra arxeologik qazilmalarida suratga olişni rejalaştirgan edi. Aktyorlar va suratga oliş guruhi orasida qimmatligi va kasalliklar avj olgani tufayli suratga oliş Ispaniyaga köçirilişiga töğri keldi. Aqabaga hujum Ispaniyaning janubidagi Playa-del-Algarrobiko quruq daryo özanida qayta yaratildi (37°1ʼ25" şimoliy kenglik 1°52ʼ53" ğarbiy uzunlik); u 300 dan ortiq binodan iborat bölib, 1917-yildagi şaharning körinişi hisobga olinib, diqqat bilan tiklandi. Gasimning qatl etilişi, poyezdga hujum va Daraa ekstererlari Almeriya mintaqasida suratga olindi, bu yerda suratga oliş kutilmagan suv toşqini tufayli keçiktirildi. Sierra-Nevada toğlari Lawrencening qişlovi bölgan Azrak örnini bosdi. Sevilya şahri Qohira, Quddus va Damaşq sifatida işlatildi; unda Pilatning uyi, Sevilya Alkasari va Ispaniya maydoni körinişlari bor edi. Barça interyerlar Ispaniyada suratga olindi, jumladan, Lawrence va Faysalning birinçi uçraşuvi va Auda çodirida sahna. Tafasdagi qirğin Marokaşning Varzazat şahrida suratga olindi, bu yerda turk armiyasi örnida Marokaş askarlari iştirok etdi; Lin xohlaganiça suratga ololmadi, çunki askarlar öjar va sabrsiz edilar.

Filmni suratga oliş köpinça tayyor ssenariysiz boşlanganligi sababli keçiktirilardi. Uilson suratga oliş boşida işdan ketdi, dramaturg Beverli Kross esa Bolt uning örnini egallaşidan oldin ssenariy ustida işladi, garçi Kross materiallaridan heç biri filmga kirmagan bölsa ham. Yana bir muammo Boltning yadro qurolariga qarşi namoyişda iştirok etgani uçun hibsga olinişi bilan yuz berdi va Şpigel uni qamoqdan çiqariş va ssenariy ustida işlaşni davom ettiriş uçun şahardan çiqmaslik töğrisida imzo çekişga köndirişga majbur böldi.

ÖToole tuyada yurişga odatlanmagan edi va egarni noqulay deb topdi. Suratga oliş tanaffusi paytida u bozordan bir bölak poroloniy sotib olib, egariga boğladi. Köplab statistlar bu ğoyani nusxalaşdi va köplab ot va tuya egarlarida penoplast varaqlarini köriş mumkin. Beduinlar ÖTooleʼni «Ab al-'Isfanjah» (أب الإسفناة) deb ataşdi, bu «Gubka otasi» degan maʼnoni anglatadi. Akabada sahnani suratga oliş paytida ÖToole tuyadan yiqilib, deyarli halok bölay deb qoldi, ammo tuya, omadga köra, uning ustida turib, massovka otlari uni bosib ketişiga yöl qöymadi. Tasodifan, şunga juda öxşaş baxtsiz hodisa haqiqiy Lawrencening 1917-yildagi Abu-el-Lissal jangida ham yuz bergan edi. Iordaniya filmni arab madaniyatining hurmatsiz tasviri deb topib, taqiqlagan. Omar Şarifning vatani bölgan Misr filmni keng prokatga çiqargan yagona arab davlati böldi, bu yerda film prezident Jamol Abdel Nosirning qöllab-quvvatlaşi tufayli muvaffaqiyatli çiqdi, u filmda arab millatçiligi tasvirini yuqori baholagan edi.

Filmni suratga olişda Super Panavision texnologiyasi qöllanildi, bu anamorfik linzalar örniga sferik linzalar işlatilişi va tasvir 65 millimetrli negativda yozilib, söngra ovoz yöllari uçun joy qoldiriş maqsadida 70 millimetrli pozitivga çop etilişi degani edi. Tez montaj keng ekranda beqarorroq körinardi, şuning uçun film yaratuvçilari uzunroq va silliqroq dublarlardan foydalanişga majbur böldilar. Bunday keng nisbatda suratga oliş proyeksiya paytida baʼzi nomaqbul effektlarga olib keldi, masalan, öziga xos «titroq» effekt va tasvirning ayrim qismlarining xiralaşişi. Bu muammodan qoçiş uçun rejissyor köpinça mizansenani özgartirişga, aktyorga köproq diagonal harakat berişga majbur bölardi, bunda titroq kamroq sezilardi. Devid Lindan CinemaScope bilan kuraşa oliş-olmasligi söralganda u javob berdi: «Agar kimningdir kompozitsiyani his qiladigan közi bölsa, muammo bölmaydi». ÖToole Lawrencening çölga bölgan muhabbatini bölişmadi va intervyuda şunday dedi: «Men buni yomon köraman».

Filmning saundtrekini öşa paytda kam tanilgan Moris Jarre yozdi, u faqat Uilyam Uolton va Malkolm Arnold iştirok eta olmagaç tanlangan edi. Jarrega film uçun ikki soatlik orkestr musiqasini yoziş uçun atigi olti hafta berilgan. Saundtrekni London filarmoniya orkestri ijro etgan. Ser Adrian Boult film titrlarida dirijyor sifatida körsatilgan, ammo u partituraning katta qismini boşqara olmadi, qisman har bir replikaning murakkab vaqt oraliğiga moslaşa olmagani sababli, şuning uçun Jarre uning örniga dirijyorlikni oldi. Bu saundtrek Jarrega eng yaxşi originial saundtrek uçun birinçi «Oskar»ni keltirdi va hozir u barça davrlarning eng buyuk saundtreklaridan biri hisoblanadi; Amerika kino instituti tomonidan filmlar uçun eng yaxşi yigirma beşta saundtrek röyxatida u uçinçi örinni egalladi.

Prodyuser Sem Şpigel «şarqona» va «britaniyaça» tomonlarni körsatiş uçun ikki mavzuli saundtrek yaratmoqçi edi. Sovet bastakori Aram Xaçaturyan bir yarmini, britaniyalik bastakor Benjamin Britten esa ikkinçi yarmini yaratişi kutilgan edi.

Saundtrekning asl yozuvi 1962-yilda dastlab Columbia Pictures yozuv bölimi bölgan Colpix Records kompaniyasida çiqarilgan. Remastering 2006-yil 28-avgustda Sanctuary Records Group bölimi bölgan Castle Music kompaniyasida çiqdi.

Kennet Elfordning «Voice of the Guns» (1917) marşi saundtrekda muhim örin egallaydi. Elfordning boşqa asarlaridan biri, «Polkovnik Bogining marşi» Linning oldingi filmi «Kvay daryosidagi köprik»ning musiqiy mavzusi bölgan.

Saundtrekning töliq yozuvi 2010-yilgaça ommaga taqdim etilmagan edi. Öşa yili Tadlow Music kompakt-diskni çiqardi, unda Nik Rayn Li Fillips tomonidan tiklangan partituralar böyiça Prag filarmoniya orkestrini boşqargan.

Filmning premyerasi 1962-yil 10-dekabrda London Odeon-Leicester Square kinoteatrida bölib ötdi (qirollik premyerasi), AQŞda esa u prokatga 1962-yil 16-dekabrda çiqdi.

Filmning asl teatr versiyasi taxminan 222 daqiqa davom etgan (uvertyura, antrakt va yakuniy musiqadan taşqari). Premyeradan keyingi eslatmada (1962-yil 13-dekabr) qayd etilişiça, film 24 987,5 futlik (7 616,2 m) 70 millimetrli plyonka yoki 19 990 futlik (6090 m) 35 millimetrli plyonkadan iborat bölgan. Har daqiqada 90 futlik (27 m) 35 millimetrli plyonka proyeksiyalanganda bu aniq 222,11 daqiqaga töğri keladi. Warner Bros. kompaniyasida filmlarni saqlaş böyiça vitse-prezident Richard Mey Lawrence Arabiston haqidagi kitob hammuallifi Robert Morrisga elektron xat yöllab, «Şamol bilan ketgan» premyeradan keyin heç qaçon tahrir qilinmagan va 19 884 futlik (6061 m) 35 millimetrli plyonkadan iborat bölganini (uvertyura, antrakt, intermesso yoki yakuniy musiqasiz), bu esa 220,93 daqiqaga teng ekanini qayd etgan. Şunday qilib, «Lawrence of Arabia» «Şamol bilan ketgan»dan bir daqiqadan biroz köproq uzun va demak, eng yaxşi film uçun «Oskar» olgan eng uzun film hisoblanadi.

1963-yil yanvarida film 20 daqiqaga qisqartirilgan versiyada çiqarildi; 1971-yilda qayta çiqarilganda esa 187 daqiqalik yanada qisqa versiya taqdim etildi. Qisqartirişlarning birinçi variantini Devid Linning körsatmasi va hatto talabi bilan amalga oşirilgan edi, bu filmning davomiyligiga qilingan tanqidni yumşatiş va kuniga seanslar sonini köpaytiriş uçun qilingan; ammo 1989-yilgi restavratsiya paytida u qisqartirişlar uçun aybni marhum prodyuser Sem Şpigelga yukladi. Bundan taşqari, dastlabki televideniye va videoreliz uçun 1966-yildagi çop etiş işlatilgan, unda tasodifan bir neça sahna tasvirini aylantirib qöyilgan edi.

Film 1989-yilgi Kann kinofestivalida tanlovdan taşqari namoyiş etildi va 2012-yilgi Karlovy Vary xalqaro kinofestivalida ham körsatildi.

«Lawrence of Arabia» 2002-yilda filmning 40 yilligi munosabati bilan kinoteatrlarda yana namoyiş etildi.

Tiklangan versiyani Robert A. Harris va Jim Peyten Devid Lin rahbarligida tayyorladi. U 1989-yilda 216 daqiqa davomiyligida çiqarildi (uvertyura, antrakt va yakuniy musiqadan taşqari). Qirqib taşlangan sahnalarning köpçiligi dialog ketma-ketliklari edi, ayniqsa general Allenbi va uning ştabi iştirok etgan sahnalar. Ikki sahna qirqib taşlangan edi: Daraa sahnasidan oldin Quddusdagi Allenbi bilan Brayton brifingi va dala çodirida ingliz xodimlari bilan uçraşuv; Allenbi brifingi sahnasi hali töliq tiklanmagan. Yöqolgan dialogning katta qismi Lawrencening sheʼr yozişi bilan boğliq bölib, unga, xususan, Allenbi işora qiladi: «Bizda bölgan oxirgi şoir general Wellington edi». Ikkinçi akt boşlanişi faqat parçalar körinişida mavjud bölgan, bunda Bentli Faysal bilan intervyu oladi, şuningdek, Quddusdagi keyingi sahna, unda Allenbi Lawrenceni isteʼfoga çiqmaslikka köndiradi. Ikkala sahna 1989-yilgi qayta relizda tiklandi. Şuningdek, Tafasdagi qirğin sahnasining eng körgazmali kadrlarining baʼzilari tiklandi, masalan, Tafasdagi jasadlarning uzun panoramali kadri va Lawrencening taslim bölgan turk askarini otayotgan kadri.

Yetişmayotgan kadrlarning katta qismi minimal ahamiyatga ega bölib, mavjud sahnalarni töldiradi. Bir sahna Daraadagi qiynoq ketma-ketligining kengaytirilgan versiyasi bölib, Lawrencening jazosini yanada oçiqroq körsatadi. Ssenariyda boşqa sahnalar ham mavjud, jumladan, Akaba qulagandan keyin Auda va Lawrence örtasidagi suhbat, turk ofitserlarining Lawrence yurişlari miqyosini qayd etgan qisqa sahnasi va Petra jangi (keyinçalik birinçi poyezd hujumiga aylantirilgan), ammo bu sahnalar, ehtimol, suratga olinmagan. Jonli aktyorlar öz dialoglarini qayta ovozlaştirgan, Jek Hokinsning dialogini esa Çarlz Grey ovozlaştirgan; Hokins 1960-yillarning oxirida hiqildoq saratoniga çalinganidan keyin bir neçta filmlarda uning ovozini u ijro etgan. Qisqartirişlarning töliq röyxatini IMDb saytida topiş mumkin. Turli sahnalarning qisqartiriliş sabablarini Linning Sem Şpigel, Robert Bolt va Enn V. Kouts uçun yozgan izohlarida topiş mumkin. Film oxirgi rejissyor versiyasida, Blu-ray va DVD da mavjud bölgan holda 227 daqiqa davom etadi.

1973-yil 28 va 29-yanvar keçlari ABC telekanali filmning davomiyligi tufayli uni ikki keç davomida efirga uzatdi. 1977-yil 21-avgustda ABC telekanali uni keçki soat 8 dan yarim tungaça bir seansda qayta efirga uzatdi.

«Lawrence of Arabia» DVD da beş xil naşrda çiqarildi: dastlabki ikki diskli töplam sifatida (2001), undan keyin bitta diskli qisqaroq naşr (2002), yuqori aniqlikdagi tiklangan sahnalar bilan rejissyor versiyasi (2003), Superbit seriyasi doirasida çiqarilgan (2008), Columbia Best Pictures töplami tarkibida (2008) va töliq tiklangan «The Directorʼs Cut» maxsus naşrida (2008).

Martin Skorsezi va Stiven Spilberg 2000-yilda filmning DVD relizi uçun versiyani tiklaşda yordam berişgan.

Sony Pictures uçun 2012-yilda filmning 50 yilligi munosabati bilan Blu-ray va teatr qayta relizi uçun raqamli 8K/4K restavratsiya amalga oşirildi. Blu-ray versiyasi Buyuk Britaniyada 2012-yil 10-sentabrda, AQŞda esa 2012-yil 13-noyabrda çiqdi. Film 2012-yil 4-oktabrda bir kunlik kinoteatr prokatini, Kanadada esa 2012-yil 11 va 15-noyabr kunlari ikki kunlik prokatni oldi, şuningdek, u 2012-yil 23-noyabrda Buyuk Britaniyada qayta relizga çiqdi.

Sony Pictures kompaniyasining restavratsiya böyiça ijroiya vitse-prezidenti Grover Krispning sözlariga köra, yangi 8K versiya şunçalik yuqori aniqlikka egaki, u kadrning yuqori qismidagi «barmoq izini» eslatuvçi naqşda ingiçka konsentrik çiziqlar qatorini körsatgan. Bu suratga oliş paytida çöl issiqligi şaroitida plyonka emulsiyasining erişi va yorilişi natijasida yuzaga kelgan. Sony yangi tiklangan versiyada tölqin artefaktlarini kamaytiriş yoki yöq qiliş uçun uçinçi tomon yollaşga majbur böldi. Raqamli restavratsiya Sony Colorworks DI, Prasad Studios va MTI Film tomonidan amalga oşirildi.

Filmning 4K formatdagi raqamli tiklangan versiyasi 2012-yilgi Kann kinofestivalida, 2012-yilgi Karlovy Vary xalqaro kinofestivalida, Braziliyaning Resifi şahridagi Janela xalqaro kinofestivalida va 2013-yilda Kaliforniyaning San-Xose şahridagi Cinequest kino va ijod festivalida namoyiş etildi.

2020-yilda Sony Pictures filmni 4K UHD Blu-Ray köp filmli naşriga, Columbia Classics 4K UltraHD kollektsiyasiga kiritdi, unga kutubxonasidagi boşqa tarixiy ahamiyatga ega filmlar, masalan, «Doktor Stranglov» va «Janob Smit Vaşingtonga boradi» ham kirdi. Keyinçalik film Kino Lorber tomonidan ikki diskli steelbook töplami sifatida alohida çiqarildi, ikkalasida ham maxsus xususiyatlarning katta kollektsiyasi mavjud edi.

Çiqqaç, «Lawrence of Arabia» katta moliyaviy muvaffaqiyatga erişdi va tanqidçilar hamda tomoşabinlar tomonidan keng tan olindi. Filmning vizual effektlari, saundtreki, ssenariysi va Peter ÖTooleʼning aktyorlik ijrosi — bularning barçasi umumiy maqtovga sazovor böldi; film keng miqyosda jahon kinematografiyasining şedevri va eng buyuk suratga olingan filmlardan biri deb hisoblanadi. Uning vizual uslubi köplab rejissyorlarga taʼsir körsatdi, jumladan, Jorj Lukas, Sem Peckinpah, Stenli Kubrik, Martin Skorsese, Ridli Skott, Brayan De Palma, Oliver Stoun, Denis Villenyov va Stiven Spilberg, ular filmni «möʼjiza» deb ataşgan.

Amerika kino instituti «Lawrence of Arabia»ni asl röyxatda 5-öringa, yangilangan «100 yil... 100 film» reytingida esa 7-öringa qöydi va uning «epik» janrdagi eng buyuk amerikalik filmlar röyxatida birinçi örinni berdi. 1991-yilda film Kongress kutubxonasi tomonidan «madaniy, tarixiy yoki estetik jihatdan ahamiyatli» deb tan olindi va Amerika Qöşma Ştatlarining Milliy film reyestriga saqlaniş uçun tanlandi. 1999-yilda film Britaniya kino instituti sörovida XX asr eng yaxşi britaniyalik filmlari orasida uçinçi örinni egalladi, 2001-yilda esa Total Film jurnali uni «hayratlanarli darajada çiroyli va har qanday suratga olingan film kabi aqlli» hamda «bekamu köst» deb atadi. 2002-yilda u Sight & Sound rejissyorlar sörovi natijalariga köra barça davrlarning eng yaxşi önta filmi qatoriga kirdi. 2004-yilda u yetakçi britaniyalik kinematograflar örtasida Sunday Telegraph tomonidan ötkazilgan sörovda 200 dan ortiq respondent tomonidan barça davrlarning eng yaxşi britaniyalik filmi deb tan olindi. ÖToole ijrosi köpinça butun kinematografiyadagi eng buyuk ijrolardan biri deb hisoblanadi; u Entertainment Weekly va Premiere röyxatlarida yetakçilik qiladi. ÖToole ijro etgan T. E. Lawrence kino tarixidagi eng buyuk qahramonlar röyxatida öninçi öringa joylaşgan.

«Lawrence of Arabia» hozirda Metacritic saytidagi eng yuqori reytingli filmlardan biri; u yetti şarhga asoslangan 100/100 mukammal reytingga ega bölib, bu «umumiy eʼtirof»ni körsatadi. Rotten Tomatoes saytidagi maqullaş reytingi 94% bölib, 125 ta şarhga asoslangan, tanqidçilar tomonidan örtaça 9,30 / 10 baho olgan va ular bir ovozdan şunday deb yozgan: «Barça eposlarning eposi, «Lawrence of Arabia» rejissyor Devid Linning kinematograflar pantenidagi mavqeini deyarli tört soat davomida, ulkan kölam, yorqin rejissura va gözal suratga oliş bilan mustahkamlaydi». Ayrim tanqidçilar, xususan, Pauline Kael, Bosley Crowther va Andrew Sarris filmni Lawrenceni notöliq va noaniq tasvirlagani uçun tanqid qilişgan.