Talaba Jeffrey Beaumont otasi insult olganini eşitib, tuğilib ösgan Lamberton şahriga qaytadi. Kasalxonadan uyga qaytayotib, böş yerda odam quloğini topadi va uni politsiyaga topşiradi. Tergov uni qöşiqçi ayol Dorothy Vallens va uning öğlini garovga olgan xavfli jinoyatçilar guruhi bilan boğlaydi.
Filmni David Lynch suratga olgan, ssenariy muallifi ham özi. Boş rollarda Kyle MacLachlan, Isabella Rossellini, Dennis Hopper va Laura Dern; musiqasini Angelo Badalamenti yozgan. Studiya — Dino De Laurentiis Company. Film AQŞda 1986-yil sentabrda prokatga çiqqan. Bu neonuar uslubidagi detektiv triller bölib, nomi Bobby Vintonning bir xil nomli qöşiğidan olingan; qöşiq filmda bir neça marta yangraydi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Dennis Hopper, Isabella Rossellini, Kyle MacLachlan
David Lynchrejissyor
Dennis Hopperaktyor
Isabella Rosselliniaktyor
Kyle MacLachlanaktyor
Laura Dernaktyor
Hope Langeaktyor
Dean StockwellaktyorGDGeorge DickersonaktyorPPPriscilla PointeraktyorDavid Lynchssenariy muallifi
Angelo Badalamentikompozitor·Ensiklopediyadan
«Moviy baxmal» (ingl. Blue Velvet) — 1986-yilda Devid Linç tomonidan neonuar uslubida suratga olingan amerikalik erotik detektiv triller. Nomi bir xil nomli, Bobbi Vinton ijro etgan qöşiqdan olingan bölib, qöşiq filmning özida bir neça marta işlatilgan.
Bu film 80-yillardagi eng yaxşi filmlardan biri hisoblanadi. Amerika kino sanʼati instituti «Blue Velvet»ni asrning eng sirli 100 ta amerikalik filmi röyxatiga hamda klassik janrlardagi eng yaxşi 10 ta amerikalik film röyxatiga kiritgan. Şuningdek, bu surat rejissyorning keyingi ijodiga, xususan, «Twin Peaks» serialiga kuçli taʼsir körsatgan.
3Syujet
Talaba Jeffrey (Jeff) Beaumont (Kyle MacLaçlan) otasining insult olganini bilib, tuğilib ösgan şahri…
Talaba Jeffrey (Jeff) Beaumont (Kyle MacLaçlan) otasining insult olganini bilib, tuğilib ösgan şahri Lamberton, Şimoliy Karolina ştatiga qaytadi. Kasalxonadan uyga qaytayotganda Jeff böş yerda kesib taşlangan quloqni topadi. Politsiya bölimiga kelib, topilmani detektiv Jon Uilyams (George Dickerson)ga topşiradi. Şu yerda Jeff uning qizi Sandy (Laura Dern) bilan uçraşadi; ular bolaligidan taniş. Sandy unga jinoyat lounj-qöşiqçi Dorothy Vallens (Isabella Rossellini) bilan boğliq bölişi mumkinligini aytadi. Jeff öz tergovini boşlaydi. Dezinsektor qiyofasida u qöşiqçining xonadoniga kirib, zaxira kalitni yaşirinça öğirlaydi. Xonadonga yana bir nomaʼlum erkak — sariq kostyumli odam («Sariq odam», Fred Pickler) ham kiradi, lekin Jeffni körib, tezda çiqib ketadi.
Keçasi barda ötirganlarida Jeff va Sandy Dorothyning «Moviy baxmal» qöşiğini ijro etişiga guvoh böladi. Keyin ular baridan çiqib, qöşiqçi yaşaydigan uyga borişadi.
Jeff uning xonadoniga kirib, biron dalil topişga umid qiladi. Ammo Dorothy çiqiş joyidan kutilganidan erta qaytadi va Jeff şkafga yaşirinadi. Biroq qöşiqçi uni topib, unga yaqinlaşa boşlaydi.
Köp ötmay xonaga bandit va giyohvand moddalar savdogari Frank Booth (Dennis Hopper) kiradi. Jeff yana şkafga yaşirinadi va Frankning Dorothyni zörlab, urib, jinsiy jihatdan xörlaşiga guvoh böladi. Şu paytda Frank ingalyatordan nomaʼlum gaz şimadi va Dorothyning oğziga kök baxmal parçasini tiqadi. Keyin u ketib qoladi.
Maʼlum bölişiça, Frank artistani jinsiy qul sifatida uşlab turgan; u qöşiqçining öğli (Jon Jon Snipes) va eri (Dick Green)ni garovga olgan. Erini qörqitiş uçun u uning quloqini kesib taşlagan.
Jeff yaşirinça Dorothy bilan jinsiy munosabatga kirişadi va şu bilan birga Sandyga ham köz qöyadi. U Frankni kuzatişni boşlaydi va uni sariq odam bilan köradi. Dorothy bilan uçraşuvlardan birida Jeff Frank va uning tödasiga duç keladi. Ular yigitni uşlab, Frankning tanişi — giyohvand moddalar sotuvçisi Ben (Dean Stockwell)ning oldiga olib borişadi. U yerda Dorothyning uşlangan eri va öğli ham böladi.
Keyin Frank Jeffni şahar taşqarisiga olib boradi. U yerda öz odamlari bilan birga asirni xörlaydi va masxara qiladi, söngra töda birgalikda qurbonni şafqatsizlarça kaltaklaydi. Şu payt ular Roy Orbisonning «In Dreams» qöşiğini kuylaşadi; bu qöşiq Frank va uning tödasi uçun öziga xos fetişga aylangan.
Ertasi kuni kaltaklangan Jeff uyiga qaytadi. Politsiya bölimiga kelib, öşa sariq odamni köradi va u Frank bilan til biriktirgan, musodara qilingan giyohvand moddalarni öğirlaydigan sotib olinadigan politsiyaçi ekanini tuşunadi. Jeff detektiv Uilyamsga Frankning jinoyatlari haqida gapirib beradi.
Keçqurun Jeff Sandy bilan uçraşuvga boradi. Köçada u butunlay yalanğoç, kaltaklangan Dorothyni topadi va uni kasalxonaga olib ketişadi.
Jeff Sandydan otasiga voqea haqida gapirib berişni söraydi, özi esa Dorothyning xonadoniga boradi. U yerda öldirilgan sariq odam va qöşiqçining eri bilan uçraşadi. Frankning maşinasida politsiya radiosi borligini eslab, Jeffrey sariq odamning ratsiyasidan foydalanadi, özining aniq joylaşuvini bildiradi, yotoqxonada ekanini aytadi, lekin aslida mehmonxonadagi şkafga yaşirinadi. Frank yetib kelganda, Jeffrey tuzoq quradi va uni sariq odamning pistoletidan otib öldiradi. Detektiv Uilyams Frankning jinoiy imperiyasini foş qiladi.
Epilogda Jeffning otasi ahvoli yaxşilanganligi, Jeff Sandy bilan uçraşa boşlagani, Dorothy esa öğli bilan qayta birlaşgani körsatiladi.
4Rollarda
Kyle MacLaçlan — Jeffrey (Jeff)…
Kyle MacLaçlan — Jeffrey (Jeff) Beaumont
Isabella Rossellini — Dorothy Vallens
Laura Dern — Sandy Williams
Dennis Hopper — Frank Booth
George Dickerson — detektiv Jon Williams
Hope Lange — Xonim Williams
Dean Stockwell — Ben
Priscilla Pointer — Xonim Beaumont
Frances Bay — Tetya Barbara
Jack Harvey — Tom Beaumont, Jeffning otasi
Brad Dourif — Raymond
Jack Nance — Paul
Fred Pickler — Sariq odam
5Yaratiliş tarixi
«Dune» (1984) filmining tijoriy muvaffaqiyatsizlikka uçraganidan keyin Linç yanada «şaxsiy», syurrealistik…
«Dune» (1984) filmining tijoriy muvaffaqiyatsizlikka uçraganidan keyin Linç yanada «şaxsiy», syurrealistik uslubga xos film suratga olmoqçi böldi. Biroq köplab yirik studiyalar Linçning ssenariysidan voz keçişdi, sababi unda jinsiy sahnalar, şafqatsizlik va zöravonlik körsatilgan edi. Biroq mustaqil De Laurentiis Entertainment Group studiyasi, italiyalik prodyuser Dino De Laurentiisga tegişli, bu loyihani moliyalaştirişga rozi böldi.
Dastlab film noaniq qabul qilindi, ammo şunga qaramay kult maqomini oldi va Linçga eng yaxşi rejissyor nominatsiyasi böyiça ikkinçi «Oscar» nominatsiyasini keltirdi. Şuningdek, bu surat Dennis Hopperning karyerasini tiklab berdi va Isabella Rossellinига jiddiy aktrisa obrösini yaratdi.
6Ramziylik
Filmning asosiy mavzularidan biri Reygan davridagi Amerikani tanqid qilişdir. Prologda provinsiya aholisining…
Filmning asosiy mavzularidan biri Reygan davridagi Amerikani tanqid qilişdir. Prologda provinsiya aholisining turmuşi körsatiladi — «tipik Reygan jannati», ammo Jeffning otasiga insult xurujasi bölganda, kamera parvariş qilingan maysazorga yaqinlaşadi va u yerda qora haşarotlar uyumi körinadi. Bu haşarotlar tinç köringan kiçik şaharçaning zim-ziyo va çirigan mohiyatini ramziy ifodalaydi. Keyinçalik bu mavzu «Twin Peaks» serialining asosiy motivlaridan biriga aylandi.
Filmda rang ham muhim rol öynaydi: kök ranglar gözal va xayoliy narsani bildiradi, qizil rang taşviş va xavf bilan boğliq, bej rang esa osoyiştalik bilan boğliq.
Jeffrey topgan kesilgan quloq filmda hal qiluvçi element hisoblanadi. Kamera quloqning yaqin planidan boşlanib, eşitiş kanaliga çuqur kiradi, söngra Jeff hayotidagi ketma-ket kulfatlar boşlanadi va kamera quloqdan faqat epilogda çiqadi, bu esa baxtli yakunni anglatadi.
Film psixologik dahşat va nuar uslublarini birlaştiradi; u uslubiy jihatdan rassom Edward Hopper asarlaridan ilhomlangan.
7Mukofotlar va nominatsiyalar
Film turli xalqaro kinofestivallarda 17 ta mukofot va 11 ta nominatsiyaga sazovor bölgan,…
Film turli xalqaro kinofestivallarda 17 ta mukofot va 11 ta nominatsiyaga sazovor bölgan, jumladan:
8Mukofotlar
1987 — Avoriazdagi Xalqaro fantastik filmlar…
1987 — Avoriazdagi Xalqaro fantastik filmlar festivali
Grand-pri — Devid Linç
1987 — «Independent Spirit» mukofoti
Eng yaxşi aktrisa — Isabella Rossellini
1987 — AQŞ Milliy kino tanqidçilari jamiyati mukofoti
Eng yaxşi rejissyor — Devid Linç
Eng yaxşi operator ishi — Frederick Elmes
Eng yaxşi ikkinçi plan aktyori — Dennis Hopper
Eng yaxşi film
9Nominatsiyalar
1987 — «Oscar»…
1987 — «Oscar» mukofoti
Eng yaxşi rejissyor — Devid Linç
1987 — «Golden Globe» mukofoti
Eng yaxşi ssenariy — Devid Linç
Eng yaxşi ikkinçi plan aktyori — Dennis Hopper
1987 — «Independent Spirit» mukofoti
Eng yaxşi film
Eng yaxşi rejissyor — Devid Linç
Eng yaxşi operator ishi — Frederick Elmes
Eng yaxşi ssenariy — Devid Linç
Eng yaxşi aktyor — Dennis Hopper
Eng yaxşi aktrisa — Laura Dern
10Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB11Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Синий бархат» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.