Cape Fear

= Cape Fear =

«Cape Fear» (ingl. *Cape Fear*) — Martin Scorsese rejissyorligidagi badiiy film. Bu J. Lee Thompsonning 1962-yilgi şu nomli filmining remeyki hamda Jon D. MacDonaldning «The Executioners» romani asosidagi ekranlaştiriş. Filmda Robert De Niro, Nick Nolte, Jessica Lange, Joe Don Baker va Juliette Lewis rol öynaydi. Robert Mitçum filmda kiçik rolda çiqadi, Gregory Peck (uning teatr filmidagi sönggi roli) va Martin Balsam esa kameo tarzida iştirok etadi. Bu uçala aktyor ham asl filmda rol öynagan.

Film qamoqdan çiqqan, zörlaş ayblovi bilan sudlangan jinoyatçi haqida. U ozodlikka çiqqaç, sud jarayonida maqsadli ravişda notöğri himoya taktikasi qöllangan sobiq davlat himoyaçisidan öç olmoqçi böladi. Jinoyatçi uni öziga nisbatan 14 yillik qamoq muddati uçun aybdor deb biladi.

«Cape Fear» Scorsese va De Nironing yettinçi hamkorligi böldi. Film tijoriy muvaffaqiyatga erişdi, ijobiy şarhlar oldi va eng yaxşi erkak roli (De Niro) hamda eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Juliette Lewis) uçun «Oskar» va «Oltin globus» mukofotlariga nomzod böldi.

Filmni Wesley Strick asl ssenariy muallifi James R. Webbning ssenariysi asosida moslaştirgan. Bu ssenariy Jon D. MacDonaldning «The Executioners» romani asosida yaratilgan edi.

Dastlab loyihani Steven Spielberg işlab çiqqan, ammo u oxir-oqibat film juda şafqatsiz deb hisoblab, uni Scorsesega sotgan. Bu Scorsese «Sçindlerʼs List» filmini suratga olişdan voz keçgani uçun, uning örniga Spielberg bu loyihani qaytarib olgan. Scorsese oxir-oqibat «Cape Fear» filmini suratga olişga rozi böldi, çunki «Universal» uning «The Last Temptation of Christ» filmini qöllab-quvvatlagan edi.

Spielberg özining «Amblin Entertainment» kompaniyasi orqali prodyuser bölib qoldi, ammo tayyor filmda şaxsan iştirok etmaslikni afzal kördi.

Scorsese «New York Stories» (1989) filmida Nolte bilan işlagan bölsa-da, uni Sam Bowden rolига taklif qilişni niyat qilmagan va bu rolni Harrison Ford ijro etişini istagan. Biroq Ford faqat Max Cady rolini ijro etiş şarti bilan filmda suratga tuşişga rozi bölgan. Bowden rolini öynaşni xohlagan Nolte esa Scorseseni uni bu rolga taklif qilişga köndirişga muvaffaq bölgan. Bundan taşqari, Drew Barrymore va Reese Witherspoon ikkalasi ham Daniel Bowden rolига sinovdan ötgan, Spielberg esa, xabarlarga köra, Bill Murrayni Cady rolini öynaşga körişni xohlagan.

Noltening böyi 6 fut 0 dyum (183 sm) bölib, Robert De Nironing 5 fut 9 dyum (175 sm) böyidan balandroq edi. Ammo film uçun Nolte vazn taşlagan, De Niro esa muşak töplagan, şu tufayli u kuçliroq odamga öxşab qolgan.

Alfred Hitçcockning ijodi «Cape Fear» uslubiga ham taʼsir körsatgan. 1962-yilgi film kabi, rejissyor J. Lee Thompson Hitçcockning taʼsirini oçiq tan olgan va uning uslubiga intilgan, şuningdek, Bernard Herrmann musiqasini yozişni söragan. Scorsese filmini Hitçcock uslubida, xususan, ğayrioddiy rakurslar, yoritiş va montaj usullaridan foydalanib yaratgan. Bundan taşqari, Scorsese versiyasida Hitçcockning doimiy hamkori Saul Bass işlab çiqqan oçiliş titrlari bor, Hitçcockka havola esa Herrmannning asl musiqasini qayta işlatiş orqali, lekin Elmer Bernstein tomonidan qayta işlangan holda saqlab qolingan. Bass titrlarining bir qismi uning naşr etilmagan «Phase IV» filmi tugaşidan qayta foydalanilgan.

Film kassa muvaffaqiyatiga erişib, byudjeti 35 million dollar bölgan holda dunyo böylab 182 291 969 dollar yiğdi.

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida filmning tasdiqlaş reytingi 74 % ni taşkil etadi, bu 53 ta şarhga asoslangan bölib, örtaça ball 7/10. Saytdagi tanqidçilar konsensusi şunday deydi: «Aqlli va stilli, «Cape Fear» — Martin Scorsesening Robert De Nironing «dahşatli» (ijobiy maʼnoda) öyini bilan yaratilgan quvnoq mainstream şokeridir». Metacriticʼda film 9 ta tanqidçi şarhiga asoslangan 100 balldan 73 ballik örtaça bahoga ega bölib, bu «umuman olganda qulay şarhlar»ni bildiradi. CinemaScore sörovida qatnaşgan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkalada «B+» örtaça bahosini berdi.

Roger Ebert filmga uç yulduz qöydi va şunday izoh berdi:

Gregory Peck, Robert Mitçum va Martin Balsam ikkala filmda (1962 va 1991-yillar) ham rol öynaşgan.

Birinçi filmning musiqasi ikkinçisida ham eşitiladi.

Max Cadyga qarşi amalga oşmagan hujum sahnasida XVII asr nemis şoiri va faylasufi Silesiusning asarlaridan keltirilgan iqtibos bor. Advokat yollagan hujumçilarni tarqatib yuborgaç, Max Cady pafos bilan şunday deb baqiradi: «Men Xudoni sevaman — va Xudo meni sevadi! Men Xudo kabi buyukman. U men kabi mayda. Na U mendan yuqori böla oladi, na men Undan past!»

Film «The Simpsons» serialining beşinçi mavsumidagi ikkinçi qismida, «Cape Feare» nomli epizodda parodiya qilingan. Sideşow Bob qamoqdan çiqib, Bartdan qasos oladi.

«Crazy» multserialining «Time Wounds All Heels» epizodi filmning parodiyasi hisoblanadi: yaqinda qamoqdan çiqqan Max Kudi yigirma yil oldin uni panjara ortiga yuborgan politsiyaçini qidiradi.

«The Nutty Professor 2» filmida kinoteatr sahnasi parodiya qilingan.

Film 1993-yilgi «The Simpsons» epizodida, «Cape Fear» nomi bilan, Cady rolini Sideşow Bob ijro etgan holda parodiya qilingan. Ular şuningdek, Robert Mitçumning boşqa filmi «The Night of the Hunter»ga ham hurmat bajo keltiradi: Bobning barmoq böğinlari (multfilm qahramoni uçun har bir qölida bitta barmoq kam qilib çizilgan) «Luv» (sevgi) va «Hāt» (nafrat, uzun unlini bildiruvçi diakritik belgi bilan) sözlarini ifodalaydi. Bu parodiyaning özi Anne Waşburnning «Mr. Burns» pyesasiga asos bölgan. Bu postelektrik pyesada postapokaliptik teatr truppalari ikkala film va romanni qayta yaratişga harakat qilişadi.

Film «The Ben Stiller Show»ning premyera epizodida Cape Manster nomi bilan parodiya qilingan, unda Ben Stiller katta yoşdagi Eddie Munsterni ijro etgan.

Thain, Gerald J. 2001. «Cape Fear, Two Versions and Two Visions Separated by Thirty Years.» Law and Film: Representing Law in Movies, edited by S. Maçura and P. Robson. Cambridge: Blackwell Publishing. ISBN 0-631-22816-0.